ائلچین

تورک دیلی و ادبیاتی

آخیسقا تورکلری‌نین لطیفه‌لری

+0 بگندیم

آخیسقا تورکلری‌نین  لطیفه‌لری 

 کؤچورن: عباس ائلچین   

        آخیسقا تورکلری‌‌نین ان بؤیوک خوشبختلیگی اوندادیر کی، طالعیین آجیلاری اونلارین گولوشونو و حیات عشقینی اریده بیلمه‌میشدیر. خالقی‌‌نین فاجیعه‌سینی اؤز فاجیعه‌سی کیمی دویان هر بیر تورکون دردینه درمان، روحونا تپر مودریک خالق گولوشو، دوزلو شاکالار، یئرئننوک(yerennük) اولموشدور. خالق گوله-گوله هئچ ده اؤز دردینی اونوتمامیشدیر. خئیر! - گولوش میلّی روحو، خالق روحونو سینماغا، قیریلماغا قویمامیش، دوشمنلره جاواب اولموشدور. خالق اؤز گولوشو ایله سانکی بؤیوک اوغلو عؤمر فایق نئعمانزاده‌‌نین دئدیکلرینی بیر داها سؤیله میشدیر: «خئیر، عزیزیم، خئیر! ایشیق دایره‌‌میز سؤنمه‌یه مایل اولسا دا، آرخایین اولونوز، سؤنمه‌یه‌جکدیر. بلکه گئتدیکجه بؤیویه‌جک، او قدر بؤیویه‌جک کی، تا بابالاریمیزین کئچمه‌مه‌لری اوچون چکیلن چین سدّینی ده کئچه‌جکدیر» (عؤ. ف. نئعمانزاده. اثرلری. باکی، 1983، س. 95). 

              تورکلرین میفولوژی اثرلری، افسانه، داستان، مانی، تورکولری ایله برابر، نصرالدین، قایا عمی، بئچ، کودیان حاقیندا چوخلو مزه‌‌لی روایتلری ده وار. اونلاردان بعضیلیرینی سیزه تقدیم ائدیریک. 

  



آردینی اوخو/ Ardını oxu

تاریخین سیررینی آچان توپونیملر- برگوشاد

+0 بگندیم

تاریخین سیررینی آچان توپونیملر- برگوشاد

کؤچورن: عباس ائلچین

  کؤکو تورک طایفالاری‌نین آدیندان... 

    آذربایجان تاریخی‌نین اؤیره‌نیلمه‌سینده توپونیملرین خوصوصی اؤنمی وار. بئله توپونیملردن بیری ده موختلیف رایون و بؤلگه‌لرده راست گلینن برگوشاد/bərgüşad‍/ توپونیمیدیر. بو توپونیم بیر سیرا سببلردن هله عالیملر طرفیندن تام اؤیره‌نیلمه‌میشدیر. فاکتلار گؤستریر کی، برگوشاد سؤزو ادبیاتا 15. عصردن معلومدور. عالیملرین ایره‌لی سوردویو اساس وئرسییالارا گؤره، برگوشاد تورک طایفاسینا منسوب بیر آددیر. عئینی زاماندا، 19. عصرین 50-جی ایللرینه عایید ادبیاتدا ایندیکی ناخچیوان اراضیسینده برگوشاد آدلی تورک‌دیللی طایفانین آدی چکیلیر.  

    بوندان باشقا، 16. عصره عایید منبعلرده ایسه گؤستریلیر کی، برگوشاد سؤزو قیزیلباش طایفالاری‌نین آدیندان آلینمیشدیر و برگوشاد زوناسی ایله باغلیدیر. اورتا عصرلرده برگوشاد ایندیکی آراز چایینا تؤکولن هَکَری چایی ایله برگوشاد چایی آراسینداکی اراضینی احاطه ائتمیش، بورادا واختیله برگوشاد آدلی کند اولموش، سونرالار اونلار کؤچری مالدارلیغین اینکیشافی ایله علاقه دار اولاراق کور-آراز اووالیغینا، او جومله‌دن، اوجار رایونونا گئدیب چیخمیشلار.



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آذربایجان خالق گولمه‌جه‌لری/آللاهدان بؤیوک!

+0 بگندیم

آذربایجان خالق گولمه‌جه‌لری (3)

عباس ائلچین  

 

آللاهدان بؤیوک!

بیر اوشاق بؤیوک باباسیندان سوروشور:

- دونیادا ان بؤیوک نمنه‌دیر؟

بؤیوک بابا جاواب وئریر:

-  داغلار..

اوشاق یئنه سوروشور:

-  داغلاردان بؤیوک نمنه‌دیر؟

-  داغلاردان بؤیوک دنیزلردیر...

-  دنیزلردن بؤیوک؟

-  دنیزلردن بؤیوک یئر کوره‌سی‌دیر

-  یئر کوره‌سیندن بؤیوک؟

-  یئر کوره‌سیندن بؤیوک گؤیلردیر یئری قوینونا آلیب

-  گؤیلردن بؤیوک نمنه‌دیر؟

-  گؤیلردن بؤیوک آللاه‌دیر

-  آللاهدان بؤیوک نمنه‌دیر؟

کیشی بیر آز دوشونوب سونوندا جاواب وئریر:

-  اوغلوم! آللاهدان بؤیوک، منیم گوناهلاریم‌دیر!

بو جاواب تانری درگاهینا خوش گلیب غیب‌دن سس گلیر:

-  بؤیوک بابا!... گوناهلارینا عفو قلمی چکیلدی آللاهدان بؤیوگو اولماسین!



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آذربایجان خالق گولمه‌جه‌لری/ آتاسینی واق ائله‌مک!

+0 بگندیم

آذربایجان خالق گولمه‌جه‌لری (2)

عباس ائلچین

 

آتاسینی واق ائله‌مک!

بیرکیشی  یاراماز اوغلونا اؤیود وئریردی:

-         اوغلوم! گؤردوگون پیس ایشلردن ال چکمه‌سن سنی عاق ائله‌یه‌جگم..

اوغلان گولدو:

-         آتا سن منی عاق ائله‌سن، من ده سنی واق ائله‌یه‌جگم!

کیشی چاشدی:

-         واق ائله‌مک  نه دئمکدیر؟!

اوغلان سویوق‌قانلیلیقلا آچیقلادی:

-         هئچ!.. گئدیب دؤرد یولون آیریمینا سیچاجاغام، گلیب گئده‌نین آیاغی  باتیب دئسینلر: وای آتانا لعنت بورا سیچان!



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آذربایجان خالق گولمه‌جه‌لری/آللاه کریم‌دیر!

+0 بگندیم

آذربایجان خالق گولمه‌جه‌لری (1)

عباس ائلچین

 

آللاه کریم‌دیر!

    بیر کندلی، قویونلارینی شهرده ساتیب قاییداندا اوغرولارا توش گلیب سویولور.  یازیق کیشی کنده یئتجک باشینا تاپدایا-تاپدایا آغلاییب-سیزلاماغا باشلاییر:

-         وار- یوخوم الدن گئتدی!..ائویم ییخیلدی!.. بدبخت اولدوم!..

کندلیلر باشینا ییغیشیب توختاقلیق وئرمگه باشلاییرلار:

-         چوخ اوزولمه کیشی!.. ایشدیر اولوب..‌آللاه کریم‌دیر..

کیشی اؤفکه ایله کندلیلره قاباریر:

-        -  نه آللاه کریم‌دیر؟!.. ائله اوغرولارین بیری‌نین آدی کریم ایدی!..



آردینی اوخو/ Ardını oxu

د یت/عمر سیف‌الدین

+0 بگندیم
 

عمر سیف الدین

د یت 

عؤمر سئیف‌الدین 

دار قاپیسندن باشقه آیدینلق کیره جک هیچبر یرى اولمیان دکاننده، تک باشنه، کیجه کوندوز، قیویلجیملر صاچارق چالیشان قوجا على، قفسه قونمش تربیه لى بر آرسلانى آندیرییوردى. اوزون بویلی، ایرى پنچه لى، قالین پازولی، گنیش اوموزلی بر پهلواندى! اون سنه در بو قارانلق این ایچنده خام دمیردن دوکدیگى قیلیچ ناملیلرى، بوتون آناطولیده، باتان روم ایلیده، سرحد بویلرنده بویوک بر نام قازانمشدى. حتى استانبولده بیله یݣیچریلر، صاتین آلاجقلرى قامالرک، صالدیرمالرڭ، یاتاغانلرڭ اوستنده "عمل على اوستا" دامغه سنى آرایورلردى. او، چلیکه "چیفته سو ویرمه" سنى بیلیوردى. اوزون قیلیچلر دگل، یاپدیغى قیصه جق بیچاقلر بیله ایکى قات اولور، ینه قیریلمازدى. "چیفته صو ویرمک"، صنعتنک یالکز اوکا مخصوص بر سرّى ایدى. یاننه چیراق آلماز، کیمسه یله قونوشماز، دکانندن دیشارى چیقماز... هابره اوغراشیردى. بکاردى. خیصیمى اقرباسى یوقدى. مملکتک یابانجیسیدى. قیلیچدن، دمیردن، چلیکدن، آتشدن باشقه لاف بیلمز، پازارلغه کیرشمز، مشتریلرى نه ویررسه آلیردى. یالکز محاربه زمانلرى اوجاغنى سوندیرر، دکاننک قاپیسنى کلیدلر، غائب اولور، محاربه دن صوکره میدانه چیقاردى. شهرده اوکا دائر بر چوق حکایه لر سویلنیردى. کیمى "جلاد الندن قاچمش بر چلبى"، کیمى "سوکیلیسى اولدیکى ایچون وقتسز دنیایى ترک ایتمش بر غریب" دیردى. سیاه، بویوک کوزلرینک یوکسک باقشندن، کبار طورندن، مغرور سکونندن، دوزکون سوزلرندن اونک اویله علدى بر آدم اولمادیغى بللیدى. اما کیمدى؟ نره لیدى؟ نره دن کلمشدى؟ بونلرى بیلن یوقدى. خلق کندیسنى سوییوردى. شهرده بویله مشهور بر اوستانک بولنماسى هرکس ایچون آیرى بر افتخاردى:

- بزم على...

- بزم قوجا اوستا...

- دنیاده أشى یوقدر!

- ذوالفقارک سرّى اونده
در!

دیرلردى.



آردینی اوخو/ Ardını oxu

گیزلی معبد / Gizli Mâbed

+0 بگندیم
Ömər Seyfəddin (1884-1920)

گیزلی معبد / Gizli Mâbed 

عؤمر سئیف‌الدین

کچن کون توقادلیانده سرمد بکا کنج بر فرنک تقدیم ایتدى. صوربوندن آرقاداشمش! قومرال، چینى ماوى کوزلو، کوزه ل، نارین، نازک بر چوجوق! آزغین بر "شرق" مفتونى! ایلک لافى بو اولدى:

- عزیزم، سز کندیکزى بیلمیورسکز. آوروپایى بر شى ظن ایده
رک کندى کوزهللکلریکزى کورهمیور، کندى اسرارلریکزى یاشامیورسکز...

بردنبره حقلى مى، حقسز مى اولدیغنى کسدیره مدیکم بو توبیخه کولومسه
دم:

- یاشامادیغمزى، کوره مدیکمزى نه بیلیورسکز؟..

- بونى کوزمله کوردم، دییه جوشدى. اوچ کیجه در سرمدک أونده یم. هرشى آلافرانغه: یمک صالونى، یاتاق اوداسى، قاریسنک، قارده شلرینک کیینیشلرى، حرکتلرى، حتى ذهنیتلرى، تلقیلرى بیله هپ آوروپاکارى! آه نره ده لوتینک تورکیاسى؟..



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آبیلای خان، قازاخیستانین آزادلیق و موستقیل‌لیک سیموولو

+0 بگندیم
Абылай (Әбілмансұр) хан — (1733—1737) билік құрған. Абылай хан (1711-1781) Қазақ Ордасының ханы, қазақ мемлекетінің тарихындағы аса көрнекті мемлекет қайраткері, арғы тегі Жошы хан, бергі бабалары қазақ ордасының негізін салған Әз-Жәнібек, одан соң еңсегей бойлы ер Есім хан, Салқам Жәңгір хан. Абылай – Жәңгір ханның бесінші ұрпағы, Рахметтің досы. Жәңгір ханның Уәлибақы, Тәуке деген екі ұлы болады. Жәңгір қайтыс болып, таққа Тәуке отырғанда Уәлибақы хандыққа өкпелеп, Үргенішті билеген нағашы атасы Қайып ханның қолына барады. Уәлибақының баласы Абылай жекпе-жекке шыққанда жауы шақ келмейтін батыр болып, қанішер Абылай атаныпты. Осы Абылайдан көркем Уәли туады. Оның баласы Әбілмансұр (кейін қазаққа хан болып Абылай атанған) «ақтабан шұбырынды» жылдарында жетім қалып, үйсін Төле бидің қолына келеді. Аш-жалаңаштықтан жүдеген өңіне, өсіп кеткен шашына қарап Төле би оған «Сабалақ» деп ат қойып, түйесін бақтырады. Әбілмәмбет төренің жылқысын да бағады. Бұл, Ш.Уәлихановтың айтуына сүйенсек, Абылайдың 13 жасар кезі болса керек

آبیلای خان، قازاخیستانین آزادلیق و موستقیل‌لیک سیموولو

کؤچورن: عباس ائلچین

      آبیلای خان (قازاخجا: (Абылай хан - اورتا ژوزون خانی ، قازاخیستانین آزادلیق و موستقیل‌لیک سیموولو (1711-1781) . اصل آدی ابیلمنصور (Әбілмансұр) اولان و سونرالار باباسی نین آدی ایله آبیلای خان کیمی تانینان بو بؤیوک و جسور اینسان 1711-جی (1713) ایلده او دؤورون مشهور خانی کورکئم والی سولطانین عاییله‌سینده آنادان اولوب. اوشاق ایکن جسورلوغو و دؤیوشکن‌لیگی ایله سئچیلن ابیلمنصور درحال اطرافینداکیلارین دیقتینی جلب ائتمیشدی. اوغلونون جسورلوغونو گؤرن آتاسی اونون حاقیندا فخرله:  " اونون گؤزلرینده قورخو یوخدور. او، اؤلوموندن قورخمور، اوندان یاخشی سرکرده چیخاجاق " ،-دئمیشدی. 

      هله گنج ایکن آبیلای هم ده مودریک بیر اینسان تاثیری باغیشلاییردی و او ان چتین وضعیتلردن بئله چیخیش یولو تاپا بیلیردی. اونا گؤره ده اونا  " آررواخ "  (اجدادلارین روحو) لقبینی وئرمیشدیلر. 



آردینی اوخو/ Ardını oxu

کیتابی - دده قورقود داستانیندا اوغوز تورکلری‌‌نین مسکونلاشدیغی اراضیلر

+0 بگندیم

 کیتابی - دده قورقود داستانیندا اوغوز تورکلری‌‌نین مسکونلاشدیغی اراضیلر 

نورلان عباس‌اوو

کؤچورن: عباس ائلچین

     " کیتابی-دده قورقود "  آذربایجان تورکلری‌‌نین قدیم و ائرکن اورتا عصرلر تاریخینی آراشدیرماق باخیمیندان عوضسیز بیر تاریخی منبعدیر. داستاندا دده قورقود سؤیلمه‌لری خالقین یاراتدیغی و یاشاتدیغی تاریخدیر. بو قییمتلی مأخذده کی  تاریخی فاکتلار، حادیثه  و پروسئسلرله تانیش اولدوقجا، ائپوسدا اوغوز تورکلری‌‌نین تاریخی جوغرافییاسی، ائلجه ده ایجتیماعی-سیاسی قورولوشو حاقیندا گئنیش بیلگیلرین اولدوغونون شاهیدی اولوروق. 

      ائپوسدا اوغوزلارین دؤورو دوغولدوقلاری گوندن قوجالانادک، معیشت حیاتیندان دوغما تورپاغین ایستیقلالیتی اوغروندا موباریزیه‌دک ایجتیماعی حیاتین بوتون ساحه‌لرینه سیرایت ائدن  " ایگیدلر عصری "  کیمی "  تصویر ائدیلیر. 

      تورکولوقلارین، او جومله دن آذربایجان عالیملری‌‌نین بؤیوک اکثریتی  " کیتابی-دده قورقود "-و، باشلیجا اولاراق، خالق ادبیاتی نومونه‌سی کیمی آراشدیرمیشلار.بعضی ایستیثنالار نظره آلینمازسا، ایندی‌‌نین اؤزونده ده تدقیقاتلار، اساسن، بو یؤنومده داوام ائدیر، بیرطرفلی آپاریلیر. چوخ تأسوف کی، بو قییمتلی آبیده بیر تاریخی منبع کیمی، آذربایجانین، عومومیلیکده، تورک تاریخی‌‌نین قایناغی کیمی هله دریندن، سیستئملی شکیلده آراشدیریلماییب. طبیعی کی، تاریخ علمینده بو منبع‌‌نین یاراندیغی تاریخی شراییط و تاریخی مکان باره‌ده ده توتارلی بیر آراشدیرما گرکدیر، آیدینلیق یاراتماق لازیمدیر. بونونلا بئله، خاطیرلادیلان یازیلی آبیده‌نی ورقله‌دیکجه، اوغوز تورکلری‌‌نین ایجتیماعی-سیاسی قورولوشو و تاریخی جوغرافییاسی‌‌نین تام منظره‌سینی یاراتماق مومکون اولور. 



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : قورقود,

سونونجو قازاخ خانی کئنئساری قاسیم اوغلونون شرفلی اؤلومو

+0 بگندیم

سونونجو قازاخ خانی کئنئساری قاسیم اوغلونون شرفلی اؤلومو

علی شامیل  

   روس ایشغالچیلارینا قارشی ساواشدا شهید اولموش سون قازاخ خانی کئنئساری حاقیندا چوخ آز یازیلیب، یازیلانلارین دا بؤیوک بیر قیسمی یانلیشلیقلاردان عیبارتدیر. بونون دا اساس سببی تاریخچیلرین بؤیوک قیسمی‌نین حاکیم سییاستین - گوجلونون طرفینی توتوب سوسماسی، حقیقتی دانماسی اولوب. سووئتلر زامانیندا روس چارلاری‌نین یئریتدیگی سییاست، اونلارین ایداره‌ائتمه اوصوللاری تنقید ائدیلسه ده ایشغال آلتینا دوشموش خالقلارین اوغوللاری‌نین قهرمانلیق تاریخینه کؤلگه سالینیب. بو سببدن ده کئنئساری قاسیم‌اوغلو لازیمینجا تانیدیلماییب.  

     آبلای خانین نسلیندن اولان قاسیم خانین 1802-جی ایلده دوغولان اوغلونا کئنئساری آدی وئریلیب. لاکین سونرالار اونون آدی و سوی‌آدی قایناقلاردا کینئ ساری سولطان، کئنئساری قاسیم‌اوو کیمی یازیلیب. کئنئساری دوغولاندا گوندن-گونه گوجلنن روسییا آرتیق قازاخلاری اؤز تاثیری آلتینا سالمیشدی. روسییا کاروان یوللاری‌نین اوزرینده تیکدیگی قالالار، بو قالالاردا ساخلادیغی عسگری بیرلیکلر واسیطه‌سیله تیجارتدن الده ائدیلن گلیردن خراج توپلاییردی.



آردینی اوخو/ Ardını oxu

مختومقولو فراقی و اون سککیزنجی عصرده اوغوز تورکلری‌نین ادبیاتی

+0 بگندیم

Paşa ƏLİOĞLU  

مختومقولو فراقی و  اون سککیزنجی عصرده اوغوز تورکلری‌نین ادبیاتی

  پاشا علی‌اوغلو     

  فیلولوگییا علملری دوکتورو  

       تورکمن خالقی‌نین ان بؤیوک شاعیری، بوتون تورک خالقلاری ادبیاتی‌نین ان گؤرکملی نوماینده‌‌لریندن بیری مختومقولو فراقی خالق شئعیری ایله کلاسسیک شئعیر عنعنه‌لرینی بیرلشدیرن صنعتکارلارداندیر. دؤولتمند آزادی و نورمحمد قریب عندلیبین سیماسیندا تورکمن ادبیاتیندا اؤزونو بیروزه وئرن بو جریان مختومقولو فراقی‌نین شخصینده اؤز زیروه‌سینه چاتمیشدیر. مختومقولو شئعیری رئالیزمه، حیات گئرچکلیگی‌نین رئالیست تصویرینه مئیل ائدن تورکمن پوئزییاسی‌نین ان پارلاق صحیفه‌سیدیر. م.فراقی یارادیجیلیغی خالقین حیات طرزی، معیشتی، سئوینج و کدری ایله سیخی صورتده باغلی اولان، اصلینده تورکمن خالقی‌نین ائنسیکلوپئدییاسی اولان بؤیوک صنعتکاردیر. شاعیر تورکمن خالقی‌نین حیاتی‌نین ان چتین، ضیدیتلرله دولو، داخیلی چکیشمه‌لرین، اؤلکه‌لرآراسی موناقیشه‌‌‌لرین  گئتدیگی بیر دؤورده یاشاییب-یاراتمیش، همیشه قلبی خالقی‌نین قلبی ایله بیر وورموش، اونون سئوینج و کدرینه شریک اولموشدور. یاشادیغی دؤورون حاقسیزلیقلارینی، عدالتسیزلیکلرینی آمانسیز تنقید هدفینه توتان، خالقینی آزاد، خوشبخت گؤرمک ایسته‌ین، تورکمنلره داخیلی چکیشمه‌‌لره سون قویوب، وطنی دوشمن تاپداغی آلتینا دوشمه‌یه قویماماغی، اؤلکه‌‌نی بیر یومروق کیمی بیرلشیب مودافیعه  ائتمگی تؤوصییه ائدن، سؤزون اصل معناسیندا میلّی شاعیردیر. 



آردینی اوخو/ Ardını oxu

تؤره قاورامی‌نین معناسی

+0 بگندیم

Divanü Lugati’t-Türk’de töre evin en önemli yeri ve sediri olarak ifade edilirken, kavram asıl manası ile “törü” şeklinde geçmekte olup, görenek ve adet olarak açıklanmıştır.Töre, Türk örf ve geleneklerinin kesin hükümleri birliğidir. Orhun kitabelerinde töresiz bir devlet veya topluluk olamayacağı belirtilmiştir. Bundan hareketle eski Türklerde kanunsuz veya hükümdarın şahsî iradesine bağlı bir yönetim şekli olmamıştır. Dolayısıyla kağanlar emirlerini, yargıçlar kararlarını töreye göre vermişlerdir. Yani halk doğrudan doğruya töre’nin himayesindedir.

تؤره قاورامی‌نین معناسی

جمال أر اوغلو

كؤچورن: عباس ائلچین

  تورك تؤره‌سی 

        دیوان لغات الترك‌ده، تؤره ائوین ان اؤنملی یئری و صدری اولاراق ایفاده ائدیلیركن، قاورام اصل معناسی ایله  " تؤرو "  شكلینده گئچمكده اولوب، گؤره‌نك و عادت اولاراق آچیقلانمیشدیر. 

  تؤره، تورك عورف و گله‌نكلری‌نین كسین حؤكملری بیرلیگیدیر. اورخون كیتابه‌لرینده تؤره‌سیز بیر دؤولت ویا توپلولوق اولامایاجاغی بلیرتیلمیشدیر. بوندان حركتله اسكی توركلرده قانونسوز ویا حؤكمدارین شخصی ایراده‌‌سینه باغلی بیر یؤنتیم شكلی اولمامیشدیر. دولاییسییلا قاغانلار امرلرینی، یارغیجلار قرارلارینی تؤره‌‌یه گؤره وئرمیشدیلر. یعنی خالق دوغرودان دوغرویا تؤره‌نین حیمایه‌سینده دیر. 

  -بوزقیرلاردا فئعلن یاشانان حیاتین زامانلا حوقوقی-سوسیال دگر قازانمیش داورانیشلارینی ائحتیوا ائدن و گئنللیكله قانون معناسینا آلینان تؤره (تؤرو)، اسكی تورك سوسیال حیاتینی دوزنله‌ین مجبوری نورملار بوتونودور. 

  - بو بوتون، یعنی قانونلار، میلّیدیر. 

  توركلرده تؤره قانون معناسینا گلمكله بیرلیكده، اونونلا سینیرلی دئییلدیر. چونكو یازیلمیش قانونلارلا، یازیلمامیش تعاموللار دا تؤره‌نین ایچینده‌دیر. حتّا، حوقوقی تؤره‌دن باشقا دینی، و اخلاقی تؤره‌لر ده واردیر. دولاییسییلا، تورك تؤره‌‌سی، اسكی توركلره آتالاریندان قالان بوتون قاعده‌لرین توپلامی دئمكدیر.



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آذربایجانین گونئیینده فارسلاشدیریلمیش قدیم تورك توپونیملری

+0 بگندیم
آذربایجانین گونئیینده فارسلاشدیریلمیش قدیم تورك توپونیملری 

    دوچئنت دوكتور قالیبه گولتكین

     بللیدیر كی، موختلیف دیللردن بیر-بیرینه قارشیلیقلی سؤز آلیب وئرمه نتیجه‌سینده هر هانسی بیر دیله كئچن سؤز همین دیلین قایدا-قانونلارینا اویغون شكیلده یا فونئتیك تركیبینه، یا آهنگ قانونونا و یا دیگر جهتلرینه گؤره كئچدیگی دیله اویغونلاشدیریلیر. لاكین تأسوفله قئید ائتمه‌لی‌‌ییك كی، بعضاً ائله لئكسیك واحیدلر اولور كی، اونلار باشقا دیله قبول اولوندوغو زامان فورماجا همین دیلین فونئتیك سیستئمینه بنزه‌دیله‌رك اؤز اولكی سئمانتیك معناسیندان اوزاقلاشدیریلیب یئنی و عكس معنالی سؤزلره چئوریلیر. بو باخیمدان دیلده مؤوجود اولان جوغرافی آدلار خوصوصی لای تشكیل ائدیر. 

  بیر طرفدن هر هانسی بیر اراضینی ضبط ائدن ایشغالچی دؤولت همین اؤلكه‌لرین تاریخینی تحریف ائتمكله، خالقین تاریخی یادداشینی سیلمه‌یه چالیشیب، معنویاتینا ضربه وورور، دیگر طرفدن ایسه همین آدلارین علمی جهتدن اؤیره‌نیلمه‌سی‌نین قارشیسینی آلیر. بو باخیمدان ایران اراضیسینده اولان جوغرافی آدلارا خوصوصی دیقت یئتیرمك اولدوقجا واجیبدیر. بئله كی، بورادا علمی سویییه‌نین آشاغی اولماسیندان و تورك دیلی‌نین رسمی یازیلی دؤولت دیلی سویییه‌سینده دئییل، یالنیز دیالئكت شكلینده مؤوجود اولماسی، فارس دیلی‌نین هم رسمی دؤولت دیلی، هم ده دیالئكت فورماسیندا مجبوری شكیلده تورك دیلینه تطبیقی و تاثیری، حاكیم دؤولتین همین اراضیده یاشایان خالقین دیلینی سیخیشدیریب آرادان قالدیرماقلا اؤز دیلی‌نین تاثیرینی گوجلندیرمه‌سی اساس دیل فاكتی كیمی اؤزونو گؤستریر. بئله‌لیكله ده فارس دیلینه قبول ائدیلن جوغرافی آدلار صونعی شكیلده همین دیلین فونئتیك سیستئمینه بنزه‌دیله‌رك اؤز كؤكوندن تامامیله اوزاقلاشمیشدیر. 



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : آذربایجان,

قارغالارین سئچدیگی پادشاه/عزیز نسین

+0 بگندیم
Aziz Nesin.jpeg
 

قارغالارین سئچدیگی پادشاه 

عزیز نسین

كؤچورن: عباس ائلچین

             بیری وارمیش، بیری یوخموش... اسكی چاغلاردا، اؤلكه‌نین بیرینده بیر یازیق كیشی وارمیش. گونلوك یئیه‌جگی‌نین بئله یوخسونو، چولسوزون بیری‌ ایمیش. آما پیس اوركلی ده دئییلمیش هانی... بوتون ایستگی باشقالاینا یاخشیلیق ائتمكمیش. یاخشیلیق ائتمك ایسترمیش ایستمه‌سینه آمما، بونون نئجه ائده‌جگینی ده چوخ بیلمزمیش. سیخ-سیخ: 

      - آااه آه، -دئمیش، بیر گوجوم یئتسه ده بو اینسانلارا اولدوقجا یاخشیلیق ائتسم...

بو سؤزلری دویانلار سوروشارلارمیش: 

      - یاخشی، نئجه یاخشیلیق ائده‌جكسن؟

او دا: 

      - یاخشیلیق ایشده، دئیرمیش، هركسه یاخشیلیق ائده‌جگم... هله او گونلر بیر گلسین، من بیلیرم نئجه یاخشیلیق ائده‌جگیمی... 



آردینی اوخو/ Ardını oxu

فاحیشه كیشی/گی دو موپاسان

+0 بگندیم
Guy de Maupassant (1850-1893) Fransız romancı ve kısa öykü yazarı.

فاحیشه كیشی

گی دو موپاسان  

  تئز-تئز بئله سؤزلر ائشیدیریك:  " بو كیشی آدامی لاپ اؤزونه حئیران ائدیر، آنجاق نئیله‌یه‌سن كی، فاحیشه‌‌دیر، هم ده اصل فاحیشه! "  مملكتیمیزین باغریندا قارا یارا اولان فاحیشه كیشیلر باره ده عادتن بئله دئییرلر. 

  چونكی فرانساداكی بوتون كیشیلر، ایچی بیز قاریشیق، فاحیشه‌دیر: اونلار، عئینیله قادینلار كیمی، دؤنوكدورلر، شیلتاقدیرلار، اعتیبارسیزدیرلار، عادتن  نه ایسته‌دیكلرینی بیلمیرلر، اؤز دوشونجه و نیتلریندن تئز-تئز ساپیرلار، هردمخیال و ایراده سیزدیرلر. 

  البته، بوتون بو فاحیشه كیشیلرین ان بئتری پاریس‌لیلردیر: دایم بولواردا وئییلله‌نن و اینتئللئكتینی هامی‌نین گؤزونه سوخماغا چالیشان بئله‌لری نین شوخ قحبه‌لره خاص عیشوه‌لری و آشكار نؤقصانلاری كیشیلیك اؤزللیكلرییله اصلا بیر آرایا سیغمیر. 



آردینی اوخو/ Ardını oxu