ائلچین ELÇİN

تورک دیلی و ادبیاتی

خوی خانلیغی

+0 بگندیم

خوی خانلیغی

خوی خانلیغی - آذربایجان اراضیسینده خانلیق. (18. یوزایلین اورتالاری - سونلاری). مرکزی خوی شهری. خوی خانلیغی آراز چایی،ناخچیوان، ماکو، اورمیه، تبریز خانلیقلاری و تورکیه ایله حودودلانیردی. 

عومومی معلومات
خوی خانلیغی‌نین اساسینی دونبولی طایفا باشچیلاری قویموشدو. دونبولی احمد خان اون سککیزینجی عصرین 60-جی ایللرینده تبریزده ده مؤحکملنمیشدی. خوی خانلیغی ایروان، ناخچیوان و قاراداغ خانلیغینی دا اؤزونه تابئع ائتمیشدی. قاراباغ خانلیغی ایله موتّفیقلیک حاکیمیتی‌نین مؤحکملنمه‌سینه موثبت تاثیر گؤستردی. 
1775-جی ایلده خوی خانی احمد خاندان چیلدیر والیسی سلیمان پاشایا گؤندریلن مکتوبدا "شیمالی قافقازین ایستیلاسیندان قووّت آلان روسیه‌نین و اونونلا ایتّیفاق یارادان ایراکلی خا‌نین تجاووزونه ایمکان وئرمه‌مه‌سی اوچون آذربایجان و قافقاز خانلاری‌نین "دؤولتی-عالیه" (عثمانلی ایمپراطورلوغو - ق.گ.) ایله بیرگه موباریزه آپارماسی‌نین واجیب اولدوغو بیلدیریلیردی". 



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : آذربایجان خانلیقلاری, آذربایجان,

تبریز خانلیغی

+0 بگندیم

تبریز خانلیغی

تبریز خانلیغی – اون سککیزینجی عصرین اورتالاریندا کئچمیش تبریز بیگلربیگلیگی‌نین مرکزینده تبریز خانلیغی یارانیر. خانلیغین اساسینی دونبولی طایفاسیندان اولان امیراسلان خان قویموشدور. خانلیغین مرکزی ده تبریز شهری اولموش، خوی، ناخچیوان، قاراداغ، سراب و ماراغا خانلیقلار ایله سرحدلنمیشدی. امیراسلان خان قیسا بیر زاماندا تبریز، خالخال، اردبیل و آذربایجانین بیر سیرا جنوب ایالتلرینی اؤزونه تابئع ائدیر.تبریز اوغروندا موباریزه‌یه قوشولانلارین چوخ اولماسی بو شهره تئز-تئز هوجوملارا، شهرین الدن-اله کئچمه‌سینه سبب اولور. نادر شاهین قارداشی اوغلو ابراهیم میرزه گوجلو اوردو ایله تبریزه هوجوم ائده‌رک شهری اله کئچیریر. لاکین مشهد و ایصفاهاندا باش وئرمیش عوصیان خبرینی ائشیدیب مشهده قاییدیر و دؤیوش زامانی هلاک اولور.

بوندان سونرا فتحعلی خان افشار تبریزی توتور و شهرین ایداره‌سینی نجف‌قولو خان دونبولی‌یه تاپشیریر.اورمیه خانلیغی‌نین سوقوطوندان سونرا تبریز تام موستقیل خانلیغا چئوریلیر. 1780-جی ایلده ایسه خانلیغین فعالیتینه سون قویولماقلا اراضیسی خوی خانلیغینا بیرلشدیریلیر.



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : آذربایجان خانلیقلاری, آذربایجان,

اورمیه خانلیغی

+0 بگندیم

اورمیه خانلیغی

اورمیه خانلیغی (اینگیلیسجه: Khanate of Urmia ) ؛ 1747 و 1868/1869-جو ایللر آراسیندا، مرکزی اورمیه شهری اولماقلا، آذربایجانین غربینده یئرلشمیش ان نوفوذلو خانلیقلاردان بیری.

عومومی معلومات

اراضیسی: خوی و ماراغا خانلیقلاری، عثمانلی ایمپراتورلوغو ایله حودودلانیردی.

مرکزی: اورمیه

خانلاری: فتحعلی خان افشار (بیر چوخ منبعلرده – فاتح علی خان)، علی خان، ایمامقولو خان، امیراسلان خان افشار، محمدقولو خان.



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : آذربایجان, آذربایجان خانلیقلاری,

میرات – ساتیریک درگی

+0 بگندیم

میرات – ساتیریک درگی

تاریخی
"موللا نصرالدین" ادبی مکتبی‌نین تاثیری ایله یارادیلان بیر نئچه ساتیریک درگی نشر اولونوردو کی، اونلاردان بیری ده "میرات" ایدی. "میرات" گولگو مجموعه‌سی اولوب 1910 - جو ایلین اییون آیی‌نین 19 - دان اعتیباراً باکیدا نشر اولونماغا باشلامیشدیر. درگی‌نین رئداکتورو علی‌عباس تاغی‌زاده ایدی. م.ب.محمدزاده‌نین "آذربایجان تورک مطبوعاتی" کیتابیندا "میرات"-ین یالنیز بیر سایی‌نین ایشیق اوزو گؤردوگو قئید اولونسا دا، اصلینده بو ساتیریک درگی‌نین 5 نؤمره‌سی ایشیق اوزو گؤرموشدو. آشاغیداکی ایکی میصراعنی اؤز فعالیت پرینسیپی کیمی سئچن "میرات" حیاتدا باش وئرنلره لاقئید قالمایاجاغینی، دوغرونو یازاجاغینی، موشاهیده اولونان نؤقصانلاری کسکین تنقید ائتمگی اوخوجولارا وعد ائدیردی. بو میصراعلاردا درگی‌نین حقیقتدن یازاجاغیندان، تنقید اولوناجاق آداملارین درگی صحیفه‌لرینده اؤز صورتلرینی گوزگوده گؤردوکلری کیمی گؤره‌جگیندن خبر وئریردی. درگی‌نین بوتون نؤمره‌لرینده ائپیقراف اولاراق آشاغیداکی ایکی میصراع شئعیر وئریلیردی

دئمه روسوای ائده‌جک عالمه "میرات" منی، 
اولدوغون صورت ایله گؤستره‌جک خلقه سنی

اصلینده ایسه درگی‌نین مؤلیفلری حیات حقیقتلرینه صادیق قالمیردیلار. بها سید کیمی مورتجئع فیکیرلی یازیچیلار بو درگیدن ایستیفاده ائدیب، آذربایجان خالقینا، آذربایجان یازیچیلارینا بؤهتانلار یاغدیریردیلار



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : آذربایجان, درگیلر,

مزه‌لی (درگی)

+0 بگندیم

مزه‌لی —  هفته‌لیک ایجتیماعی، سیاسی، ساتیریک درگی. هاشم بیگ وزیرووون رئداکتورلوغو ایله چیخیردی.

تاریخی:

"مزه‌لی" درگیسی 1914-جو ایلین دئکابرین 27-ده نشره باشلامیش، 1915-جی ایل اوکتیابرین 17-ده نشرینی دایاندیرمیشدیر. درگی باکیدا آذربایجان تورکجه‌سینده نشر ائدیلیردی. درگی‌نین اساس ماتئریاللارینی رئداکتور اؤزو یازیردی. 25-جی سایینا کیمی ناشیری و رئداکتور هاشم بیگ وزیروو، 25-37 سایلاریندا مووقّتی مودیری ه.قاسم‌اوو، سونرا ایسه یئنیدن مودیر و ناشیری ه.وزیروو اولموشدور. هاشم بیگ وزیروو "کئفیم گلنده" سرلؤوحه‌لی "بیریسی" ایمضالی فئلیئتونلار ایله مشهور اولموشدور. "مزه‌لی"نین 42 نؤمره‌سی چاپدان چیخمیشدیر.[1]

مؤوضوسو:

"کئیفیم گلنده" عومومی باشلیغی آلتیندا یازدیغی فئلیئتونلار اوخوجولار آراسیندا گئنیش یاییلمیشدی. درگیده یالانچی موللالار، فیریلداقچی حاجیلار، مشدیلر، پول‌پرست، اؤزگه مالیندا گؤزو اولان آداملار کسکین تنقید اولونوردو. "مزه‌لی" درگیسی دا اساس تنقید اوصولونو "موللا نصرالدین"-ه بنزه‌دیردی. ظارافات، سؤزو ائیهاملا دئمک اساس تنقید اوصولو ایدی. موحاریبه دؤورونون ضیدیّتلی مسله‌لری ده درگیده اؤز عکسینی تاپیردی.

"مزه‌لی"نین ایدئیا- ایجتیماعی مسلکی و قاباقجیل مؤوقئعیی ایلک سایینداکی پروقرام سجیّه‌لی "یولوموز" مقاله‌سینده اؤز عکسینی تاپمیشدیر. "مزه‌لی"-ده ع.نظمی، ع.غمکسار، ج.عسگرزاده، ع.مذنب، ه.رازی، ب.سیدزاده و ب. ایشتیراک ائتمیشلر. ع.عظیم‌زاده‌نین درگی اوچون چکدیگی 100-دن آرتیق کاریکاتورادا "موللا نصرالدین" درگیسی‌نین عنعنه‌لری تبلیغ ائدیلمیشدیر. "مزه‌لی" ایمپئریالیست موحاریبه‌سی‌نین تؤرتدیگی دهشتلری، ایجتیماعی عدالتسیزلیگی، قادین حوقوقسوزلوغونو ایفشا ائتمیش، مطبوعات، ادبیات، تئاتر مسله‌لرینی ایشیقلاندیرمیش، ساوادسیزلیغین لغوی و آنا دیلی‌نین صافلیغی اوغروندا موباریزه آپارمیشدیر. "موللا نصرالدین" ادبی اوسلوبو ایله یازیلمیش "سیاحت‌نامه‌ چاققولو بیگ" و "قاراباغ سیاحت‌نامه‌سی"-نده ایجتیماعی حاقسیزلیق تنقید اولونموشدور.

قایناقلار:

  • آذربایجان مطبوعاتی تاریخی (درس وسائطی). ن.زینال‌اوو، 1. حیصه، باکی،1973، ص،95-96
  • جلیل محمد‌قولوزاده ائنسیکلوپدیاسی، باکی 2008، ص 191

ایستیناد:

[1] شاه‌وئردی‌یئو آ.ب. آذربایجان مطبوعاتی تاریخی."تحصیل" نشریاتی، 2006 ص 248

کؤچورن: عباس ائلچین




آچار سؤزلر : درگیلر, آذربایجان,

آذربایجان جومهوریتی‌نین دؤولت بایراغی گونو

+0 بگندیم
آذربایجان جومهوریتی‌نین دؤولت بایراغی گونو
ویکی‌پدیا، آچیق بیلیک‌لیک‌دن

آذربایجان جومهوریتی‌نین دؤولت بایراغی گونو-آذربایجاندا غیری-ایش گونو اولان بایرام.


آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : بایراق, آذربایجان,

آذربایجان فیلسوفو؛ فضل‌الدین خونجی

+0 بگندیم

آذربایجان فیلسوفو؛ فضل‌الدین خونجی

فضل‌الدین خونجی – اصلاً آذربایجانین خونج شهریندن اولان، 1194-جو ایلده دوغولموش فیلوسوفدور.

یاشاییشی

اونون حاقیندا ان قیمتلی ایلک منبع اؤز شاگیردی ابن ابی اصیبعه‌نین "طبیبلر طبقه‌لری باره‌ده خبرلرین قایناقلاری" کیتابیدیر. عرب عالیمی آذربایجان فیلوسوفونا رغبتینی ایفاده ائده‌رک یازیر: "افضل‌الدین خونجی بیلیکلی باشچیدیر، کامیل دوشونندیر، عالیم و فیلوسوفلارین جنابیدیر". او، قاهیره‌ده، داها سونرا میصیرده اوزون مودت یاشاییب، اوردا دؤولت ایشلرینده چالیشیب. عؤمرونون سون واختلاریندا میصیرین و اونون ایالتلری نین باش قاضیسی وظیفه‌سینی توتوب. بو حاقدا تاریخچی جلال الدین سیوطی‌نین "میصیرو قاهیره خبرلرینه دایر" اثرینده قئید ائدیلیب. قاهیره‌ده وفات ائدیب و اوردا شاگیردلری طرفیندن قرافه‌ قبریستانلیغی دفن ائدیلیب.



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : آذربایجان, فیلسوف,

آذربایجان فیلسوفو: محمود شبستری

+0 بگندیم

آذربایجان فیلسوفو:  محمود شبستری

محمود شبستری، سعدالدّین محمودبن امین‌الدّین عبدالکریم‌بن یحیی شبستری- آذربایجان عالیمی، فیلوسوف، صوفیزمین ان گؤرکملی نظریه‌چیلریندن اولموشدور. 

یاشاییشی
سعدالدّین محمودبن امین‌الدّین عبدالکریم‌ ابن یحیی شبستری تبریز یاخینلیغینداکی شبستر شهرینده 1287-جی ایلده ایلاهیاتچی عاییله‌سینده آنادان اولموشدور. ائنسیکلوپئدیک ساوادا مالیک اولان محمود شبستری ایلاهیات، فلسفه، آسترونومییا، طیب، فیلولوگییا و باشقا عئلم ساحه‌لرینه دریندن بلد اولموشدور. 
شبستری میصیر، حیجاز، سوریه، عراق و باشقا اؤلکه‌لره سیاحتلر ائدیب، اوراداکی عالیملرله تانیش اولموش و اونلارلا مکتوبلاشمیشدیر. محمدعلی تربییت‌ین یازدیغینا گؤره، شیروانلی سیاحلاردان بیری شبستری‌نین کرماندا دا اولدوغونو ایدیعا ائدیر. او، کرماندا ائولنمیش و اورادا اوشاق و نوه‌لری ده قالمیشدیر. شبستری‌نین نسلیندن چیخانلار آراسیندا عئلم و ادبیات خادیملری ده واردی. اونون اوغلو شاعیر اولموش و آتاسی‌نین مشهور "گولشن راز" اثرینه شرح یازمیشدیر. 



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : آذربایجان, فیلسوف,

آذربایجان فیلوسوفو، سراج ‌الدین اورموی

+0 بگندیم

آذربایجان فیلوسوفو، سراج ‌الدین اورموی

سراح‌‌الدین محمود ابوبکر اوغلو اورموی — آذربایجان فیلوسوفو، ایجتیماعی-سیاسی خادیمدیر. 

حاقّیندا
سراح‌‌الدین اورموی 1198-جی ایلده آذربایجانین اورمیه شهرینده دوغولموش، اوشاقلیق ایللرینی همین صفالی دییاردا کئچیرمیشدیر.منبعلرده اونون موصول‌ده تحصیل آلدیغی گؤستریلیر. 
سراح‌‌الدین اورموی بیر مودّت دمشقده یاشامیش، سونرالار ایسه کیچیک آسیایا گئتمیشدیر. 1246-جی ایلدن اوّل او، آرتیق قونیه شهرینده قاضی ایمیش. گؤرکملی حوقوقشوناس عالیم کیمی اونون 1250-جی ایلده موباحیثه مجلیسلرینده ایشتیراک ائتدیگی خبر وئریلیر. 
13. عصرین تورک تاریخچیسی ابن بی‌بی 1282-1285-جی ایللرده قلمه آلدیغی "عالی ایشلره دایر علاالدین امرلری" کیتابیندا آذربایجان فیلوسوفونون بوتون عئلم ساحه‌لرینده شؤهرت تاپدیغینی قئید ائده‌رک فعالیتینی یوکسک قییمتلندیرمیشدیر. 
ان مشهور اثری "نورلارین دوغوشلاری"دیر، بو کیتابین منطیقه دایر حیصه‌سی‌نین قاهیره‌ده خدیویه کیتابخاناسیندا ساخلانیلان الیازماسی سراح‌‌الدین اورموی‌نین ساغلیغیندا، 1278-جی ایلین اییول آییندا قونیه شهرینده خطاط اسماییل ابن خلیل طرفیندن کؤچورولوب تاماملانیب. فیلوسوفون بو کیتابی‌نین همین حیصه‌سی قطب‌الدین رازی‌نین اونا یازدیغی شرحله بیرلیکده تبریز، ایستانبول و تهراندا موختلیف ایللرده چاپ ائدیلیب. دیگر ایری اثری اولان "حیکمت اینجه‌لیکلری" 1257-جی ایلده یازیلیب، 1972-جی ایلده تهراندا چاپ ائدیلیب. 



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : آذربایجان, فیلسوف,

آذربایجان فیلسوفو: تاج‌الدین محمد اورموی

+0 بگندیم

آذربایجان فیلسوفو: تاج‌الدین محمد اورموی

تاج‌الدین محمد حسن اوغلو اورموی (1177-1255) — آذربایجان فیلوسوفو، حوقوقشوناس و ایلاهیاتچی. 



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : آذربایجان, فیلسوف,

مهستی گنجوی نین حیاتی و یارادیجیلیغی

+0 بگندیم

مهستی گنجوی نین حیاتی و یارادیجیلیغی

مهستی گنجوی – 12. عصرده یاشامیش منشأجه آذربایجان تورکلریندن اولان شاعیر، صوفی اخی طریقتی‌نین عوضوو. 2013-جو ایلده یونسکو-نون باش کونفرانسی‌نین 36-جی اوتوروموندا مهستی گنجوی‌نین 900 ایللیک ایل‌ دؤنومونو دونیا سویه‌سینده قئید ائدیلمه‌سی حاقّیندا قرار قبول ائدیلیب.



آردینی اوخو/ Ardını oxu

دبستان (درگی)

+0 بگندیم

دبستان (درگی)

"دبستان" (درگی) — آذربایجان و ایسلام دونیاسیندا ایلک اوشاق درگیسی

 حاقیندا بیلگی

"دبستان" معاریفچی درگیسی باکیدا 16 آپرئل 1906-جی ایلده آذربایجان تورکجه‌سینده نشره باشلادی. درگی اوّل علی ایسگندر جعفرزاده ایله محمدحسن‌ بیگین مودیرلیگی و ناشیرلیگی‌ ایله نشر ائدیلیردی.
آذربایجاندا آنا دیلینده موستقیل اوشاق مطبوعاتی‌نین یارانماسی علی ایسگندر جعفرزاده‌نین آدی ایله باغلیدیر. درگی‌نین 1906-جی ایلده 18 نؤمره‌سی، 1907-جی ایلده 7 نؤمره‌سی، 1908-جی ایلده ایسه 2 نؤمره‌سی چیخمیشدیر.
"دبستان" مجموعه‌سی‌نین باشیندا بئله بیر بیانات واردی:
" موتعلّیملره (شاگیردلره) مخصوص ایکی هفته‌ده نشر اولونان و ابناء - میلّتیمیزین ترقّی و تکامولونه خیدمت ائدن مصوّر (رسملی، شکیللی) تورک درگیسی‌دیر. "



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : آذربایجان, درگیلر,

ساری آشیق

+0 بگندیم

ساری آشیق — بایاتی اوستادی.[1]

یاشاییشی

17. عصر آذربایجان آشیقلاریندان اولان ساری آشیغین دوغوم و اؤلوم تاریخی دقیق معلوم دئییل. ساری آشیق لاچین رایونونون گوله‌بیرد کندی‌نین یاخینلیغیندا، هَکَری چایی‌نین ساغ ساحیلینده 17-19 عصرلرده مؤوجود اولان و حاضیردا خارابالیقلاری قالان قاراداغلی کندینده آنادان اولموش، یاشامیش و قاراداغلی کندی‌نین یاخینلیغیندا حاضیرکی گوله‌بیرد کندینین اراضیسینده دفن اولونموشدور.



آردینی اوخو/ Ardını oxu

ربیعه قدیر

+0 بگندیم

ربیعه قدیر (اویغورجا: رابییه قادیر، ؛ چینجه: 热比娅·卡德尔)  — چین‌ حاکیمیتی آلتیندا اولاندوغو تورکیستان (سینجان-اویغور موختار )) بؤلگه‌سینده یاشایان اویغور خالقی‌نین اینسان حاقلاری اوچون موباریزه ائدن میلّی فعّال.


آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : تورک دونیاسی, اویغور,

بابای امیر (درگی)

+0 بگندیم


بابای امیر (درگی)

ژۇرنالین یارانما تاریخی

مطبۇعاتدا "ضررلی ایستیقامتلی" یازیلارینا گؤره سیبیره سۆرگۆن ائدیلن ع.مۆزنیب‌ی روْمانوْولار سۆلاله‌سی‌نین اۆچ یۆز ایللیگی مۆناسیبتیله عفوه دۆشدۆکدن سوْنرا 1913-جۆ ایلده باکییا قاییدیر و یئنی مطبۇع اوْرقانلار یاراتماغا باشلاییر. لاکین سۆرگۆن حیاتینی نظره آلان یئرلی چاپ اوْرقانلاری اوْنۇن قزئت تأسیس ائتمگی‌نین قارشیسینی آلیر. ع.مۆزنیبی 1914- جۆ ایلده بۇ ایشین چاره‌سینی تاپاراق، فند ایشله‌دیب یاشجا اؤزۆندن بؤیۆک اوْلان قارداشی ابۆلفض مۆطلیب‌زادنین آدینا "دیریلیک" ،1915-جی ایلین آپرئل آییندان ایسه "بابای-امیر" آدلی ساتیریک ژۇرنالی قئیدیاتدان کئچیریر. 
بئله‌لیکله، "بابای امیر" ژۇرنالی "دیریلیک" مجمۇعه‌سی‌نین نشریاتی اوْلاراق، 1915-جی ایل 21 آپرئلدن1916-جی ایل 17 اوْکتیابرادک باکیدا نشر اوْلۇنمۇشدۇر. ژۇرنالین رئداکتوْرۇ شاعیر و ادبیاتشۆناس علی‌عباس مۆزنیب، صاحیبی، ناشیری ایسه اوْنۇن قارداشی ابۆلفض مۆطلیب‌اوْغلۇ اوْلمۇشدۇر.[1] "بابای امیر" ژۇرنالی‌نین نشرینه "موْللا نصرالدین" ژۇرنالی‌نین بؤیۆک تاثیری اوْلمۇشدۇر. ایلک ساییندا "گلمیشم" آدلی باش مقاله‌سینده ژۇرنال مطبۇعات عالمینه گلیشینی ساتیریک طرزده بئله چاتدیریر: 
نه ائله‌ییم، درد چوْخ، یۆک آغیر، قۆوّت آز، ظۆلم چوْخ، هۆمّت یوْخ! باش مقاله‌ده ژۇرنال دۆنیا مۆحاریبه‌سیندن یازاجاغینی، آلمان قوْشۇنلاری‌نین آزغینلیغینی تصویر ائده‌جگینی قلمه آلیردی. 
آلمان ایمپئراتوْرۇ ویلهئلمه مۆراجیعت ائدن مقاله مۆلیفی یازیردی: 
ائی بی‌اینصاف ویلهئلم. سنین آللاهین، پئیغمبرین، دینین، ایمانین یوْخدۇرمۇ؟ اگر سنین مقصدین یئر آلماقسا، تۇت دۆز دۆنیانی، گؤزۆنه گیرسین، داها حئیوان کیمی قوْجا و قاریلاری قیرماق، قیزلارین نامۇسۇنا توْخۇنماق، آروادلارین قارنینی جیرماق، فقیر-فۆقرانین مال-املاکینی داغیتماق، معبدلرینی یاندیرماق نه اۆچۆنۆدۆر؟ 



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : آذربایجان, درگیلر,