ائلچین ELÇİN

تورک دیلی و ادبیاتی

آق بابا درگیسی

+0 بگندیم

آق بابا، 1922-1977 ایللری آراسیندا تورکیه‌ده یاییملانمیش هفته‌‌لیک سیاسی ساتیریک درگی.

  تورک ادبیاتی‌نین ان اوزون عؤمورلو ساتیریک درگی‌لریندن‌دیر. 1922.ده بئش هِجه‌جی‌لر آدلی ادبیات آخیمی نین ایکی اؤنملی اویه‌سی اولان یوسف ضیا اورتاچ سیفی اورهون طرفیندن قورولموش؛ بیرنئچه کز کسینتی‌یه اوغراماقلا بیرلیکده 1977’یه قدر چیخاریلاراق تخمیناً ایکی مین سایی یاییملانمیشدیر. 



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : درگیلر, تورکیه,

آی دده درگیسی

+0 بگندیم

آی دده درگیسی

آی دده، رفیک خالد کارای طرفیندن 1922 ایلینده ایستانبولدا هفته‌ده  ایکی گون یاییملانمیش داها سونرا 1948-1949دا یئنیدن چیخاریلمیش سیاسی ساتیریک درگیسی. 

  تورک قورتولوش ساواشی  سیراسیندا چیخان ان ائتکیلی ایکی ساتیریک درگیسیندن بیری‌سیدیر (دیگری گولر یوز). قوروجوسو و باش‌یازاری رفیک خالد کارای‌دیر. میلّی موباریزه‌‌یه ساتیرا یولو ایله  موخالیفت ائدن درگی، قیسا سورن یایین حیاتی بویونجا چوخ ساییدا یازار و رسام یئتیشتیرمیش، اؤزوندن سونرا یایینلاناجاق ساتیریک درگیلرینه زمین حاضیرلامیشدیر.



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : درگیلر, تورکیه,

کیرپی (درگی)

+0 بگندیم

کیرپی (درگی)

"کیرپی" (درگی) — آذربایجان‌ جومهوریتینده نشر اولونان ساتیریک کاریکاتور درگیسی.

 

بیلگی

"کیرپی" ساتیریک درگیسی ۱۹۵۲-جی ایلده‌ن چیخیر. "ملا نصرالدین" عنعنه‌لرینی داوام ائتدیرمک، جمعیت‌ده‌کی نقصانلاری اوزه چیخارماق، حاقین، عدالتین اؤز یئرینی توتماسی "کیرپی"نین اساس ایش پرینسیپی اولوب. درگی اوزون ایللر روشوتخورلارین، ائل مالینی داغیدانلارین، مدنیتیمیزه بیگانه قالانلارین و س. ایفشا ائدیلمه‌سی اوچون قتعیتله موباریزه آپارمیش‌دیر.



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : درگیلر,

عقرب (درگی)

+0 بگندیم

عقرب (درگی)

"عقرب" — باکی‌دا نشر ائدیلمیش ساتیریک درگی.

حاقّیندا

۸ صحیفه‌دن عبارت اولان "عقرب" درگیسی‌نین ۱۹۲۳-جو ایلده ۶، ۱۹۲۴-جو ایلده ۲ نؤمره‌سی چاپ ائدیلمیش‌دیر. درگیده نظم و نثرله هم ساتیریک، هم ده یوموریستیک یازیلار، کاریکاتورالار وئریلیردی. "عقرب" درگیسی‌نین رداکتورو حسن رحمانوو، رسامی عظیم عظیم‌زاده ایدی. "عقرب" ایمضالی باش مقاله‌سیندن درگی‌نین بعضی اساس وظیفه‌لری، دیل، اوسلوب خصوصیتلری اعتباریله "ملا نصرالدین"دن اؤیره‌نمه‌یه چالیشدیغی گؤرونوردو.

قایناق

  • جلیل محمدقولوزاده انسیکلوپدیسی. باکی،۲۰۰۸. ص.۹۵



آچار سؤزلر : درگیلر,

آی اؤتور، گون کئچیر

+0 بگندیم
آی اؤتور، گون کئچیر 
اوزئییر حاجی‌بیگلی 

دؤولت دوما یاخینلاشیر. جاماعات دا حاضیرلاشیر، حؤکومت ده حاضیرلاشیر. حؤکومت حاضیرلاشیر کی، گؤرسون ائله بیر دوما قاییرا بیلرمی کی، آخیردا جاماعاتی اؤز زورناسی ایله اویناتسین. 
جاماعات دخی بو کلگی دویوب اللشیر کی، گؤرسون بیر ائله دوما قورا بیلرمی کی، حؤکومتی زورناسینا اویناتسین.... آخیردا کیم چالیب، کیم اوینایاجاق، اونو آللاه بیلیر. 
آنجاق بیر اونو دئمک لازیمدیر کی، ایندی‌یه کیمی بیز جاماعات حؤکومتین جوربجور زورناسینا اویناییب، هامیسی‌نین لذتینی گؤرموشوک. ایندی آللاه ائله‌سین، ایش ائله گتیرسین کی، حؤکومت جاماعاتین زورناسینا اویناسین، گؤرک اونون لذتی نه جوردور. دئییلنه گؤر، او گرک چوخ دادلی اولسون، چونکی او زورنادا چالیناجاقدیر: حورّیت شیکسته‌سی، عدالت چاهارگاهی و موساوات بایاتی-شیرازی. 


آردینی اوخو/ Ardını oxu

بیر دلی‌نین دفتریندن

+0 بگندیم

بیر دلی‌نین دفتریندن

اوزئییر حاجی‌بیگلی

بیر مثل وار دئییرلر کی، ایکی‌آیاقلی‌یا اعتیبار یوخدور. 
دوغرودان دا بئله‌دیر، دونیادا هر نه ایکی‌آیاقلی مخلوق وار، اونلارین هئچ بیرینه اعتیبار ائله‌مک مومکون دئییل. 
گؤتورک، مثلا، تویوغو. ایکی‌آیاقلی مخلوقدور. نه قدر دن وئر، نه قدر یئم وئر، یئنه ده سنی گؤرنده قاچاجاقدیر. او کی، قالدی آداما--ایکی‌آیاقلی مخلوقدور--داها بورادا هئچ دانیشماق لازیم دئییل. 
آما بو ایشین سببی وار. 
مثلا، ائودن چیخیرسان باییرا و گؤرورسن کی، بیر دنه تویوق آیاغی‌نین بیرینی قالخیزیب تکجه دوروبدور. و اؤزو ده برک فیکره گئدیبدیر. ایسته‌ییرسن کی، یانینا گئدیب بیر قدر دن وئره‌سن. گؤرورسن کی، او ساعات قاچدی. دئمه‌لی، تویوقلا سنین آراندا اعتیبار یوخدور. چونکی سن ده ایکی‌آیاقلی، او دا. 
ایندی گؤرک بونون سببی ندیر؟ 



آردینی اوخو/ Ardını oxu

"آی ملا عمی "(قزئت)

+0 بگندیم

آی ملا عمی

آی ملا عمی (قزئت) - قاجار حؤکومتینده بیلاواسیطه مورتجئع و محمدعلی میرزه‌نین سارایینا باغلی قووّه‌لرین اورقانی ساییلان، 1908-جی ایلده تبریزین دوه‌چیلر محلّه‌سینده ایسلامیّه جمعیتینین واسیطه‌چیلیگیله نشر ائدیلن قزئت.

قزئتین نشری

21. عصرین سونلاریندان ایراندا قاجار حؤکومتی علئیهینه اؤز-اؤزونه سیچراییشلار شکلینده تظاهور ائدن خالق نوماییشلری آرتیق 1905-جی ایلین سونوندا شوعورلو، نیظاملی فورمالار آلماغا باشلادی. حؤکومته قارشی اولان بو کوتلوی حرکاتلار، اینقیلابلا نتیجه‌لندی و تاریخه مشروطه اینقیلابی (1906-1911) آدی ایله داخیل اولدو. 20. عصرین اوّللرینده آذربایجانین گونئیینده یاشایان تورکلرده «اومّت‌چیلیکدن میلّتچیلیگه» کئچمه مئیللری یارانیردی. تدریسین تورک دیلینده آپاریلدیغی مکتبلر قورولور، تورکجه مطبوعات یارانیردی. بئله بیر دؤورده آذربایجان تورکجه‌سینده درج ائدیلن مطبوع اورقانلاریندان بیری ده «آی ملا عمی» آدلانان قزئت اولموشدور. بو قزئت تبریزین دوه‌چیلر محلّه‌سینده ایسلامیّه جمعیتینین واسیطه‌چیلیگیله نشر ائدیلیردی. دؤورون مورتجئع قزئتلریندن اولان اَیلنجه‌لی «آی ملا عمی» ایسلامیّه جمعیتی طرفیندن 1908-جی ایلده (ه.ق.1326) هم فارس، هم ده تورک دیللرینده چاپ اولونوردو. آذربایجان تورکجه‌سینده اولان «آی ملا عمی» قزئتی قبول اولونموش قایدادا اساساً کیچیک حجمده بصیرت مکتبینین مودیری، عئینی زاماندا «اوخووّت»، «ایتّیحاد» و «ایسلامیّه»نین قزئتلری نین رهبری اولان میرزه احمد طرفیندن تبریزده چاپ اولونوردو. «آی ملا عمی»، باشقا بیر منبعه ایستیناداً، میرزه حسن و سعیدالسلطان‌ین رهبرلیگی آلتیندا نشر اولونوردو.



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : آذربایجان, درگیلر,

میرات – ساتیریک درگی

+0 بگندیم

میرات – ساتیریک درگی

تاریخی
"موللا نصرالدین" ادبی مکتبی‌نین تاثیری ایله یارادیلان بیر نئچه ساتیریک درگی نشر اولونوردو کی، اونلاردان بیری ده "میرات" ایدی. "میرات" گولگو مجموعه‌سی اولوب 1910 - جو ایلین اییون آیی‌نین 19 - دان اعتیباراً باکیدا نشر اولونماغا باشلامیشدیر. درگی‌نین رئداکتورو علی‌عباس تاغی‌زاده ایدی. م.ب.محمدزاده‌نین "آذربایجان تورک مطبوعاتی" کیتابیندا "میرات"-ین یالنیز بیر سایی‌نین ایشیق اوزو گؤردوگو قئید اولونسا دا، اصلینده بو ساتیریک درگی‌نین 5 نؤمره‌سی ایشیق اوزو گؤرموشدو. آشاغیداکی ایکی میصراعنی اؤز فعالیت پرینسیپی کیمی سئچن "میرات" حیاتدا باش وئرنلره لاقئید قالمایاجاغینی، دوغرونو یازاجاغینی، موشاهیده اولونان نؤقصانلاری کسکین تنقید ائتمگی اوخوجولارا وعد ائدیردی. بو میصراعلاردا درگی‌نین حقیقتدن یازاجاغیندان، تنقید اولوناجاق آداملارین درگی صحیفه‌لرینده اؤز صورتلرینی گوزگوده گؤردوکلری کیمی گؤره‌جگیندن خبر وئریردی. درگی‌نین بوتون نؤمره‌لرینده ائپیقراف اولاراق آشاغیداکی ایکی میصراع شئعیر وئریلیردی

دئمه روسوای ائده‌جک عالمه "میرات" منی، 
اولدوغون صورت ایله گؤستره‌جک خلقه سنی

اصلینده ایسه درگی‌نین مؤلیفلری حیات حقیقتلرینه صادیق قالمیردیلار. بها سید کیمی مورتجئع فیکیرلی یازیچیلار بو درگیدن ایستیفاده ائدیب، آذربایجان خالقینا، آذربایجان یازیچیلارینا بؤهتانلار یاغدیریردیلار



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : آذربایجان, درگیلر,

مزه‌لی (درگی)

+0 بگندیم

مزه‌لی —  هفته‌لیک ایجتیماعی، سیاسی، ساتیریک درگی. هاشم بیگ وزیرووون رئداکتورلوغو ایله چیخیردی.

تاریخی:

"مزه‌لی" درگیسی 1914-جو ایلین دئکابرین 27-ده نشره باشلامیش، 1915-جی ایل اوکتیابرین 17-ده نشرینی دایاندیرمیشدیر. درگی باکیدا آذربایجان تورکجه‌سینده نشر ائدیلیردی. درگی‌نین اساس ماتئریاللارینی رئداکتور اؤزو یازیردی. 25-جی سایینا کیمی ناشیری و رئداکتور هاشم بیگ وزیروو، 25-37 سایلاریندا مووقّتی مودیری ه.قاسم‌اوو، سونرا ایسه یئنیدن مودیر و ناشیری ه.وزیروو اولموشدور. هاشم بیگ وزیروو "کئفیم گلنده" سرلؤوحه‌لی "بیریسی" ایمضالی فئلیئتونلار ایله مشهور اولموشدور. "مزه‌لی"نین 42 نؤمره‌سی چاپدان چیخمیشدیر.[1]

مؤوضوسو:

"کئیفیم گلنده" عومومی باشلیغی آلتیندا یازدیغی فئلیئتونلار اوخوجولار آراسیندا گئنیش یاییلمیشدی. درگیده یالانچی موللالار، فیریلداقچی حاجیلار، مشدیلر، پول‌پرست، اؤزگه مالیندا گؤزو اولان آداملار کسکین تنقید اولونوردو. "مزه‌لی" درگیسی دا اساس تنقید اوصولونو "موللا نصرالدین"-ه بنزه‌دیردی. ظارافات، سؤزو ائیهاملا دئمک اساس تنقید اوصولو ایدی. موحاریبه دؤورونون ضیدیّتلی مسله‌لری ده درگیده اؤز عکسینی تاپیردی.

"مزه‌لی"نین ایدئیا- ایجتیماعی مسلکی و قاباقجیل مؤوقئعیی ایلک سایینداکی پروقرام سجیّه‌لی "یولوموز" مقاله‌سینده اؤز عکسینی تاپمیشدیر. "مزه‌لی"-ده ع.نظمی، ع.غمکسار، ج.عسگرزاده، ع.مذنب، ه.رازی، ب.سیدزاده و ب. ایشتیراک ائتمیشلر. ع.عظیم‌زاده‌نین درگی اوچون چکدیگی 100-دن آرتیق کاریکاتورادا "موللا نصرالدین" درگیسی‌نین عنعنه‌لری تبلیغ ائدیلمیشدیر. "مزه‌لی" ایمپئریالیست موحاریبه‌سی‌نین تؤرتدیگی دهشتلری، ایجتیماعی عدالتسیزلیگی، قادین حوقوقسوزلوغونو ایفشا ائتمیش، مطبوعات، ادبیات، تئاتر مسله‌لرینی ایشیقلاندیرمیش، ساوادسیزلیغین لغوی و آنا دیلی‌نین صافلیغی اوغروندا موباریزه آپارمیشدیر. "موللا نصرالدین" ادبی اوسلوبو ایله یازیلمیش "سیاحت‌نامه‌ چاققولو بیگ" و "قاراباغ سیاحت‌نامه‌سی"-نده ایجتیماعی حاقسیزلیق تنقید اولونموشدور.

قایناقلار:

  • آذربایجان مطبوعاتی تاریخی (درس وسائطی). ن.زینال‌اوو، 1. حیصه، باکی،1973، ص،95-96
  • جلیل محمد‌قولوزاده ائنسیکلوپدیاسی، باکی 2008، ص 191

ایستیناد:

[1] شاه‌وئردی‌یئو آ.ب. آذربایجان مطبوعاتی تاریخی."تحصیل" نشریاتی، 2006 ص 248

کؤچورن: عباس ائلچین




آچار سؤزلر : درگیلر, آذربایجان,

آذربایجان ساتیریک ژورنالی

+0 بگندیم

 آذربایجان ساتیریک  ژورنالی
ویکی‌پئدییا، آچیق ائنسیکلوپئدییا 

حاقّیندا معلومات 
"آذربایجان" ژورنالی‌نین بیرینجی نؤمره‌سی 1906-جی ایل دئکابرین 6-دا تبریزده چیخمیشدیر. ژورنال "موللا نصرالدین" عنعنه‌لرینی داوام ائتدیرن مجموعه‌لردن بیری اولوب. م.س.اوردوبادی یازیر: 
ستّارخان "آذربایجان" ژورنالی‌نین بیرینجی نؤمره‌سینی گؤردوکده: "بو گون آذربایجان خالقی‌نین میلّی بایرامیدیر" دئمیش و آغلامیشدی". 
حقیقتاً ده ژورنالین نشری و فعالیتی بیلاواسیطه ستّارخانین آدی ایله باغلیدیر. همین ژورنال1907-جی ایلین سئنتیابرینادک داوام ائتمیش و ایران آذربایجانی‌نین "موللا نصرالدین"-ی آدینی قازانمیشدی.



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : آذربایجان, درگیلر,

شئیپور (ژورنال)

+0 بگندیم

شئیپور (ژورنال)

ویکی پئدییا، آچیق ائنسیکلوپئدییا 

شئیپور — باکیدا آذربایجان دیلینده نشر اولونان هفته‌لیک ساتیریک ژورنال


حاقّیندا 
ایلک سایی 1918-جی ایل اوکتیابرین 5-ده، سونونجو سایی ایسه 1919-جو ایل یانوارین 18-ده چیخمیشدیر. "شئیپور" ژورنالی‌نین جمعی 14 سایی چیخیب: اونلاردان 11-ای 1918-جی ایل، 3-او ایسه 1919-جو ایله عاییددیر. ژورنالین ایلک سایی 5 اوکتیابر 1918-جی ایلده، سون سایی ایسه 18 یانوار 1919-جو ایلده ایشیق اوزو گؤروب.
ژورنالین رئداکتورو مشهور معاریفچی محمد تاغی صیدقی‌نین اوغلو محمدعلی صیدقی، ناشیری صمد منصور ایدی. 
هفته‌ده بیر دفعه"توران" مطبعه‌سینده نشر اولونان "شئیپور" ژورنالی‌نین صحیفه‌لرینده محمدعلی صیدقی، صمد منصور، سالمان مومتاز، جعفر جاببارلی، علی عابباس موزنیب،امین عابید و دیگر تا‌نینمیش قلم صاحیبلری‌نین ایدئیا-بدیعی موکمّللیگه مالیک یازیلاری موهوم یئر توتوردو. عومومییتله، نشری بویونجا "شئیپور" ژورنالی اؤز اطرافینا دؤورون بیر سیرا معاریفچی ضیالیلارینی، ایجتیماعی خادیملرینی جلب ائده‌رک، جمعییتده باش وئرن ایجتیماعی پروسئسلری، خالقین معیشتینی، یاشاییش طرزینی، اَیریلیکلری، اونلارین سبب و نتیجه‌لرینی ادبی-بدیعی و پوبلیسیست ماتئریاللار واسیطه‌سیله ایشیقلاندیریب. کونکرئت اولاراق مؤوجود معنوی کاتاکلیزملره قارشی اؤزونه‌مخصوص شکیلده موباریزه آپاریب. تأسوفلر اولسون کی، موستقیللیک ایللرینه قدر بئله بیر عظمتلی ژورنال دیقّت مرکزیندن کناردا قالیب. دوزدور، آیری-آیری ادبیاتشوناس عالیملریمیزین یازدیغی مقاله‌لرده، آپاردیقلاری مونوقرافیک تدقیقاتلاردا بحث ائتدیگیمیز ژورنال حاقّیندا بعضی قیسا قئیدلر اؤز عکسینی تاپیب. لاکین همین معلوماتلار "شئیپور"-ون سسینی، عکس-صداسینی بیزه تام شکیلده چاتدیرا بیلمه‌ییب.



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : آذربایجان, درگیلر,

زنبور (ژورنال)

+0 بگندیم

زنبور (ژورنال)
ویکی‌پئدییا، آچیق ائنسیکلوپئدییا 

""زنبور" (ژورنال) — 1909 -1919-جو ایللرده آذربایجاندا نشر اولونان هفته‌لیک ادبی، ایجتیماعی، ایللوستراسییالی ساتیریک ژورنال



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : آذربایجان, درگیلر,

آری (ژورنال)

+0 بگندیم

آری (ژورنال)

ویکی پئدییا، آچیق ائنسیکلوپئدییا

"آری" (ژورنال) — ۱۹۱۰-۱۹۱۱-جی ایللرده چاپ اولونموش ایجتیماعی، سییاسی و ساتیریک ژورنال.

تاریخی:

«مرات»دان سونرا "آری" ژورنالی فعّالییته باشلادی. ژورنالین ایلک نؤمره‌سی ۱۹۱۰-جو ایل دئکابر آیی‌نین ۱۸-ده چیخمیشدیر. رئداکتورو داداش بونیادزاده، ناشیری علی‌مممد علیئو ایدی. ژورنالین باشلیغی آلتیندا یازیلیردی:

ایتّیحاد، اوخووّت، ایسلامییت. 



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : آذربایجان, درگیلر,

کل نیت (ژورنال)

+0 بگندیم

کل نیت (ژورنال)

ویکی پئدییا، آچیق ائنسیکلوپئدییا

"کل نیت" — هفته‌ده ایکی دفعه نشر اولونان ساتیریک ژورنال.[ ۱]

حاقّیندا

"کل نیت" ژورنالی‌نین ایلک نؤمره‌سی ۱۹۱۲-جی ایل مای آیی‌نین ۲۴-ده باکی‌دا نشر ائدیلمیشدیر. ژورنالین مودیری حاجی ایبراهیم قاسیموو، ایمتیاز صاحبی ایسه سید حسین صادق ایدی. ژورنال اوروجوو قارداشلاری مطبعه‌سی و "کاسپی" تیپولیتوقرافدا چاپ اولونموشدور. مضحکه مجموعه‌سی ایدی. ۸ صحیفه‌لی، شکیل‌لی، ساتیرا و کاریکاتورا ژورنالی اولوب. "کل‌نیت" ۱۹۱۲-جی ایلده ۳۱ نؤمره چیخمیش، ۱۹۱۳-جو ایلین فئورال آییندا ایسه باغلانمیش‌دیر.[۱][۲]



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : آذربایجان, درگیلر,

طوطی ژورنالی

+0 بگندیم

طوطی" (ژورنال) — هفته‌لیک ساتیریک، شکیل‌لی

 "طوطی" ژورنالی "موللا نصرالدین" ژورنالی‌نین تاثیری آلتیندا هفته‌ده بیر باکیدا آذربایجان دیلینده نشر اولونموشدور. سیاسی، ادبی، ایجتیماعی تورک مضحکه مجموعه‌سی ایدی. "طوطی" ژورنالی‌نین رئداکتورو "صدا" قزئتی‌نین موحرّیری جعفر بونیادزاده، ناشیری و صاحیبی تاغی ناغی‌یئو ایدی. ژورنالین ایلک نؤمره‌سی 1914-جو ایل 27 دئکابردا، سونونجو نؤمره‌سی 1917-جی ایل 29 اییوندا (جمعی 112 نؤمره) بوراخیلمیشدیر. بیرینجی ایل بیر نؤمره، ایکینجی ایل 44 نؤمره، اوچونجو ایل 1916 - جی ایل اییولون 30 - نا کیمی 28 نؤمره چیخمیشدیر. دؤردونجو ایل "طوطی" اینقیلابا قدر چیخمیشدیر. همین ایل مودیرلیگی داداش بونیادزاده درعؤهده ائدیب. مجموعه 15 گونده بیر نشر اولونماغا باشلامیشدیر.[1] بیرینجی نؤمره‌ده عومومی باشلیغین یانیندا آشاغیداکی ائعلان وئریلمیشدیر:

 دوغرو، غرضسیز و آچیق تورک دیلینده یازیلیب جماعتیمیزه نفعی و میلّت نؤقطه‌یی نظرینجه اهمییّتلی مادّه‌لری تعلیم ائدن هر نؤوع مقاله‌لره مجموعه‌میزده یئر وئریلیر.



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : آذربایجان, درگیلر,