ائلچین

تورک دیلی و ادبیاتی

Osmanlı’dan Bugüne 19 Önemli Mizah Dergisi

+0 بگندیم

Osmanlı’dan Bugüne 19 Önemli Mizah Dergisi

Diyojen (1869-1873)

Diyojen



آردینی اوخو/ Ardını oxu

سوی قیریما معروض قالان آذربایجان توپونیملری

+0 بگندیم
 

سوی قیریما معروض قالان آذربایجان توپونیملری 

 ناظیم موصطافا 

 کؤچورن: عباس ائلچین 

      هر هانسی بیر اراضیده توپونیملر سیستئمی‌نین فورمالاشماسی اوچون یوز ایللر، بلکه ده مین ایللر لازیمدیر. جنوبی قافقازدا قدیم تورکلره، اوغوز و قیپچاق بویلارینا مخصوص توپونیملرین یارانماسیندان مین ایللرله زامان کئچیر. آذربایجان، گورجوستان و ایندیکی ائرمنیستان اراضیسینده اون مینلرله توپونیم محض تاریخین قدیم قاتلاریندا فورمالاشمیشدیر. قدیم تورکلر یاشادیقلاری اراضی‌نین جوغرافی رئلیئفی، تاریخی شخصیتلری‌نین و طایفالارین آدلاری آدلاندیرمیشلار. 

  بو گون ائرمنیستان رئسپوبلیکاسی آدلانان دؤولت اساسن تاریخی آذربایجان تورپاغی اولان ایروان خانلیغی‌نین اراضیسینده یارادیلمیشدیر. 

  1827-جی ایلده ایروان و ناخچیوان خانلیقلاری‌نین روسییا طرفیندن ایشغالیندان سونرا یارادیلان یئنی اینضیباطی-اراضی واحیدینده یعنی -  " ائرمنی ویلایتی " نین اراضیسینه داخیل ائدیلن 1111 کنددن یالنیز 62-ده ائرمنیلر یاشاییردی. اونلار دا 1828-جی ایلدک بورایا کؤچورولموش ائرمنیلر ایدی. یئری گلمیشکن، گؤستریلن 62 کندین آنجاق 14-نون آدی ائرمنی منشالی ایدی. 



آردینی اوخو/ Ardını oxu

یاددان چیخماز قاراباغ

+0 بگندیم

من عاشیقم قاراباغ

قارا سالخیم ، قارا باغ

دونیا جنته دؤنسه

یاددان چیخماز قاراباغ

                           یاددان چیخماز قاراباغ

                                                       یاددان چیخماز قاراباغ



آردینی اوخو/ Ardını oxu

ادبیاتدا گولوش- ساتیرا و یوُموْر

+0 بگندیم
ادبیاتدا گولوش- ساتیرا و  یوُموْر

    یازیچی حیات حادیثه‌لری‌نین بدیعی اینعکاسینی وئررکن اونا موعین موناسیبت بیلدیریر، اوخوجودا یاراتدیغی اوبرازا قارشی یا محبت، یا دا نیفرت اویادیر، یا اونو اوخوجونون گؤزونده اوجالدیر، یا ایفشا ائدیر، یا دا حالینا آجیییر، دوشدوگو وضعیتدن چیخماق یولونو باشا سالماغا چالیشیر و س. بونون اوچون یازیچی موعین اوصولدان، ایفاده طرزیندن ایستیفاده ائدیر. بئله اوصوللاردان بیری گولوشدور. 

  بدیعی ادبیاتدا گولوش داشیدیغی مضمونا، ایفاده ائتدیگی فیکره گؤره موختلیف اولور، باشقا سؤزله، گولوش اوبیئکته موختلیف موناسیبت بیلدیریر. گولوشون 2 نؤوعو وار: آ) ساتیرا؛ ب) یوُموْر 



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آنادیلی حاققیندا شئعیر توپلوسو

+0 بگندیم

آنادیلی گونو قوتلو اولسون

یونسکو گئنل قورولو ۱۹۹۹ - ینجی ایلینده ۲۱ فئورال گونونو  " اولوسلار آراسی آنــادیــلی گــونو " اولاراق قبول ائتدی. بو گون ایلک اولاراق ۲۰۰۰- ینجی ایلیندن بو یانا دونیا چاپیندا قوتلانماغا باشلانیب .دونیانین ان قایدالی دیللرینین اوچونجوسو ساییلان آنادیلیمیز تورکجه،دونیانین ان چوخ قونوشولان اون دیلیندن بیریدیر.اوروپادا ایسه  قونشولان ایکینجی بؤیوک دیل ساییلیر.بو مناسیبته گؤره آنادیلینه حصر اولان شعرلرین توپلوسو حاضیرلانماقدادیر . سئویملی اوخوجولار اؤز شئعرلرینی یاخود سئودیکلری باشقا شاعیرلریمیزین شئعرلرینی بو مجموعه یه آرتیرا بیلرلر.

 



آردینی اوخو/ Ardını oxu

کرکوک جیناس بایاتیلاری

+0 بگندیم

کرکوک جیناس بایاتیلاری

  گؤزل آلما،  

  گؤزل گول، گؤزل آلما. 

  آلیرسان بیر اصیل آل 

  بد اصیل گؤزل آلما. 

   

  دولاندی گون، 

  دؤندو گون، دولاندی گون. 

  من سنه دالدالاندیم 

  سنه ده دولاندی گون. 



آردینی اوخو/ Ardını oxu

میرزه صالح تبریزی

+0 بگندیم
میرزه صالح تبریزی                     

  پاشا علی‌اوغلو     

           آذربایجان دیلینی ایجتیماعی حیاتین بوتون ساحه‌لرینده یایماغا، دؤولت دیلی سوییّه‌سینه قالدیرماغا چالیشان شاه ایسماییل خطایی‌دن سونرا دا صفویلر دؤولتینده تورک دیلی ان یوکسک دایره‌لرده اؤز نوفوذونو کیفایت قدر ساخلامیشدی. دوغرودور، آردی-آراسی کسیلمه‌ین عوثمانلی-صفوی حربی توققوشمالاری نتیجه‌سینده آذربایجان اون یئددینجی عصرده صفویلر دؤولتی‌نین سیاسی-ایقتیصادی مرکزی رولونو ایتیرمیش، پایتاخت شاه تهماسیبین (1524-1576) دؤورونده تبریزدن قزوینه، بیرینجی شاه عباس (1587-1629) دؤورونده ایسه، قزویندن ایصفاهانا کؤچورولموشدو. بونا باخمایاراق، آذربایجان تورکجه‌سی تبریزده و قزوینده اولدوغو کیمی، ایصفاهاندا دا سارایین و قوشونون ایشلک دیلی اولاراق قالیردی.



آردینی اوخو/ Ardını oxu

شنگول، شونگول، منگول/ میکاییل مشفیق

+0 بگندیم

Mikayıl Müşfiq
 
شنگول، شونگول، منگول
میکاییل مشفیق
   

  بیری وارمیش، بیری یوخموش،  
  مظلوملارین دردی چوخموش.  
  ساققالی بیر کئچی وارمیش،  
  گزدیگی یئر قایالارمیش.  
  داغدان-داغا آتلاناراق،  
  هر زحمته قاتلاناراق  
  یاشارمیش اؤز امگیله،  
  باشقاسی نین کؤمگیله  
  دولانماقدان اوتانارمیش،  
  اونون اوچ یاوروسو وارمیش:  
  بیری شنگول، بیری شونگول،  
  بیری ده بالاجا منگول. 



آردینی اوخو/ Ardını oxu

شنگولوم، شونگولوم، منگولوم

+0 بگندیم
 

آذربایجان خالق ناغیلی:  

شنگولوم، شونگولوم، منگولوم

 بیری وارمیش، بیری یوخموش، بیر کئچی وارمیش. کئچی‌نین اوچ بالاسی وارمیش. بیری‌نین آدی شنگولوم، بیری‌نین آدی شونگولوم، او بیری‌نین ده آدی منگولوم. 

  بو کئچی هر گون گئدیب مئشه ده و چؤلده اوتلایار، گئری قاییداندا بوینوزوندا اوت، آغزیندا سو، دؤشلرینده سود گتیررمیش. آستانادا دایانیب قاپینی دؤیرمیش، شنگولوم، شونگولوم، منگولوم آتیلا-آتیلا، دینگیلده‌یه-دینگیلده‌یه قاپی‌نین دالینا گلیب سوروشارمیش: 

  -کیمدیر؟ 

  کئچی ده جاواب وئررمیش: 

  -شنگولوم، شونگولوم، منگولوم! 

  آچین قاپینی، من گلیم! 

  آغزیمدا سو گتیرمیشم، 

  دؤشومده سود گتیرمیشم، 

  بوینوموزدا اوت گتیرمیشم. 



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آخیسقا تورکلری‌نین لطیفه‌لری

+0 بگندیم

آخیسقا تورکلری‌نین  لطیفه‌لری 

 کؤچورن: عباس ائلچین   

        آخیسقا تورکلری‌‌نین ان بؤیوک خوشبختلیگی اوندادیر کی، طالعیین آجیلاری اونلارین گولوشونو و حیات عشقینی اریده بیلمه‌میشدیر. خالقی‌‌نین فاجیعه‌سینی اؤز فاجیعه‌سی کیمی دویان هر بیر تورکون دردینه درمان، روحونا تپر مودریک خالق گولوشو، دوزلو شاکالار، یئرئننوک(yerennük) اولموشدور. خالق گوله-گوله هئچ ده اؤز دردینی اونوتمامیشدیر. خئیر! - گولوش میلّی روحو، خالق روحونو سینماغا، قیریلماغا قویمامیش، دوشمنلره جاواب اولموشدور. خالق اؤز گولوشو ایله سانکی بؤیوک اوغلو عؤمر فایق نئعمانزاده‌‌نین دئدیکلرینی بیر داها سؤیله میشدیر: «خئیر، عزیزیم، خئیر! ایشیق دایره‌‌میز سؤنمه‌یه مایل اولسا دا، آرخایین اولونوز، سؤنمه‌یه‌جکدیر. بلکه گئتدیکجه بؤیویه‌جک، او قدر بؤیویه‌جک کی، تا بابالاریمیزین کئچمه‌مه‌لری اوچون چکیلن چین سدّینی ده کئچه‌جکدیر» (عؤ. ف. نئعمانزاده. اثرلری. باکی، 1983، س. 95). 

              تورکلرین میفولوژی اثرلری، افسانه، داستان، مانی، تورکولری ایله برابر، نصرالدین، قایا عمی، بئچ، کودیان حاقیندا چوخلو مزه‌‌لی روایتلری ده وار. اونلاردان بعضیلیرینی سیزه تقدیم ائدیریک. 

  



آردینی اوخو/ Ardını oxu

تاریخین سیررینی آچان توپونیملر- برگوشاد

+0 بگندیم

تاریخین سیررینی آچان توپونیملر- برگوشاد

کؤچورن: عباس ائلچین

  کؤکو تورک طایفالاری‌نین آدیندان... 

    آذربایجان تاریخی‌نین اؤیره‌نیلمه‌سینده توپونیملرین خوصوصی اؤنمی وار. بئله توپونیملردن بیری ده موختلیف رایون و بؤلگه‌لرده راست گلینن برگوشاد/bərgüşad‍/ توپونیمیدیر. بو توپونیم بیر سیرا سببلردن هله عالیملر طرفیندن تام اؤیره‌نیلمه‌میشدیر. فاکتلار گؤستریر کی، برگوشاد سؤزو ادبیاتا 15. عصردن معلومدور. عالیملرین ایره‌لی سوردویو اساس وئرسییالارا گؤره، برگوشاد تورک طایفاسینا منسوب بیر آددیر. عئینی زاماندا، 19. عصرین 50-جی ایللرینه عایید ادبیاتدا ایندیکی ناخچیوان اراضیسینده برگوشاد آدلی تورک‌دیللی طایفانین آدی چکیلیر.  

    بوندان باشقا، 16. عصره عایید منبعلرده ایسه گؤستریلیر کی، برگوشاد سؤزو قیزیلباش طایفالاری‌نین آدیندان آلینمیشدیر و برگوشاد زوناسی ایله باغلیدیر. اورتا عصرلرده برگوشاد ایندیکی آراز چایینا تؤکولن هَکَری چایی ایله برگوشاد چایی آراسینداکی اراضینی احاطه ائتمیش، بورادا واختیله برگوشاد آدلی کند اولموش، سونرالار اونلار کؤچری مالدارلیغین اینکیشافی ایله علاقه دار اولاراق کور-آراز اووالیغینا، او جومله‌دن، اوجار رایونونا گئدیب چیخمیشلار.



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آذربایجان خالق گولمه‌جه‌لری/آللاهدان بؤیوک!

+0 بگندیم

آذربایجان خالق گولمه‌جه‌لری (3)

عباس ائلچین  

 

آللاهدان بؤیوک!

بیر اوشاق بؤیوک باباسیندان سوروشور:

- دونیادا ان بؤیوک نمنه‌دیر؟

بؤیوک بابا جاواب وئریر:

-  داغلار..

اوشاق یئنه سوروشور:

-  داغلاردان بؤیوک نمنه‌دیر؟

-  داغلاردان بؤیوک دنیزلردیر...

-  دنیزلردن بؤیوک؟

-  دنیزلردن بؤیوک یئر کوره‌سی‌دیر

-  یئر کوره‌سیندن بؤیوک؟

-  یئر کوره‌سیندن بؤیوک گؤیلردیر یئری قوینونا آلیب

-  گؤیلردن بؤیوک نمنه‌دیر؟

-  گؤیلردن بؤیوک آللاه‌دیر

-  آللاهدان بؤیوک نمنه‌دیر؟

کیشی بیر آز دوشونوب سونوندا جاواب وئریر:

-  اوغلوم! آللاهدان بؤیوک، منیم گوناهلاریم‌دیر!

بو جاواب تانری درگاهینا خوش گلیب غیب‌دن سس گلیر:

-  بؤیوک بابا!... گوناهلارینا عفو قلمی چکیلدی آللاهدان بؤیوگو اولماسین!



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آذربایجان خالق گولمه‌جه‌لری/ آتاسینی واق ائله‌مک!

+0 بگندیم

آذربایجان خالق گولمه‌جه‌لری (2)

عباس ائلچین

 

آتاسینی واق ائله‌مک!

بیرکیشی  یاراماز اوغلونا اؤیود وئریردی:

-         اوغلوم! گؤردوگون پیس ایشلردن ال چکمه‌سن سنی عاق ائله‌یه‌جگم..

اوغلان گولدو:

-         آتا سن منی عاق ائله‌سن، من ده سنی واق ائله‌یه‌جگم!

کیشی چاشدی:

-         واق ائله‌مک  نه دئمکدیر؟!

اوغلان سویوق‌قانلیلیقلا آچیقلادی:

-         هئچ!.. گئدیب دؤرد یولون آیریمینا سیچاجاغام، گلیب گئده‌نین آیاغی  باتیب دئسینلر: وای آتانا لعنت بورا سیچان!



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آذربایجان خالق گولمه‌جه‌لری/آللاه کریم‌دیر!

+0 بگندیم

آذربایجان خالق گولمه‌جه‌لری (1)

عباس ائلچین

 

آللاه کریم‌دیر!

    بیر کندلی، قویونلارینی شهرده ساتیب قاییداندا اوغرولارا توش گلیب سویولور.  یازیق کیشی کنده یئتجک باشینا تاپدایا-تاپدایا آغلاییب-سیزلاماغا باشلاییر:

-         وار- یوخوم الدن گئتدی!..ائویم ییخیلدی!.. بدبخت اولدوم!..

کندلیلر باشینا ییغیشیب توختاقلیق وئرمگه باشلاییرلار:

-         چوخ اوزولمه کیشی!.. ایشدیر اولوب..‌آللاه کریم‌دیر..

کیشی اؤفکه ایله کندلیلره قاباریر:

-        -  نه آللاه کریم‌دیر؟!.. ائله اوغرولارین بیری‌نین آدی کریم ایدی!..



آردینی اوخو/ Ardını oxu

د یت/عمر سیف‌الدین

+0 بگندیم
 

عمر سیف الدین

د یت 

عؤمر سئیف‌الدین 

دار قاپیسندن باشقه آیدینلق کیره جک هیچبر یرى اولمیان دکاننده، تک باشنه، کیجه کوندوز، قیویلجیملر صاچارق چالیشان قوجا على، قفسه قونمش تربیه لى بر آرسلانى آندیرییوردى. اوزون بویلی، ایرى پنچه لى، قالین پازولی، گنیش اوموزلی بر پهلواندى! اون سنه در بو قارانلق این ایچنده خام دمیردن دوکدیگى قیلیچ ناملیلرى، بوتون آناطولیده، باتان روم ایلیده، سرحد بویلرنده بویوک بر نام قازانمشدى. حتى استانبولده بیله یݣیچریلر، صاتین آلاجقلرى قامالرک، صالدیرمالرڭ، یاتاغانلرڭ اوستنده "عمل على اوستا" دامغه سنى آرایورلردى. او، چلیکه "چیفته سو ویرمه" سنى بیلیوردى. اوزون قیلیچلر دگل، یاپدیغى قیصه جق بیچاقلر بیله ایکى قات اولور، ینه قیریلمازدى. "چیفته صو ویرمک"، صنعتنک یالکز اوکا مخصوص بر سرّى ایدى. یاننه چیراق آلماز، کیمسه یله قونوشماز، دکانندن دیشارى چیقماز... هابره اوغراشیردى. بکاردى. خیصیمى اقرباسى یوقدى. مملکتک یابانجیسیدى. قیلیچدن، دمیردن، چلیکدن، آتشدن باشقه لاف بیلمز، پازارلغه کیرشمز، مشتریلرى نه ویررسه آلیردى. یالکز محاربه زمانلرى اوجاغنى سوندیرر، دکاننک قاپیسنى کلیدلر، غائب اولور، محاربه دن صوکره میدانه چیقاردى. شهرده اوکا دائر بر چوق حکایه لر سویلنیردى. کیمى "جلاد الندن قاچمش بر چلبى"، کیمى "سوکیلیسى اولدیکى ایچون وقتسز دنیایى ترک ایتمش بر غریب" دیردى. سیاه، بویوک کوزلرینک یوکسک باقشندن، کبار طورندن، مغرور سکونندن، دوزکون سوزلرندن اونک اویله علدى بر آدم اولمادیغى بللیدى. اما کیمدى؟ نره لیدى؟ نره دن کلمشدى؟ بونلرى بیلن یوقدى. خلق کندیسنى سوییوردى. شهرده بویله مشهور بر اوستانک بولنماسى هرکس ایچون آیرى بر افتخاردى:

- بزم على...

- بزم قوجا اوستا...

- دنیاده أشى یوقدر!

- ذوالفقارک سرّى اونده
در!

دیرلردى.



آردینی اوخو/ Ardını oxu