ائلچین ELÇİN

تورک دیلی و ادبیاتی

علیمردان بیگ توپچوباشوو و آذربایجانچیلیق مفکوره‌سی

+0 بگندیم

علیمردان بیگ توپچوباشوو و آذربایجانچیلیق مفکوره‌سی 
سونا ولی‌یئوا 
"کاسپی" قزئتی‌نین تأسیس‌چیسی، فیلولوژی اوزره فلسفه دوکتورو 


   19.عصرین سونو-20. عصرین اوّللرینده آذربایجان خالقی‌نین ایستیقلال مفکوره‌سی‌نین داشیییجیلاریندان اولان علیمردان بیگ توپچوباشووون حیات و فعالیتی حاقیندا اکثر تدقیقات ماتریالی هر دفعه یئنی فاکتلارین اوزه چیخماسینا شراییط یارادیر. ع.توپچوباشوو دؤورونون یوکسک تحصیل آلمیش حوقوقشوناسی، علم، ایجتیماعی خادیمی و ناشیر ایدی. پتربورق بیلیم یوردوندا تحصیل آلدیغی ایللردن باشلایاراق دؤورون ایجتیماعی-سیاسی حادیثه‌لرینه بیگانه قالماماسی اونون فیکیر و دوشونجه‌لری‌نین اینکیشافینی میلّتین طالع یوکلو مسله‌لرینه یؤنلتمیشدی. اونون بوتون فعالیتینده اساس مقصد، اؤزو دئمیشکن، "غفلت یوخوسوندا" اولان میلّتین میلّی اویانیشیندا، میلّی آزادلیق حرکاتی‌نین دوزگون ایستیقامتلنمه‌سینده ضیالی کیمی ایشتیراک ائتمک ایدی. قارشیدا دوران مقصد و وظیفه‌لرین واحید تشکیلات پروقرامی‌نین اولماماسینا باخمایاراق، دؤورون ضیالیلاری‌نین، خوصوصیله ع.توپچوباشوو و اونون یاخین سیلاحداشلاری‌نین فعالیت ایستیقامتلری چوخ دوزگون موعینلشدیریلمیشدی: 
– خالقین معاریفلندیریلمه‌سی و مدنیتین اینکیشافینا نایل اولماق (یالنیز بو یوللا جهالته و فاناتیزمه غالیب گلمک اولاردی)؛ 
– میلّی شوعورون اویانیشی و خالقین حاق و حوقوقلاری‌نین درکینه چالیشماق؛ 
– آزادلیغین، موستقیل‌لیگین موستملکه‌چیلیگه و میلّی عداوت سیاستینه غالیب گلمه‌سی‌نین یوللارینی موعینلشدیرمک؛ 
– ایسلام بایراغی آلتیندا عوموم روسیه اراضیسینده میلّی آزادلیق ایدئیالارینی موباریزه‌یه یؤنلتمک؛ 
– تورک خالقلاری‌نین بیرلیگی ایدئیاسینی (واحید دیل، معنویات عومومی‌لیگی، واحید میلّی ایدئولوژی) گله‌جک غالیبیتین اساس سیموولو کیمی قبول ائتمک. 



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : آذربایجان,

ابن خلدون فلسفه‌سینده دؤولتین سوقوط سببلری

+0 بگندیم

ابن خلدون فلسفه‌سینده دؤولتین سوقوط سببلری

مراد حسنوو

اورتا عصر ایسلام فلسفه‌سی فلسفه تاریخینه بیر چوخ بؤیوک شخصیتلر بخش ائدیب. ابن عربی، فخرالدین رازی، ابن سینا، ابن رُشد، ابونصر فارابی، ابن خلدون و سایره کیمی شخصلر بونا میثال اولا بیلر. بو موتفکّیرلر ایچریسینده ابن خلدون‌ون اؤزونه‌مخصوص یئری واردیر. ایستر حیات فعالیتی، ایسترسه ده علمه وئردیگی تؤحفه باخیمیندان ابن خلدون هر زامان دیقّت مرکزینده اولوب. 
تام آدی ابو زید عبدالرحمن بن محمد بن خلدون حَضرَمی اولان فیلوسوف 27 مای 1332-جی ایلده ایندیکی تونیس اراضیسینده آنادان اولوب. حیاتی‌نین بؤیوک حیصه‌سی شیمالی آفریقادا کئچدیگی اوچون "ال-مغربی" ،تونیس‌ده دوغولدوغو اوچون ایسه "ال-تونسی" لقبلری ایله تا‌نینمیشدیر. 
او، فرقلی زامانلاردا اندلوس، تونیس، میصیر و مراکش کیمی اؤلکه‌لرین اراضیسینده او زامانلار مؤوجود اولان دؤولتلرده یوکسک وظیفه‌لر توتموش، اوزون ایللر سیاستله مشغول اولموشدور. باباسی اؤز نوه‌سی‌نین سارای وظیفه‌لرینده چالیشماسینا قارشی اولوب. او، ابن خلدونون دا آتاسی کیمی موعلیملیکله مشغول اولماسینی آرزو ائدیردی. چونکی سارایدا موعیّن وظیفه توتماغین نه قدر تهلوکه‌لی اولدوغونو اؤز تجروبه‌سینه اساساً موعین ائتمیشدی. بونا باخمایاراق، ابن خلدون تحصیلینی تاماملادیقدان سونرا حفصی ساراییندا سولطان ابو اسحاق ابراهیم المستنسیرین میرزه‌سی اولدو. 



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آذربایجان رومانتیکلری‌نین یارادیجیلیغیندا تورکچولوک

+0 بگندیم

آذربایجان رومانتیکلری‌نین یارادیجیلیغیندا تورکچولوک

پروفسور تیموچین افندی‌یئو

   20. عصر آذربایجان رومانتیکلری‌نین قیدالاندیقلاری ایکی منبعدن بیری تورکیه ایدی؛ بورادان گلن رومانتیک منبع‌نین اساس قایناقلاریندان بیری ایسه تورکچولوک گؤروشلری ایدی.
شوروی تنقیدچی و ادبیات‌شوناسلاری‌نین رومانتیکلری ایکی یئره؛ موترقّی و مورتجعلره بؤلمه‌سی‌نین اساس سببی ده اونلارین یارادیجیلیغینداکی میلّتچیلیک، تورکچولوک و ایسلامچیلیق ایدئیالاری‌نین گئنیش یئر توتماسی ایدی. بو دؤورو آذربایجان بدیعی دوشونجه‌سینده میلّیلیک و تورکچولوک مرحله‌سی اولاراق قییمتلندیرسک، او زامان مؤوجود ادبیات‌شوناسلیغین موناسیبتینی آیدین گؤرمک اولار.



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : آذربایجان,

آی اؤتور، گون کئچیر

+0 بگندیم
آی اؤتور، گون کئچیر 
اوزئییر حاجی‌بیگلی 

دؤولت دوما یاخینلاشیر. جاماعات دا حاضیرلاشیر، حؤکومت ده حاضیرلاشیر. حؤکومت حاضیرلاشیر کی، گؤرسون ائله بیر دوما قاییرا بیلرمی کی، آخیردا جاماعاتی اؤز زورناسی ایله اویناتسین. 
جاماعات دخی بو کلگی دویوب اللشیر کی، گؤرسون بیر ائله دوما قورا بیلرمی کی، حؤکومتی زورناسینا اویناتسین.... آخیردا کیم چالیب، کیم اوینایاجاق، اونو آللاه بیلیر. 
آنجاق بیر اونو دئمک لازیمدیر کی، ایندی‌یه کیمی بیز جاماعات حؤکومتین جوربجور زورناسینا اویناییب، هامیسی‌نین لذتینی گؤرموشوک. ایندی آللاه ائله‌سین، ایش ائله گتیرسین کی، حؤکومت جاماعاتین زورناسینا اویناسین، گؤرک اونون لذتی نه جوردور. دئییلنه گؤر، او گرک چوخ دادلی اولسون، چونکی او زورنادا چالیناجاقدیر: حورّیت شیکسته‌سی، عدالت چاهارگاهی و موساوات بایاتی-شیرازی. 


آردینی اوخو/ Ardını oxu

بیر دلی‌نین دفتریندن

+0 بگندیم

بیر دلی‌نین دفتریندن

اوزئییر حاجی‌بیگلی

بیر مثل وار دئییرلر کی، ایکی‌آیاقلی‌یا اعتیبار یوخدور. 
دوغرودان دا بئله‌دیر، دونیادا هر نه ایکی‌آیاقلی مخلوق وار، اونلارین هئچ بیرینه اعتیبار ائله‌مک مومکون دئییل. 
گؤتورک، مثلا، تویوغو. ایکی‌آیاقلی مخلوقدور. نه قدر دن وئر، نه قدر یئم وئر، یئنه ده سنی گؤرنده قاچاجاقدیر. او کی، قالدی آداما--ایکی‌آیاقلی مخلوقدور--داها بورادا هئچ دانیشماق لازیم دئییل. 
آما بو ایشین سببی وار. 
مثلا، ائودن چیخیرسان باییرا و گؤرورسن کی، بیر دنه تویوق آیاغی‌نین بیرینی قالخیزیب تکجه دوروبدور. و اؤزو ده برک فیکره گئدیبدیر. ایسته‌ییرسن کی، یانینا گئدیب بیر قدر دن وئره‌سن. گؤرورسن کی، او ساعات قاچدی. دئمه‌لی، تویوقلا سنین آراندا اعتیبار یوخدور. چونکی سن ده ایکی‌آیاقلی، او دا. 
ایندی گؤرک بونون سببی ندیر؟ 



آردینی اوخو/ Ardını oxu

دیل امانتی

+0 بگندیم
دیل امانتی

استفان نمانیا (وفات ایلی 1200 میلادی) صرب نمانیچ کرال‌لیغی‌نین بانیسی و صرب پراواسلاو کیلیسا‌سی‌نین تأسیس‌چیسیدیر. نمانیچ عاییله‌سی صرب میلّتی‌نین یارانیب مؤحکملنمه‌سی اوچون چوخ چالیشمیش، نهایت 19.عصرده صرب میلّیتی‌نین یارانماسی و صرب پراواسلاو کیلیساسی‌نین موستقیل‌لیگینه شراییط یاراتمیشلار. دیل امانتی کیمی مشهور اولان استفان نمانیانین وصیتنامه‌سی صرب میلّتی‌نین میلّی سؤزلشمه‌سیدیر. بعضاً صربستانین قزئت و ژورناللاریندا چاپ ائدیلن دیل امانتینی بو اؤلکه‌نین بوتون تحصیل و مدنیت موسیسه‌لری‌نین دیوارلاریندا موشاهیده ائتمک مومکوندور. نمانیا بو مکتوبوندا دیلی میلّتین جؤوهری حساب ائدیر. 

استفان نمانیانین وصیتنامه‌سی‌نین بیر حیصه‌سی 
عزیز اوشاغیم! 
اؤز وطنینی موحافیظه ائتدیگین کیمی اؤز دیلینی موحافیظه ائت. شهرلری، یوردو و حیاتی ایتیرمک کیمی سؤزلری ده ایتیرمک اولار. لاکین دیلینی، یوردونو و حیاتینی ایتیرمیش بیر میلّتدن نه قالار؟ (او داها میلّت دئییلدیر). 

اوغلوم! 
هئچ بیر یاد سؤز دیلینه گتیرمه. یاد سؤز دیلینه گتیرنده بیل کی، سن اونا غالیب گلمه‌میسن، بلکه داخیلدن اؤزونله بیگانه‌لشمیسن. دیلینین ان کیچیک و ضعیف سؤزلرینی ایتیرمکدنسه اؤلکه‌نین ان بؤیوک و مؤحکم شهرلرینی ایتیرمک یاخشیدیر. اراضیلری تکجه قیلینجلا یوخ، بلکه دیلله ده فتح ائتمک اولار. آگاه اول کی، دیلی‌نین اسارته دوشموش و اونودولموش سؤزلری سنین بیگانه‌نین اسارتینه دوشمگی‌نین معیاریدیر. دیلینی باشقالارینا اودوزان میلّتلرین حیاتی دا دایانیر. 


آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : دیل,

دیلیمیز - میلّی کیملیگیمیز! (دیل، اونسیت، کولتور و میلّت)

+0 بگندیم


دیلیمیز - میلّی کیملیگیمیز!

(دیل، اونسیت، کولتور و میلّت) 

آینور طالیبلی 

    تاریخده نوفوذ قازانمیش میلّتلرین و اونلارین کولتورلری‌نین، مدنیّتلری‌نین وار اولدوغونو گؤسترن ان اؤنده دلیل هئچ شوبهه‌سیز کی، اونلارین دیللریدیر. محض بو دا بیلینیر کی، بیر میلّتی اولوشدوران، مئیدانا گتیرن تمل باغلاردان - قاوراملاردان بیری و ان اساسی دیلدیر.بو آراشدیرمامیزین مؤوضوسو دیل قاورامی، دیل و دوشونجه آراسینداکی علاقه، دیلین میلّتین و میلّتلرین کولتورلری‌نین مئیدانا گلمه‌سینده‌کی رولو، بیز تورکلرین دیلی و اورتاق تورکجه‌‌نین اؤنمی اولاجاقدیر. 
دیل قاورامی حاقّیندا چوخ تانیم واردیر. اسکی زامانلاردان بری دیلچیلر طرفیندن "دیل" قاورامی موختلیف شکیل‌لرده تانیملانمیش اولسا دا، بو تانیملار آراسیندا بیر-بیرینی حؤکماً بوشا چیخاراجاق دوزئیده بیر فرقلیلیک مؤوجود دئییلدیر. 
بونلارین بیر قیسمی بئله‌دیر: تاریخسل، توپلومسال و کولتورل بیر اولقو – قاورام اولاراق دیل اینسا‌نین اؤزونو و دونیانی آنلاماسینی تأمین ائدن و اینسانلار ایله ایلَتیشیمی – اونسیتی و آنلاشمانی مومکون ائدن تمل اینسانی یئتیدیر. مشهور دیلچی، تورکولوق محرّم ائرگین دوشونجه‌سینه گؤره ایسه "دیل اینسانلار آراسیندا آنلاشیلمانی تأمین ائدن طبیعی بیر آراج – واسیطه، اؤزونه‌مخصوص یاسالاری – قانونلاری اولان و آنجاق بو قانونلار چرجیوه‌سینده گلیشن - اینکیشاف ائدن جانلی بیر وارلیق، تملی بیلینمه‌ین زامانلاردا آتیلمیش گیزلی آنلاشمالار سیستمی، سسلردن هؤرولموش توپلومسال بیر قورومدور". بو تانیما گؤره دیل، یوزیللر بویو گلیشه‌رک مئیدانا گلمیش سوسیال بیر قورومدور. میلّتی بیرلشدیرمکده و قورومادا تأثیرلی گوجلو بیر اورتاق میراثدیر. باشقا بیر ایفادیله دیل طبیعی و سیستملی بیر آنلاشما واسیطه‌سیدیر؛ میلّی کولتورون آیناسی و داشیییجی‌سیدیر؛ توپلومون کولتورل دَیرلرینی ایفاده ائتمک اوچون واسیطه اولاراق بیرلیک و بوتونلوگو مئیدانا گتیرمکده تأثیرلی بیر عونصوردور. 



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : میللی, آنادیلی, دیل,

"کیتاب-ی دده قورقود"-دا اسکی تانریچیلیغین و شامانچیلیغین ایزلری

+0 بگندیم



"کیتاب-ی دده قورقود"-دا اسکی تانریچیلیغین و شامانچیلیغین ایزلری 
دوکتور فایق علی اکبرلی

اؤزت 
بو گونه قدر "کیتاب-ای دده قورقود" و یازاری دده قورقود فلسفه‌دن اوزاق توتولموش، داها چوخ فولکلور، ادبیات، دیلچیلیک و بیر اؤلچوده ده  تاریخی مسله‌لر آراشدیریلمیشدیر. اؤزللیکله ، آذربایجاندا، تورکیه‌ده، عومومیتله بوتون تورک دونیاسیندا "کیتاب-ی دده قورقود"-ون اساساً فولکلور اثری اولاراق قلمه وئریلمه‌سی بو دگرلی اثرین فلسفی مضمونونو و یازیچیسی قورقود آتا‌نین فیلوسوفلوغونو کؤلگه‌ده قویموشدور.  شوبهه‌سیز ، آذربایجاندا و تورکوستاندا "کیتاب-ای دده قورقود" و قورقود آتانین فلسفه‌دن، عئینی زاماندا  تاریخدن اوزاق توتولماسی سیاسی موتیولرله باغلی اولموشدور. آنجاق تأسوفله، آذربایجا‌نین موستقیل‌لیک دؤورونده نشر اولونان "فلسفه" آدلی بیر چوخ کیتابیندا "کیتاب-ای دده قورقود"-ا  فلسفی و تاریخی بیر اثر کیمی چوخ آز دیقّت یئتیریلیر. 

" کیتاب-ی دده قورقود" اثری سؤزلو اولاراق م.س.6-8. عصرلرینده رسمی اولاراق فورمالاشسا دا، کؤکلری داها اسکیلره، بلکه ده مین ایللر اوّله گئدیب چیخیر .. بو آنلامدا کیتاب و یازیچیسی دده قورقود تورک فلسفه‌سی‌‌نین ان ایلک قایناقلاریندان بیریدیر، بلکه ده بیرینجیسیدیر، هر حالدا  بو اثرده اسکی دؤنمین تانریچلیق، شامانیزم، توتمیزم و دیگر ایدئیالاریندان یایغین اولاراق بحث ائدیلمکده‌دیر. اؤزللیکله قورقودآتانین فلسفی باخیش آچیسیندان اؤنملی یئر توتان تانریچیلیغین تورک خالقلاری‌نین حیاتیندا یئری و رولو آراشدیریلمالی، ایسلام دینی ایله بوتؤولشن بو فیکرلرین باشقا اؤزللیکلری تثبیت ائدیلمه‌لیدیر. شوبهه‌سیز، تانریچیلیغین ایسلام دینیله هانسی بنزه‌ر و فرقلی جهتلری‌نین اولماسی، تورکلرین چوخونلوغونون تانریچیلیقدان ندن ایسلاما یؤنلمه‌سی ایسه  تورک فلسفه‌سی‌نین، تورک فلسفه‌ تاریخی‌نین آراشدیرما نسنه‌سی اولمالیدیر. عینی زاماندا، "کیتاب-ی دده قورقود"-دا اوغوز تورکلری‌نین ایسلام دینینه قدرکی مادی و معنوی دگرلری، عادت-عنعنه‌لری اخلاق-اتیک نورملاری، باخیش آچیسی  عکس اولونور. کیتابدا قورقود آتانین دیلیندن دوغایا، توپلوما، وارلیغا، ایداراکه عاید فلسفی فیکیرلر اؤنه سورولمکده‌دیر.

آچار سؤزلر:

دده قوردقود فلسفه‌سی، تورک فلسفه‌سی، تانریچیلیق، شامانیزم، تورک فلسفه تاریخی



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : آذربایجان, تورک دونیاسی, دده قورقود,

آذربایجاندا میلّی شوعور مسله‌سی: تاریخ و جاغداشلیق

+0 بگندیم
آذربایجاندا میلّی شوعور مسله‌سی: تاریخ و جاغداشلیق 
دوکتور فایق علی اکبرلی

    میلّی شوعور میلّی معنوی دَیرلری اؤزونده عکس ائتدیرن بیر آنلاییشدیر. شوعور آنلاییشی نه قدر عومومی‌دیرسه، میلّی شوعور ایصطیلاحیندا هم عومومی‌لیک، هم ده خوصوصی‌لیک واردیر. میلّی شوعور بیر نؤوع فردی شوعورلا عومومی شوعور آراسیندا علاقه‌لندیریجی کئیفیته مالیکدیر. چونکی میلّی شوعوردا بیر فردین تمثیل اولوندوغو کونکرت إتنیک، دینی، مدنی خوصوصیتلرله یاناشی، عومومی ماهیتلی بشری دَیرلر ده اؤزعکسینی تاپا بیلر. یعنی هر بیریمیز بیر طرفدن کونکرت بیر میلّتین، دینین، مدنیتین نوماینده‌سی اولدوغوموز حالدا، دیگر طرفدن بشری‌لیگه عایید علامتلری ده داشیییریق. 
بو معنادا، میلّی شوعور-میلّی روح یالنیز نسیل، قان بیرلیگی اساسیندا فورمالاشا بیلمز. بو پریزمادان چیخیش ائتسک گؤرریک کی، میلّی ایدئولوژی‌نی یالنیز قان-نسیل بیرلیگی ایله فورمالاشدیرماق چتیندیر. اونا گؤره ده، میلّی شوعور میلّی ایدئولوژی‌نین فورمالاشماسیندا چوخ موهوم رول اوینایا بیلر. یعنی تورکلوگوموزله یاناشی، ایسلاملیلیغی، چاغداشلیغی و آذربایجانلیلیغی ایفاده ائدن یئنی بیر میلّی شوعورا احتییاجیمیز وار. بورادا تورکلوک دیل، مدنییت و إتنوسلا، آذربایجانلیلیق وطن و دؤولتچیلیکله، ایسلام دینی ایناج و اعتیقادلا، موعاصیرلیک یئنیلشمه و زمانه‌‌نین طلبلری ایله باغلیدیر. 


آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : آذربایجان,

اورتاق تورک الیفباسینا دؤنوش: تاریخ و چاغداشلیق

+0 بگندیم
اورتاق تورک الیفباسینا دؤنوش: تاریخ و چاغداشلیق 

دوکتور فایق علی اکبرلی

خولاصه 
مقاله‌ده گؤستریلیر کی، 1926-جی ایلین فوریه 26-دان مارسین 5-دک باکی‌دا کئچیریلن تورک‌سویلو خالقلارین تورکولوژی قورولتایی‌نین قارشیسیندا دوران اساس پروبلملردن بیرینجیسی میلّی الیفبا و میلّی دیل مسله‌سی اولموشدور. تورکولوژی قورولتایین کئچیریلمه‌سی‌نین اساس تشبوثچولری ایسه یئنی تورک الیفباسی (ی‌ت‌ا) کومیته‌سی و آذربایجانی آراشدیرما و اؤیرنمه جمعیتی ایدی. تورکولوژی قورولتایدا عرب الیفباسیندان لاتین الیفباسینا کئچیریلمه‌سی چاغریشینا جاوابلار دینلنمیشدیر. قورولتایا قاتیلان 131 نوماینده‌دن 93-او تورک‌سویلو، یئرده قالانلاری دیگر خالقلارین تمثیلچیلری اولموشلار. یئنی تورک الیفباسی مسله‌سینده ایکی جریان: 1) لاتین‌چیلار و 2) ایصلاحاتچیلار (عرب الیفباسی طرفدارلاری) مؤوجود اولموشدور. عئینی زاماندا، مقاله‌ده چاغداش دؤورده ده اورتاق تورک الیفباسی‌نین یارانماسی‌نین اهمیتیندن بحث اولونموشدور. 


آچار سؤزلر: تورکولوژی قورولتای، یئنی تورک الیفباسی کومیته‌سی، تورک رونیک الیفباسی، لاتین الیفباسیی، عرب الیفباسی، اورتاق تورک الیفباسی 



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : تورک دونیاسی,

دیمور (Dimur)

+0 بگندیم

دیمور (Dimur)

یازار: اورهان آراس

تورکیه تورکجه‌سیندن اویغونلاشدیران: ائیواز زئینالوف

کؤچورن: قدرت ابوالحسنی سهلان  

اورهان آراس 1963-جو ایلده ایغدیردا دوغولوب. آلمانیادا یاشاییر. اورادا "Referans" درگیسی‌نین باش رئداکتورودور. آذربایجان و آلمانیا یازارلار بیرلیگی‌نین عوضوودو. تورکجه، آلمانجا و آذربایجان تورکجه سینده بیر چوخ کیتابین موللیفیدیر.

Dimur – Orhan Arasın hekayəsi

اونونلا بیر تویدا تانیش اولموشدوم. ایپک کیمی آغاپپاق ساچلاری، قییق، قارا گؤزلری، قیریشمیش یاناقلاری و دونوق باخیشلاریلا ائله ایلک گؤروشدن دیققتیمی چکمیشدی. سونرادان اؤیرندیم کی، گلینین باباسیدی. کیچیک بیر کندده یاشادیغیما گؤره اورادا یاشایانلارین هامیسینی تانیسام دا، بو آدامی ایلک دفعه گؤروردوم. کوره کنی تانیشلیق وئرندن سونرا ایصرارلا اونون یانیندا اوتورماغیمی خواهیش ائتدی. دومور یا دا دیمور کیمی بیر آدی واردی.

کوره کن پاکیستانلیدی. تمیز، چالیشقان بیر آدامدی. آرابیر قارشیلاشیر، دونیا، ایسلام و اینسانلار حاققیندا صؤحبتلشیردیک. گنجدی، آمما دونیا گؤروشلویدو.  پروبلئملریمیزین جهالتدن قاینالاندیغینین فرقیندیدی. بیر گون صؤحبت زامانی آلمان اصیللی بیر روس قیز ایله ائولنمک ایسته دییینی سؤیله دی و منیده تویونا دعوت ائتدی.



آردینی اوخو/ Ardını oxu

اورمو تئوری‌سی ایشیغیندا تورکلرین آتایوردو

+0 بگندیم

اورمو تئوری‌سی ایشیغیندا تورکلرین آتایوردو 

رنگ بیلدیرن سؤزلره گؤره

پروفسور دوکتور فیرودین آغاسی‌ اوغلو

علمده درین کؤک سالمیش یانلیش بیر تئوری‌نی ردّ ائتمگین واختی چوخدان چاتسا دا، تورکولوق، إتنولوق و تاریخچیلر بو پروبلِمین اوزرینه گئتمگه ریسک ائتمیرلر، چونکی ایکی عصردن آرتیق علمی ادبیاتدا کیتابدان کیتابا اؤتورولن، آز قالا، بدیهیاتا چئوریلن بیر فیکری تکذیب ائتمک او قدر ده آسان دئییل. بو، «آلتای دیللری عاییله‌سی» نظریه‌سیدیر. ایثبات اولونمامیش بو نظریه‌یه گؤره، گویا تورکلر موغول و تونقوز-مانجور خالقلاری ایله قوهومدور و اونلار نه واختسا، آلتای دیل عاییله‌سی آدلا­نان پروتوآلتای دیلی پارچالاناندان سونرا بیر-بیریندن آیریلمیشدیر. گویا تورکلر آلتایداکی موغولوید قوهوملاریندان آیریلیب، باتی اؤلکه‌لره کؤچموشلر. بو باخیمدان، آذربایجان تورکلری‌‌نین منشأیی ده آلتای و موغولوستان چؤللری ایله باغلانیر. 

 



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : اورمو, آذربایجان, تورک, تورک دونیاسی,

تاریخ شوعورو

+0 بگندیم
تاریخ شوعورو
   تاریخ، اینسانلیغین و میلّتلرین یادداشیدیر. بو سببله، میلّتلرین حیاتیندا تاریخ شوعورو و بیلینجی اؤنملی بیر یئر توتار. 
تاریخینی بیلمه‌ین و شوعورونو داشیمایان میلّتلر یادداش و ایدراکلارینی ایتیرمیش چاشمیش کیمسه‌لره بنزرلر. بئله بیر دورومدا میلّتلرین یوکسلمه‌لری و یا میلّت خوصوصیتینی موحافیظه ائتمه‌لری و حتّی میلّی منلیکلرینی قورومالاری اولدوقجا چتیندیر. اینسانلیغین تکامولونده بو درجه اؤنملی اولان تاریخ، مدنیّتین یوکسلمه‌سی ایله پارالل اولاراق ایره‌لیله‌یر و میلّتلرین گله‌جگینی حاضیرلاماقدا اؤنملی بیر رول آلار. 
تاریخ شوعوروندان محروم اولان میلّتلر، میلّی بیرلیک و برابرلیگینی ده قورویا بیلمزلر. میلّی بیرلیگینی تأسیس ائده بیلمه‌میش میلّتلرین یاشاماسی مومکون دئییل. تاریخ شوعورو ضعیف اولان میلّتلرده سیاسی و ایجتیماعی ساحه‌ده چوخ بؤیوک پروبلِملرین یاشاندیغی بیر گئرچکدیر. ایجتیماعی و سیاسی بؤحرانلارین یاشاندیغی جمعیّتلرده ایسه اینسانلارین اؤزونه اولان گووَن دویغوسونون آزالدیغی و اؤز مدنیّتیندن اؤزگه‌لشدیگی گؤرولر. بو ایسه کیملیک دَییشیمی و بئیین کؤچونه سبب اولار کی بو دا ایجتیماعی و سیاسی حیاتدا تعمیری مومکون اولمایان فاجیعه‌لره گتیریب چیخاردار. بونون اوچون ده اؤز اینسان و جمعیّتیمیزی تاریخ شوعورو و بیلینجی ایچرسینده یئتیشدیرمه‌میز گرکدیر. 


آردینی اوخو/ Ardını oxu

عباس پناهی ماکویی‌نین یاشاییشی و یارادیجیلیغی

+0 بگندیم



عباس پناهی ماکویی‌نین یاشاییشی و یارادیجیلیغی


یاشاییشی 
عباس حاجی علی اکبراوغلو پناهی ماکویی(ماکولو) 1900-جو ایلده ماکو شهرینده ضیالی عاییله‌سینده دوغولموشدور. ایلک تحصیلینی خوی شهر مدرسه‌سینده، سونرا موعاصیر تیپلی "خئیریه" مکتبینده آلمیشدیر. آتاسی حاجی علی اکبردؤورونون موترقّی آداملاریندان بیری اولموش، بدیعی ادبیات و تاریخ ساحه‌سینده اولان اثرلری موطالیعه ائدن شخص کیمی تا‌نینمیش، 1905-1911-جی ایللرده ایراندا باش وئرن ستارخان حرکاتیندا اؤنجوللردن اولماقلا غربی آذربایجا‌نین خوی، سالماس، ماکو شهرلرینده‌کی دموکراتیک حرکاتدا یاخیندان ایشتیراک ائتمیشدیر. 



آردینی اوخو/ Ardını oxu

ایراندا آذربایجان تورکجه‌سی‌نین موعاصیر وضعیتی

+0 بگندیم
ایراندا آذربایجان تورکجه‌سی‌نین موعاصیر وضعیتی 
شاهنیسه طاهر قیزی روستمووا 

   مین ایللردیر بوگونکو ایران اهالیسی‌نین بؤیوک حیصه‌سینی تشکیل ائدن آذربایجانلیلار اینکیشافین بوتون ساحه‌لرینده الده ائتدیکلری اوغورلارلا بو اؤلکه‌‌نین میلّی-مدنی، ایقتیصادی و سیاسی زنگینلیگینی داها دا آرتیرمیش، دؤولتچیلیگینی قورویوب ساخلامیشلار. لاکین اؤزلری‌نین ده اعتیراف ائتدیگی کیمی، اونلار ایران آنایاساسیندا گؤستریلدیگی قدر ده میلّی و مدنی حاقلارینی آلمامیشلار. گونوموزه قدر داوام ائدن ایقتیصادی، سیاسی و مدنی آیری-سئچکیلیک اونلارین بو تمل حاقلار اوغروندا موباریزه‌سینه اساس اولموشدور. خوصوصیله دیل مسله‌سی بو موباریزه‌‌نین اوستون ترکیب حیصه‌سی اولموش و میلّی اؤزونودرکین درینلشمه‌سینده اساس فاکتور کیمی قییمتلندیریلمیشدیر.
"گولوستان" (1813) و "تورکمنچای" (1828) موقاویله‌لریندن سونرا قوزئی و گونئی آذربایجان تاریخی، سیاسی، ایقتیصادی جهتدن اولدوغو کیمی، مدنی جهتدن ده فرقلی اینکیشاف یولو کئچمیشدیر. خوصوصیله دیل مسله‌سینده بو فرق داها قاباریق شکیلده اؤزونو گؤستریر. ایراندا پهلوی‌لرین حاکیمیته گلیشیندن (1925) سونرا آذربایجان دیلینه قویولان قاداغالار، بو دیلده تحصیل سیستمی‌نین اولماماسی و تحصیلین یالنیز بیر دیل - فارس دیلی اساسیندا آپاریلماسی، تورکجه کیتابلارین نشرینه، مطبوعات و تلویزیون فعالیتینه گؤستریلن تضییقلر نتیجه‌سینده بو دیلین فوُنکسیوناللیغی(ایشلَوسل‌لیگی) آزالمیش، ادبی دیل نورمالاری اینکیشاف ائتمه‌میش، ساده‌جه شیفاهی شکیلده، دانیشیق دیلی سویه‌سینده قالمیشدیر. دؤولت طرفیندن محدود سایدا حاضیرلانان رادیو و تلویزیون پروقراملاریندا ایشلنن آذربایجان دیلی ایسه دیلی بیلمه‌ین آپاریجیلار طرفیندن قرامِر باخیمدان پوزولموش حالدا خالقا چاتدیریلیر. تحصیلده گئری قالماماق، ائلجه ده فارس‌دیللی همیاشیدلاری طرفیندن اله سالینماماق اوچون ائوده مجبوراً فارس دیلینده دیندیریلن آذربایجانلی اوشاقلار آنا دیللرینی ان آزیندان آتا-آنالاری‌نین دانیشدیغی سویه‌ده ده بیلمیرلر. نتیجه‌ده خالق آراسیندا فارس دیلی ایله قاریشیق شکیلده ایشلنن آذربایجان تورکجه‌سی فعللری چیخماق شرطیله، دئمک اولار کی، یاد سؤزلردن عیبارتدیر. بو حال کندلرله موقاییسه‌ده بؤیوک شهرلرده یاشایان آذربایجانلیلار، خوصوصیله عالی تحصیللیلر آراسیندا داها چوخ حیس اولونور. 


آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : آنادیلی,