ائلچین ELÇİN

تورک دیلی و ادبیاتی

"ایران نو" (قزئت)

+0 بگندیم

"ایران نو" — گونئی آذربایجاندا یایینلانمیش گونده‌لیک قزئتلردن بیری. 

تاریخی
1909-جو ایلین آوقوستون 24-ده فعالیته باشلایان گونده‌لیک و موستقیل "ایران نو" قزئتی 2-3 مین نوسخه ایله ایرانین ان بؤیوک قزئتی اولدو. 
قزئتین رئداکتورو محمد امین رسول‌زاده ایدی. او، بو قزئت واسیطه‌سیله ایران دئموکراتیک فیرقه‌سی‌نین فیکیرلرینی یاییردی، یارادیجی هئیتی ده آذربایجان تورکلریندن عیبارت ایدی. قزئتده م.ا.رسول‌زاده‌نین چوخلو مقاله‌لری، شئعیر و پوبلیسیستیک یازیلاری چاپ اولونموشدور. او، اؤز قلمی ایله ایراندا آوروپا تیپلی ژورنالیست صنعتی‌نین اساسینی قویموشدور. م.ا.رسول‌زاده آذربایجانین روس ایشغالیندان قورتولماسی و ایرانین روسیه‌نین تاثیریندن اوزاقلاشماسی ایله باغلی سرت یازیلار یازیردی. قزئتده م.ا.رسول‌زاده بعضاً نیش تخلوصو ایله چیخیش ائدیردی. سونرالار سید حسن تقی‌زاده، م.ا.رسول‌زاده‌نین خاطیره‌سینه حصر ائتدیگی نئکروْلوْقدا بئله یازمیشدیر: 

"مودئرن آوروپا قزئت فورماسینی ایلک دفعه ایرانا گتیرن م.ا.رسول‌زاده اولموشدور".



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : آذربایجان, قزئت,

آذربایجان ساتیریک ژورنالی

+0 بگندیم

 آذربایجان ساتیریک  ژورنالی
ویکی‌پئدییا، آچیق ائنسیکلوپئدییا 

حاقّیندا معلومات 
"آذربایجان" ژورنالی‌نین بیرینجی نؤمره‌سی 1906-جی ایل دئکابرین 6-دا تبریزده چیخمیشدیر. ژورنال "موللا نصرالدین" عنعنه‌لرینی داوام ائتدیرن مجموعه‌لردن بیری اولوب. م.س.اوردوبادی یازیر: 
ستّارخان "آذربایجان" ژورنالی‌نین بیرینجی نؤمره‌سینی گؤردوکده: "بو گون آذربایجان خالقی‌نین میلّی بایرامیدیر" دئمیش و آغلامیشدی". 
حقیقتاً ده ژورنالین نشری و فعالیتی بیلاواسیطه ستّارخانین آدی ایله باغلیدیر. همین ژورنال1907-جی ایلین سئنتیابرینادک داوام ائتمیش و ایران آذربایجانی‌نین "موللا نصرالدین"-ی آدینی قازانمیشدی.



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : آذربایجان, درگیلر,

چاناق قالا ساواشی

+0 بگندیم

چاناق قالا ساواشی

چاناق قالا ساواشی (تورکجه:  Çanakkale Savaşı اینگیلیسجه: Gallipoli Campaign) بیرینجی دونیا ساواشی اثناسیندا 1915-1916-جی ایللر آراسیندا عثمانلی دؤولتی ایله آنتانتا دؤولتلری(اینگیلس، فرانسه، آنزاکلار  ( آراسیندا باش وئرن دنیز و قورو دؤیوشو. ایتّیفاق دؤولتلری عثمانلی دؤولتی‌نین پایتاختی ایستانبولو آلاراق بوغازلارین ایداره‌سینی اله کئچیرمک، روسیه ایله اعتیبارلی قیدا و حربی تیجارت یولو آچماق،آلمان موتّفیقلریندن بیرینی ضعبفلتمک مقصدی ایله ایلک هدف اولاراق چاناق قالا بوغازینا گیرمیشلر. آنجاق هوجوملاری مووفّقیت‌سیز اولموشدور و ایکی طرفین ده چوخ آغیر ایتکیلر وئرمه‌سی ایله ایتّیفاق دؤولتلری گئری چکیلمیشلر. بو دؤیوش محو اولما وضعیتینده اولان بیر اؤلکه‌‌نین مؤحتشم غلبه‌سی کیمی اولاراق افسانه‌لشمیش، هر وطنداشین خاطیره‌سینده قالمیشدیر. بیر میلّتین گوجونو اورتایا چیخاراراق نه‌لر ائده بیله‌جگینی گؤسترمیش بو دؤیوش تورک قورتولوش ساواشینا دا تاثیر ائتمیشدیر.تورکیه جومهوریتی قورولدوقدان سونرااینگیلیس و فرانسه‌ دونانمالاری‌نین گئری چکیلمگه مجبور ائدیلدیگی گون، یعنی 18 مارت چاناق قالا شهیدلرینی آنما گونو اولاراق ائلان ائدیلمیشدیر. موتّفیقلر اوچون ایسه بو دؤیوش، عسگری باجاریقسیزلیق و فلاکت سیموولو اولاراق ساییلمیشدیر. ائریک بولک طرفیندن یازیلان دؤیوش علئیه‌داری ماهنیسی " And The Bant Played Waltzing Matilda " بو دؤیوشله علاقه‌داردیر.



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : تورکیه, تورک دونیاسی,

دیریلیک (درگی) دیریلیک - آذربایجان تورکلری‌نین میلّی وارلیغی

+0 بگندیم

علی عباس مذنبگول‌تکین تخلّوصو ایله شئعیرلر یازان، دؤورون معاریفچیسی امین عابید مُطلب‌زاده(1997-1898)

 

دیریلیک (درگی)

دیریلیک - آذربایجان تورکلری‌نین میلّی وارلیغینی قورویوب ساخلاماق اوغروندا موباریزه آپاران درگی. 1914-جو ایل سئنتیابر آیی‌نین 16-دان 1916-جی ایلین اورتالارینا کیمی چاپ اولونموش سیاسی تورک مجموعه‌سی.

فعّّالیتی

"دیریلیک" درگیسی 1914-جو ایلین سئنتیابر آیی‌نین 16-دا مطبوعات فعالیتینه باشلامیشدیر. بو درگی میرزه بالا محمدزاده‌نین یازدیغی کیمی، هم ده سیاسی بیر تورک مجموعه‌سی ایدی. 1914-جو ایلده 8، 1915-جی ایلده 9، 1916-جی ایلده ایسه 7 نؤمره‌سی چاپ اولونموشدور. 1916-جی ایلین اورتالاریندا نشری دایاندیریلمیشدی.



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : آذربایجان, درگیلر,

تکه، تکه‌مچی

+0 بگندیم

تکه، تکه‌مچی- نوروز بایرامی‌نین و یازین گلمه‌‌سینی ماهنی اوخوماق و تکه دولاندیرماقلا خبر وئرن عنعنه‌وی ائتنوقرافیک موژده‌چی

جناب جبریل نامه گتیردی 
گتیرجه‌یین پئیغمبره یئتیردی 
موبارک قوْللارین گؤیه گؤتوردو 
سیزین بو تزه بایرامینیز موبارک 
آیینیز، ایلینیز، هفته‌نیز، گونونوز موبارک 

بیزیم یئرده یومورتانی یویارلار 
اونو دؤنوب یئددی رنگه بویارلار 
یئددی‌سینده تحویل اوسته قویارلار 
سیزین بو تزه بایرامینیز موبارک 
آیینیز، ایلینیز، هفتنیز، گونونوز موبارک 



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : آذربایجان,

مصطفی چوقای

+0 بگندیم

مصطفی چوقای (قازاخجا: Mustafa Şoqaý تورکجه:Mustafa Çokay )

(25 دئکابر 1890 — 27 دئکابر 1941) — قازاخایجتیماعی و سیاسی خادیمی، پوبلیسیست،تورکوستا‌نین بیرلیگی اوغروندا موباریز.

قازاخیستا‌نین تا‌نینمیش دؤولت و ایجتیماعی خادیمی. 1918-جی ایلین یانواریندا تورکوستان ویلایتی ("قوقاند ویلایتی") حؤکومتینه باشچیلیق ائدیب. 1918-جی ایلین 21 فئورالیندا بو حؤکومت بولشئویکلر طرفیندن داغیدیلدیقدان سونرا 1921-جی ایلده آوروپایا موهاجیرت ائدیب. ایستانبولدا "یئنی تورکوستان" ژورنالینی نشر ائدیب (1927-1931). "پروْمئتئی" تشکیلاتی‌نین عوضوو کیمی م.ا.رسول‌زاده‌نین موهاجیرتده بولشئویزمه قارشی بیرگه موجادیله ائتدیگی سیلاحداشلاریندان اولوب.[۱]



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : قازاق, تورک دونیاسی, تورکستان,

عثمان باتور

+0 بگندیم

عثمان باتور

Osman batur.jpg

​عثمان باتۇر (قازخجا.Оспан батыр; وسپان باتیر; تورکجه: Osman Batur;چینجه: 欧斯曼·巴图尔;-) دوْغۇ تۆرکۆستاندا فعالییّت گؤسترمیش اینقیلابچی ایدی.



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : تورک دونیاسی,

عظیم عظیم زاده

+0 بگندیم
عظیم عظیم زاده
Azim Azimzade.jpg

عظیم‌زاده عظیم آسلان اوغلو (7 مای1880-15 اییون 1943)- آذربایجانلی رسّام، آذربایجانخالق رسّامی(1927)، امک قهرمانی01927)،آذربایجان کاریکاتورا صنعتی‌نین بانیسی.



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : آذربایجان,

یوسف آقچورا

+0 بگندیم

یوسف آقچورا

یۇسف‌بیگ حسن اوْغلۇ آقچۇرالی(تورکجه: Yusuf Akçura) (تاتارجا: Yosif Aqçura /Йосыф Акчура) — تۆرک تاریخ قۇرۇمۇنۇن صدری.تۆرکچۆلۆک ایدئیاسی‌نین اؤنده گئدن تمثیلچیلریندن اوْلان یۇسف  آقچۇرالی سیاسی تضییقلر سببیندن بیر نئچه ایل پاریس شهرینده مۆهاجیر حیاتی یاشامیشدیر. اصلاً تاتار اصیللی تۆرک اوْلان یۇسف  آقچۇرالی عئلمین مۆختلیف ساحه‌لرینده چالیشمیشدیر. یازدیغی عئلمی و پۇبلیسیستیک اثرلره گؤره قیسا مۆدّتدن سوْنرا بیر واختلار مۆهاجیرت ائتمه‌لی اوْلدۇغۇ تۆرکیه‌ده یئنیدن سئویلمگه باشلامیشدیر. یۇسف  آقچۇرالی 1935-جی ایلده ایستانبۇل شهرینده اۆرک تۇتماسیندان دۆنیاسینی دَییشمیشدیر.



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : تورک دونیاسی, تاتار,

سلطان‌مجید غنی‌زاده

+0 بگندیم

سلطان‌مجید غنی‌زاده

سلطان‌مجید غنی‌زاده- آذربایجا‌نین تا‌نینمیش معاریف خادیمی، مۆعلّیم، یازیچی، ترجۆمه‌چی، ژۇرنالیست، بیر سیرا لۆغتلر، درسلیکلر، بدیعی اثرلر، فئلیئتوْنلار مۆلیفی. 



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : آذربایجان,

آذربایجان ائتنوکولتورولوژی سیستئمینده خالق بایراملارینا دایر

+0 بگندیم


آذربایجان ائتنوکولتورولوژی سیستئمینده خالق بایراملارینا دایر 

سامیلیا خوُردامییئوا 
پروفئسور،روسییا فئدئراسییاسی 
قالیب ساییلوو 
فیلولوگییا اوزره فلسفه دوکتورو، دوسئنت، آذربایجان
 
کؤچورن: عباس ائلچین

خولاصه: 
مقاله‌ده معیشتیمیزده و مدنییّتیمیزده گئنیش یاییلمیش خالق بایراملاری‌نین تاریخیندن و اونون کئچیریلمه‌سیندن بحث ائدیر. اوزون ایللردن خالقین اینانجلاریندا یئر آلان بایرام و اونون آیینلری، ایجرا اولونما مئخانیزمی اؤیره‌نیلیب اوخوجولارا تقدیم اولونور. داها چوخ فولکلورشوناس ع.جعفرزاده‌نین یاز بایراملاری و اونلارین مراسیم سئمانتیکاسی شرح ائدیلیر. 
آچار سؤزلر: خیزیر، بایرام، نووروز، آیین. 


آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : آذربایجان, بایرام,

ایل‌آخیر چرشنبه - تورپاق چرشنبه‌سی

+0 بگندیم

ایل‌آخیر چرشنبه - تورپاق چرشنبه‌سی 

أپوْش ولی‌یئو
آمئا فولکلور اینستیتوتو، "فولکلور و یازیلی ادبیات شؤعبه‌سی"‌نین بؤیوک علمی ایشچیسی، فیلولوگییا اوزره فلسفه دوکتورو 

اویانیش، دیریلمه، جانلانما
    خالقیمیزین ان قدیم و میلّی بایرامی اولان نووروزا قدر دؤرد چرشنبه - "سو چرشنبه‌سی" ،"اود چرشنبه‌سی" ،"یئل چرشنبه‌سی" و "تورپاق چرشنبه‌سی"‌نین هر بیری خوصوصی مراسیملرله قئید ائدیلیر. بو چرشنبه‌لر اینسا‌نین 4 عونصوردن یارادیلماسی ایله باغلی دینی-میفیک گؤروشلری سیمووللاشدیریر و ریتوُال-میفولوژی سئمانتیکاسیندا یارادیلیش پروسئسینی دینامیک اولاراق ایشاره‌له‌ییر. سونونجو چرشنبه اولان تورپاق چرشنبه‌سی خالق آراسیندا "یئر چرشنبه‌سی" ،"ایل‌آخیر چرشنبه" ده آدلانیر و بیر چوخ بؤلگه‌لرده، حتّی نووروز بایرامیندان دا چوخ طمطراقلا قئید اولونور. تورپاق چرشنبه‌سینده تونقال قالانماسی، پلوو دملنمه‌سی، سمنی جوجردیلمه‌سی، خونچا حاضیرلانماسی، قاپی پوسما، شام یاندیرما، بایراملاشما، فالا باخما، مزار زییارتی و س. کیمی خالقیمیزین قدیمدن بو گونه کیمی یاشاتدیغی بیر چوخ عادت-عنعنه‌لر وار. ایناما گؤره بو چرشنبه واختی تورپاق اویانیر، اوتلار جوجریر، آغاجلار تومورجوقلاییر کی، بو دا اینسانلارا باهارین گلیشیندن موژده وئریر. تورپاق اینسانلار اوچون موقدّسدیر، یارادیلیشین مادّی اساسی حساب ائدیلیر. تورپاغین موقدّسلیگی هم ده وطن، یورد، ائل-اوبا آنلاییشی ایله ده باغلیدیر. بو ایسه ایلک نؤوبه‌ده اینسا‌نین یارادیلیش میفیندن قایناقلانیر. یازدا تورپاغین اویانماسی دیریلمه، جانلانما آنلاییشی ایله علاقه‌داردیر.تورپاق چرشنبه‌سیندن سونرا تورپاق اویانیر، اکینه حاضیر اولور. توخوم سپیلیر، باغ-باغچالاردا یئنی آغاج تینگلری اکیلیر.


آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : بایرام, آذربایجان,

ایل‌آخیر چرشنبه‌لرین میفولوژی قایناقلاری

+0 بگندیم

ایل‌آخیر چرشنبه‌لرین میفولوژی قایناقلاری

 رامازان قافارلی

فیلولوگییا اوزره عئلملر دوکتورو، پروفئسور


     خالقیمیزین میلّی معنوی دَیرلر سیستئمینده اؤنملی یئر توتان یازقاباغی ریتوُاللار دونیا‌نین یارانماسیندا ایشتیراک ائدن دؤرد عونصورله (سو، اود، تورپاق، هاوا) علاقه لندیریلیر. بو ریتوُاللار آذربایجان تورکلری‌نین میفیک تفکّورونون ایزلرینی یاشادان قایناق کیمی چوخ عوضسیزدیر. 
ایل‌آخیر چرشنبه‌لرله باغلی مولاحیظه‌لرده اساس عونصورلرله علاقه‌لندیریلن هفته‌لرین آردیجیللیغی، دوزومو، ماهییتی و مرامی شرح اولونور. نووروز بایرامی‌نین منشأیینی اساساً زردوشتلوکله باغلایان تدقیقاتچیلارین فیکرینه گؤره، چرشنبه‌لردن بیرینجی تورپاق، ایکینجی یئل، اوچونجو سو، سونونجو اوددور. اونلار قناعتلرینی بئله اساسلاندیریرلار کی، "نووروزون بیرینجی هفته‌سی تورپاق آییلیر.اوتلار قالخیر، آغاجلار یاشیللانیر، آداملار چؤل ایشلرینه باشلاییرلار. ایکینجی هفته یئل آییلیر، کولک اسیر، آغاجلار چیچکله‌ییر. اوچونجو هفته سو آییلیر، آداملار سویون اوستوندن توللانیب آیدینلیغا چیخیرلار. دؤردونجو هفته‌ده اود آییلیر. آداملار قیشدان قالان آغیرلیغی، خسته‌لیگی اود اوستونه تؤکورلر، اوستوندن توللانیب یونگوللشیرلر". 
لاکین سون آراشدیرمالار، حاقلی اولاراق، نووروزون منشأیی‌نین زردوشتلوکدن چوخ-چوخ قاباقلارلا، باشلیجا اولاراق مالدارلیقلا، اکینچیلیکله، بیر سؤزله، آقرار تصروفاتلا، تفکّور پلا‌نیندا ایسه تورکون قدیم میفیک گؤروشلری ایله باغلی اولدوغونو ثوبوت ائدیر. نووروزون کؤکونون چوخ درین قاتلاردا دایاندیغی، اولو اجدادیمیزین طبیعتده‌کی دَییشیکلری سئزدیگی، تقویم دوزومونون آردیجیللیغینی آنلاماغا باشلادیغی چاغلارلا سسلشدیگی آچیق-آیدین گؤرونور. آنجاق چرشنبه‌لرین نؤوبه‌لشمه‌سی ایله باغلی شرحلرده بیر قدر فرقلی مقاملار نظره چارپیر. اگر نووروزدان دؤرد هفته چیخساق، اوندا ازل چرشنبه قیشین شاختالی چاغینا دوشور. تورپاغین اویانماسی، اوسته‌لیک ده قارین آلتینداکی اوتلارین جوجرمه‌سی، آغاجلارین یارپاقلاماسی ایناندیریجی دئییل. ایکینجی چرشنبه‌ده آغاجلارین چیچکله‌مه‌سی ده یئرینه دوشمور. چونکی هله قاباقدا دلی مارت گلیر. 
اودون آخیر چرشنبه‌ده اویانماسی و آداملارین اؤز آغیرلیقلارینی اونون اوستونه تؤکمه‌سی فیکری ده نووروزو اودو موقدّس سایان زردوشتلوکله باغلاماق قناعتینی آلت-اوست ائدیر. فیکرین اؤزونده باشقا بیر اویغونسوزلوق دا وار: تورپاغین و هاوا‌نین اویانماسی، ایسینمه‌سی اوچون سبب و واسیطه اولمالیدیر. بو واسیطه اود چرشنبه‌سیدیر کی، او، آخیردا دئییل، سولارین بوزونون سینماسیندان سونرا گلیر، یعنی ایکینجی‌دیر. اونون موطلق شکیلده همین عونصورلردن اولده مئیدانا گلمه‌سی لازیمدیر. 



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : آذربایجان, تورک, بایرام,

نسل کشی خوجالی صفحه خونین تاریخ بشر

+0 بگندیم

نسل کشی خوجالی صفحه خونین تاریخ بشر

     نسل کشی خوجالی وحشتناکترین جنایت نسل کشی‌ می باشد که در طی جنگ اشغالگرانه ارمنستان بر علیه آذربایجان بر شهروندان عادی آذربایجان روا داشته شده است. 27 سال از این فاجعه خونبار که تداوم دویست سال سیاست پاکسازی قومی و نسل کشی نژادپرستان متجاوز ارمنی بر علیه ملتمان می‌باشد می‌گذرد. در شب گذر از 25 به 26 فوریه 1992 نیروهای مسلح ارمنستان به شهر خوجالی حمله‌ور شده، با پایمال کردن تمامی حقوق بین الملل، منجمله حقوق بشردوستانه بین‌المللی تجهیزات زرهی را وارد آنجا کرده، شهروندان عادی شهر را به طرزی وحشیانه تار و مار نمودند. از اهالی شهر که در محاصره نیروهای مسلح ارمنستان قرار گرفته بودند 613 نفر، منجمله 106 زن، 63 کودک و 70 سالخورده کشته شده، 487 شهروند عادی به شدت مجروح گشته و 1275 نفر نیز به گروگان گرفته شدند.



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : فاشیزم, خوجالی, آذربایجان, ائرمنی, ائرمنیستان,

تورک خالقلاریندا خیزیر کولتو و نیظامی یارادیجیلیغیندا اونون یئری

+0 بگندیم


تورک خالقلاریندا خیزیر کولتو و نیظامی یارادیجیلیغیندا اونون یئری
 

نجفزاده عزیزآغا بایرام اوغلو 
فیلولوگییا اوزره فلسفه دوکتورو 

     موسلمان-تورک میفولوگییاسی‌نین اساس صورتلریندن بیری اولان خیزیر آدی نه ایسلامییتین موقدّس کیتابی قورآندا، نه ده اوندان اؤنجه‌کی سماوی کیتابلاردا چکیلمه‌سه‌ده، تورک خالقلاری آراسیندا ان پوپولیار، اینانجلاردا اؤزونه‌مخصوص ستاتوسو اولان بیر موقدّس‌دیر. دین‌شوناسلارین فیکرینجه، "کهف" سوره‌سی‌نین 60-جی آیه‌سینده موسا‌نین ایکی دنیزین قوووشدوغو یئرده گؤروشمک ایسته‌دیگی، 80، 81، 82-جی آیه‌لرینده ایسه یول یولداشی اولوب اوندان عئلم اؤیرندیگی شخص محض خیزیردیر. 12-13. عصر منبعلرینده طبری، جوزی، قُرطبی کیمی مؤلیفلر خیزیرلا باغلی افسانه و روایتلری توپلامیشلار. تدقیقاتچیلار اونون آدی‌نین بالیا، کونیه‌سی‌نین ابو ال-عباس، لقبی‌نین ال-خیزیر اولدوغونو یازیر. خیزیر سؤزو ایسه موختلیف منبعلرده فرقلی ایضاحینی تاپیر. بونلارین سیراسیندا ان گئنیش یاییلانی همین ایفاد‌نین عربجه"یاشیل" ،"یاشیللیق" آنلامینا گلمه‌سیدیر. بئله کی، روایته گؤره، خیزیر پئیغمبره وئریلن مؤعجیزه‌لردن بیری‌نین آیاق آتدیغی، اَیلشدیگی هر یئرین یاشیللاشماسی اولدوغو اوچون او، بو لقبی آلمیشدیر. 



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : بایرام, آذربایجان, تورک دونیاسی, تورک,