ائلچین ELÇİN

تورک دیلی و ادبیاتی

ایل‌آخیر چرشنبه‌لرین میفولوژی قایناقلاری

+0 بگندیم

ایل‌آخیر چرشنبه‌لرین میفولوژی قایناقلاری

 رامازان قافارلی

فیلولوگییا اوزره عئلملر دوکتورو، پروفئسور


     خالقیمیزین میلّی معنوی دَیرلر سیستئمینده اؤنملی یئر توتان یازقاباغی ریتوُاللار دونیا‌نین یارانماسیندا ایشتیراک ائدن دؤرد عونصورله (سو، اود، تورپاق، هاوا) علاقه لندیریلیر. بو ریتوُاللار آذربایجان تورکلری‌نین میفیک تفکّورونون ایزلرینی یاشادان قایناق کیمی چوخ عوضسیزدیر. 
ایل‌آخیر چرشنبه‌لرله باغلی مولاحیظه‌لرده اساس عونصورلرله علاقه‌لندیریلن هفته‌لرین آردیجیللیغی، دوزومو، ماهییتی و مرامی شرح اولونور. نووروز بایرامی‌نین منشأیینی اساساً زردوشتلوکله باغلایان تدقیقاتچیلارین فیکرینه گؤره، چرشنبه‌لردن بیرینجی تورپاق، ایکینجی یئل، اوچونجو سو، سونونجو اوددور. اونلار قناعتلرینی بئله اساسلاندیریرلار کی، "نووروزون بیرینجی هفته‌سی تورپاق آییلیر.اوتلار قالخیر، آغاجلار یاشیللانیر، آداملار چؤل ایشلرینه باشلاییرلار. ایکینجی هفته یئل آییلیر، کولک اسیر، آغاجلار چیچکله‌ییر. اوچونجو هفته سو آییلیر، آداملار سویون اوستوندن توللانیب آیدینلیغا چیخیرلار. دؤردونجو هفته‌ده اود آییلیر. آداملار قیشدان قالان آغیرلیغی، خسته‌لیگی اود اوستونه تؤکورلر، اوستوندن توللانیب یونگوللشیرلر". 
لاکین سون آراشدیرمالار، حاقلی اولاراق، نووروزون منشأیی‌نین زردوشتلوکدن چوخ-چوخ قاباقلارلا، باشلیجا اولاراق مالدارلیقلا، اکینچیلیکله، بیر سؤزله، آقرار تصروفاتلا، تفکّور پلا‌نیندا ایسه تورکون قدیم میفیک گؤروشلری ایله باغلی اولدوغونو ثوبوت ائدیر. نووروزون کؤکونون چوخ درین قاتلاردا دایاندیغی، اولو اجدادیمیزین طبیعتده‌کی دَییشیکلری سئزدیگی، تقویم دوزومونون آردیجیللیغینی آنلاماغا باشلادیغی چاغلارلا سسلشدیگی آچیق-آیدین گؤرونور. آنجاق چرشنبه‌لرین نؤوبه‌لشمه‌سی ایله باغلی شرحلرده بیر قدر فرقلی مقاملار نظره چارپیر. اگر نووروزدان دؤرد هفته چیخساق، اوندا ازل چرشنبه قیشین شاختالی چاغینا دوشور. تورپاغین اویانماسی، اوسته‌لیک ده قارین آلتینداکی اوتلارین جوجرمه‌سی، آغاجلارین یارپاقلاماسی ایناندیریجی دئییل. ایکینجی چرشنبه‌ده آغاجلارین چیچکله‌مه‌سی ده یئرینه دوشمور. چونکی هله قاباقدا دلی مارت گلیر. 
اودون آخیر چرشنبه‌ده اویانماسی و آداملارین اؤز آغیرلیقلارینی اونون اوستونه تؤکمه‌سی فیکری ده نووروزو اودو موقدّس سایان زردوشتلوکله باغلاماق قناعتینی آلت-اوست ائدیر. فیکرین اؤزونده باشقا بیر اویغونسوزلوق دا وار: تورپاغین و هاوا‌نین اویانماسی، ایسینمه‌سی اوچون سبب و واسیطه اولمالیدیر. بو واسیطه اود چرشنبه‌سیدیر کی، او، آخیردا دئییل، سولارین بوزونون سینماسیندان سونرا گلیر، یعنی ایکینجی‌دیر. اونون موطلق شکیلده همین عونصورلردن اولده مئیدانا گلمه‌سی لازیمدیر. 



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : آذربایجان, تورک, بایرام,

تورک خالقلاریندا خیزیر کولتو و نیظامی یارادیجیلیغیندا اونون یئری

+0 بگندیم


تورک خالقلاریندا خیزیر کولتو و نیظامی یارادیجیلیغیندا اونون یئری
 

نجفزاده عزیزآغا بایرام اوغلو 
فیلولوگییا اوزره فلسفه دوکتورو 

     موسلمان-تورک میفولوگییاسی‌نین اساس صورتلریندن بیری اولان خیزیر آدی نه ایسلامییتین موقدّس کیتابی قورآندا، نه ده اوندان اؤنجه‌کی سماوی کیتابلاردا چکیلمه‌سه‌ده، تورک خالقلاری آراسیندا ان پوپولیار، اینانجلاردا اؤزونه‌مخصوص ستاتوسو اولان بیر موقدّس‌دیر. دین‌شوناسلارین فیکرینجه، "کهف" سوره‌سی‌نین 60-جی آیه‌سینده موسا‌نین ایکی دنیزین قوووشدوغو یئرده گؤروشمک ایسته‌دیگی، 80، 81، 82-جی آیه‌لرینده ایسه یول یولداشی اولوب اوندان عئلم اؤیرندیگی شخص محض خیزیردیر. 12-13. عصر منبعلرینده طبری، جوزی، قُرطبی کیمی مؤلیفلر خیزیرلا باغلی افسانه و روایتلری توپلامیشلار. تدقیقاتچیلار اونون آدی‌نین بالیا، کونیه‌سی‌نین ابو ال-عباس، لقبی‌نین ال-خیزیر اولدوغونو یازیر. خیزیر سؤزو ایسه موختلیف منبعلرده فرقلی ایضاحینی تاپیر. بونلارین سیراسیندا ان گئنیش یاییلانی همین ایفاد‌نین عربجه"یاشیل" ،"یاشیللیق" آنلامینا گلمه‌سیدیر. بئله کی، روایته گؤره، خیزیر پئیغمبره وئریلن مؤعجیزه‌لردن بیری‌نین آیاق آتدیغی، اَیلشدیگی هر یئرین یاشیللاشماسی اولدوغو اوچون او، بو لقبی آلمیشدیر. 



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : بایرام, آذربایجان, تورک دونیاسی, تورک,

تورک میفولوژی تفکّورونده خیدیر نبی بایرامی

+0 بگندیم


تورک میفولوژی تفکّورونده خیدیر نبی بایرامی 
اولکر نبی‌یئوا
باکی دؤولت اونیوئرسیتئتی‌نین پروفئسورو، فیلولوگییا اوزره عئلملر دوکتورو 


    تورک‌سویلو خالقلارین میفیک دوشونجه‌سینده طبیعتین اویانیشینی موژده‌له‌ین، یازین، یاشیللیغین صبیرسیزلیکله گؤزله‌نیلمه‌سینی ترننوم ائدن، بوللوق، برکت، فیراوانلیق اینانجلارینین رمزی کیمی اوزون عصرلر بویو یوردوموزدا کئچیریلن بایراملاردان بیری "یاز آغزی خیزیر" ،"خیدیر نبی" ،"خیدیر ایلیاس" ،یاخود "قیش‌یاریسی" بایرامیدیر. بو بایرام تاریخاً اساساً کیچیک چیلله‌نین حؤکم سوردوگو عرفه ده، داها دوغروسو، فئورالین ایلک اون‌گونلوگونده، تقریباً فئورالین 9-11-جی گونلرینده کئچیریلمیشدیر. 
خیدیر نبی بایرامی‌نین باشلیجا ایشتیراکچیسی اولان خیدیر و یا خیزیر اسکی تورک میفولوژی تصوّورلرینده اؤلوب-دیریلن، ظولمت دونیاسیندان ابدی حیات بخش ائدن دیریلیک سویونو تاپیب ایچن و اؤلمزلیک قازانان بیر اوبرازی سیموولیزه ائدیر. تورک میفیک قایناقلاریندا خیزیر یئر، سو، اومای کیمی بیر ولی (اؤولییا)، یاخود هامی روح ستاتوسونا مالیک وارلیق کیمی سجییّه‌لندیریلیر. 



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : بایرام, آذربایجان, تورک,

میفولوگییا و فولکلورلا ایلگیلی بعضی اورتاق دیل عونصورلری‌نین قایناغی

+0 بگندیم

میفولوگییا و  فولکلورلا ایلگیلی بعضی اورتاق دیل عونصورلری‌نین قایناغی 
پروفئسور دوکتور  ووقار سولطانزاده
دوغو آق‌دنیز اونیورسیته‌سی، تورکجه ائییتیمی بؤلومو

کؤچورن: عباس ائلچین

اؤزت 
مقاله‌ده آند ایچمک دئییمی‌نین، ناخیش کلمه‌سی‌نین اولوشدوردوغو بیر سیرا دئییملرین و بیر وارمیش، بیر یوخموش تورونده قالیب ایفاده‌لرین قایناغی آراشدیریلماقدادیر. بونلاری بیرلشدیرن اؤزللیک، میفولوگییا ایله، فولکلورلا ایلگیلی اولمالاری و هامیسی‌نین مئزوْپوْتامیا قایناقلی اولماسیدیر. آند ایچمک دئییمی‌نین کؤکنی، اسکی چاغدا یایغین شکیلده اویغولانان، بابیل، هیتیت، پهلوی، ایبرانی و چین قایناقلاریندا بحث ائدیلن، تاثیری تورکلرین یاشادیغی بؤلگه‌لر داخیل گنیش جوغرافیادا گؤرولن بیر آند ایچمک گله‌نگینه دایاندیریلماقدادیر. سؤز قونوسو گله‌نکده آند ایچَنه سؤزلو آندلا یاناشی، بیر مادّه ده اوددورولوردو. بو مادّه‌نین یالاندان آند ایچنه ضرر وئره‌جگینه اینانیلیردی. 
تورک خالقلاری‌نین و قونشو خالقلارین میفولوگییاسیندا گؤرولن ناخیش عونصورونون و بونونلا ایلگیلی دئییملرین، آتاسؤزلری‌نین قایناغی، سومئرلرین ایلاهی بیر گوجو تمثیل ائدن و سؤزده ناخیش، چیزگی؛ دوزن آنلامینا گلن Giš-ḫur میفولوژی فیقوُرونا باغلانماقدادیر. اورتا آسیا، قافقازلار، یاخین دوغو و آنادولودا یاشایان خالقلارین بیر وارمیش، بیر یوخموش (بیری واردی، بیری یوخدو؛ بولغان‌میدی بولماغان‌میدی؛ یکی بود، یکی نه بود؛ کَانَ یَا مَا کَانَ وس.) تورونده مشهور ناغیل باشلانغیجی فورمولونون ده ایلک تثبیت یئری سومئر متنلری‌دیر. 

آچار سؤزلر: اورتاق دیل عونصورلری، دئییم، ناغیل باشلانغیجی قالیبلاری، میفولوگییا، کؤکن 



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : سومئر, تورک, میف,

سومئر و تورک فولکلوروندا بوزقورد اوبرازی

+0 بگندیم

سومئر و تورک فولکلوروندا بوزقورد اوبرازی

ایسلام صادیق

کؤچورن: عباس ائلچین

     قورد اوبرازی، تورک فولکلوروندا و میفولوگییاسیندا قورد اوبرازی‌نین خصوصی یئری وار. بو اوبراز حاقّیندا ایندییه قدر چوخ یازیلیب و هله چوخ یازیلاجاق، چونکی اونون پوئتیک تحلیل اوچون وئردیگی ماتئریال زنگین، ایمکانلار گئنیش‌دیر. هر بیر آراشدیریجی قورد اوبرازینا فرقلی آسپئکتدن یاناشیر، اونو اؤز تحلیل پریزماسیندان کئچیریر، اونا گؤره ده همیشه یئنی سؤز دئمک، یئنی فیکیر سؤیله‌مک اولور.

«کیتابی-دده قورقود» و «کوراوغلوو» ائپوسلاریندا قورد اوبرازینا خوصوصی محبّت اولدوغو آیدین گؤزه چارپیر. ایندی بللی اولور کی، بو سئوگی‌نین، سایغی‌نین کؤکو «بیلقامیس»آ باغلی‌دیر. «کیتابی-دده قورقود»دا «قورد اوزو موبارک‌دیر»، «یئنی باییرین قوردونا بنزه‌ردی ییگیدلریم»، «ایسسیز یئرین قوردو کیمی اولاشدیلار»، «آزوای قورد انیگی ائرکگینده بیر کؤکوم وار» (۱، ص.۱۱۱، ۱۱۴، ۱۴۷)، «کوراوغلو»دا «نه قدر سفیل گزره‌م، آدیم قورد اولدو، قورد اولدو»، «کوراوغلونون قورد اوغلویام» کیمی میصراعلار چوخدور و بونلار بیزه تانیش‌دیر. هر ایکی ائپوس تورک پوئتیک تفکّورونون محصولودور. قورد بور­دا تورک کاراکتئری‌نین ایفاده‌سی اوچون سئچیلمیش اوغورلو بدیعی تصویر واسطه­سیدیر، بنزه‌تمه‌دیر.



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : تورک دونیاسی, تورک, سومئر, میف, آذربایجان, قورد,

آذربایجان تورکلری‌‌نین میفولوگییاسیندا دونیا داغینا اینام

+0 بگندیم

آذربایجان تورکلری‌‌نین میفولوگییاسیندا دونیا داغینا اینام

  رامازان قافارلی

فیلولوگییا اوزره عئلملر دوکتورو، پروفئسور

 

دونیا‌نین داغدان ایداره اولونماسی

 بو ایدئیا‌نین ۱۲-جی یوزایللیک‌ده یازییا آلینان («مونیس‌نامه»ده) میفیک مودئلی گؤستریر کی، آذربایجان‌لیلاردا دونیا داغینا اینام چوخ گوجلو اولوب. خالق آراسیندا دیللر ازبری اولان بیر سیلسیله بایاتیلارین بو گون ده داغلارا مراجیعتله (آ داغلار، اولو داغلار...) باشلانماسی، اینسانلارین دردلرینی اولو داغلارلا بؤلوشمه‌سی همین اینانجدان دوغور:

داغلارین قاری درمان، یاراما ساری درمان...

 هَرکاییل-هئراکل-کوْراوقلو میفینده‌ داغ کولتو.

 آذربایجانین ائلدنگیزلر سولاله‌سی‌نین ولیعهدلری‌نین بؤیوک موعلّیمی، گنجه‌لی ال-اوستادین «مونیس‌نامه» ( XII عصرده یازیلمیشدیر، کیتابین الیازماسی ۱۹۲۰-جی ایلده گنجه‌دن لوندونا آپاریلیب، حال-حاضردا اثرین یئگانه نوسخه‌سی «بریتانییا» موزئیین‌ده ساخلانیلیر) اثرینده قاف داغی حاقیندا یازیلانلار آتش‌پرستلرین آلبوروز دونیا داغینا عایید تصوّورلرینی تاماملاییر. کایناتین باشلانغیجی، چوخسایلی باشقا دونیالارا گئدن یوللار دا قاف داغیندا گؤستریلیر. یئر اوزونون بوتون تورپاقلاری اورا باغلانیر. کایناتین دوز اورتاسیندا یئرلشدیگی اوچون دونیا اونون زیروه‌سیندن نوخود بویدا گؤرونور. قاف ماوی زومروددن یارادیلیب. ال-اوستاد یازیر: «اساتیر قورویوجولاری‌‌نین بعضیلری سؤیله‌ییرلر کی، قاف آنجاق خریزوْلیتدن (قیزیلا چالار یاشیلیمتیل-ساری رنگلی قیمتلی داش) عبارتدیر و دونیا اوزرینده‌کی گؤی اونا گؤره ماوی‌دیر کی، اوندا خریزوْلیت-داغ عکس اولونور». دونیا‌نین بوتون دامارلاری قاف داغی‌‌نین هامیسی‌ - قورویوجوسو هَرکاییلین الینده جمعلشیردی. دونیادا ائله بیر شهر، کند، ویلایت، اؤلکه، گوشه یوخ ایدی کی، یئرآلتی دامارلاری ایله قاف داغلارینا باغلانماسین. آللاهین هانسی اؤلکه‌یه غضبی توتسا، هَرکاییل اونون سو دامارلارینی کسیردی، نملیگین قارشی‌سی آلینیردی، اورادا قوراقلیق و فلاکت باش آلیب گئدیردی؛ بوتون بولاقلار، آرخلار، چایلار قورویور، بیتکیلر، اوتلار سوسوزلوقدان محو اولوردو. زلز‌له‌‌نین ده باش وئرمه‌سینه سبب تانری‌‌نین اینسانلارا غضبی‌دیر. هَرکاییل اولو آللاهدان امر آلان کیمی، آداملاری قورخوتماق مقصدیله او دیارین قافداکی دامارلارینی برک-برک سیلکه‌له‌ییر، نتیجه‌ده یئرین آلتی اوستونه چئوریلیر، یا دا یئر یاریلیب، بوتون جانلیلاری اوُدور. هَرکاییل دئییردی: «تانری‌نین بویروغو اولسا، قاف داغیندان کئچن بوتون دامارلارا کوی وورارام، دونیا جهنم تک جانلیلارین باشینا دارالار. لاکین یارادا‌نین قایغیسی ایله چوخلاری‌نین قوللوغوندا دورورام، بؤیوک گوناه ایشله‌دنلرین ایسه یاشادیقلاری اراضیلرین دامارلارینی بوروب، اونلاری مین جور اذییّته دوچار ائدیر‌م». دونیانی ایداره ائد‌ن قاف داغی نهنگ اؤکوزون باشینداکی ۲ بوینوزونون آراسیندا یئرلشیر. بو اؤکوزون بؤیوکلوگو ۱۰۰۰ ایللیک یول مسافه‌سینه برابردیر.



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : آذربایجان, تورک, میف,

تورکلرده `دوغو`-نون اؤنمی

+0 بگندیم

تورکلرده `دوغو`-نون اؤنمی 

بهاالدین اؤگل

کؤچورن: عباس ائلچین
    گونشین دوغدوغو طرف اولان دوغو(شرق)، تورکلرین ان چوخ اؤنم داشییان و قوتلو بیر یؤنو ایدی. چینلیلر ایسه، داها چوخ گونشین گزیندیگی بؤلگه اولان گونئیه‌ اؤنم وئریردیلر. چینلیلر دونیایا یؤنلمک ایسته‌دیکلری زامان، اوزلرینی گونئیه چئویریر، باتییا(غربه) ساغ و دوغویا سوْل دئییردیلر. بو اینانیش، هون دؤولتیندن بیر چوخ اورتا آسیا و حتّی ایسلام-تورک دؤولتینه قدر یاییلمیشدیر. تورکلر ایسه، چینلیلرین ترسینه، دونیایا یؤنلمک ایسته‌دیکلری زامان، اوزلرینی دوغویا دؤندریردیلر.بو سببله گؤک تورکلر دوغویا، ایلَری (ایلگرو) دئیردیلر. یعنی، "ایلری‌یه دوغرو، سونسوزلوغا" قدر دئمکدیر....

   داها سونراکی چاغلاردا دوغویا اؤن، یعنی اسکی تورکجه اؤنگ سؤزوندن تؤره‌ین اؤنگدین ده دئیلمیشدیر. چین قایناقلاری، هونلارین گؤک تورکلرین دوغونو قوتلو توتدوغونو و بو یؤنلره سلام وئردیگینی ده یازار. موغوللاردا دا بو عادت مؤوجوددور. چینگیزخانین دا سیخیشدیقجا قوتسال بیر داغ اولان بوُرکان-کالدوُن داغینا چیخیب گونشه سلام وئردیگینی بیلیریک. طبیعی اولاراق بو تؤرنلر، داها چوخ گونشین دوغدوغو زامان اولوردو. اساسن بیزیم دوغویا "گون دوغوسو" و اسکی تورکلرین "کون توغسیق" دئمه‌لری‌نین سببی ده، هرحالدا بونونلا ایلگیلی اولمالی‌ ایدی.



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : تورک دونیاسی, تورک,

تورکلرده قوتسال حئیوانلار

+0 بگندیم

تورکلرده قوتسال حئیوانلار

بهاالدین اؤگل

کؤچورن: عباس ائلچین

تورکلرده قورد، اؤکوز، گئییک(مارال)، آت، آسلان، قارتال، بالیق، دوه، قاپلان، آیی، سامور" وس.حئیوانلار قوتسال ساییلمیشدیر. بو حئیوانلاردان بعضیلر "حئیوان آتا" اینانیشی ایچریسینده قوتسال وارلیقلار اولاراق دوشونولموش و جئشیدلی تورک بویلاری‌نین سویونون قایناغی اولان حئیوانلار اولاراق گؤرولموشدور.

گؤک‌تورک تؤره‌ییش دستانیندا گؤرولن قورد موتیوی، توغلار و بایراقلارین تپه‌سینده یئر آلما یولویلا بیر دؤولت سمبولو اولموشدور.(ص.115) بونون یانیندا قورد، باشچی و قورتاریجی ایشلَوینده ده قارشیمیزا چیخیر.




آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : تورک, تورک دونیاسی,

قیرخ ساییسی‌نین سیرری

+0 بگندیم

قیرخ ساییسی‌نین سیرری

دوکتور بکیر شیشمان
کؤچورن:عباس ائلچین

تورک کولتورو ایچریسینده اوچ، دؤرد، یئددی، دوققوز و قیرخ ساییلارین اؤزللیکله دینی و ادبی ایچَریکلی متنلرده سیخلیقلا کئچدیگی بیلینمکده‌دیر. بو ساییلارین بیر قیسمی میفولوژیک دؤنملره قدر چاتا بیلدیگی کیمی بیر قیسمی ده تاریخی سورَچ ایچریسینده چئشیدلی دینلرین، کولتورلرین و ادبی اورونلرین ائتکیسیله اؤِزل و سمبولیک بیر آنلام قازانمیشلار. بونلارین ایچریسینده اؤِزللیکله قیرخ ساییسی‌نین اؤِزل بیر یئری واردیر. قیرخ ساییسی اورتا دوغو، اورتا آسییا، آنادولو و ایراندا یایغین بیر بیچیمده بیلینمکده و ده ایشله‌دیلمکده‌دیر. بو سایی داها چوخ ایشلَوسل و تخمینن بیر رقمی ایفاده ائتمکله بیرلیکده سمبولیک بیر آنلامی واردیر. ریاضییات باخیمیندان 1، 2، 4، 5، 8، 10 و 20-ه بؤلونه بیلر و بو اؤزللیگیندن اؤتَری ده برکتلی بیر سایی اولاراق قبول گؤرموشدور. 
قیرخ ساییسی داها چوخ تورک توپلومونون گونده‌لیک حیاتیندا ان چوخ ایشله‌دیلن سایی‌دیر. ایچینده قیرخ سایی کئچن آد و دئییملرین بعضیلری بونلاردیر: قیرخ‌بولاق، قیرخلار ائلی، قیرخ قیز، قیرخ ایگید، قیرخ ایکیندی یاغیشلاری، قیرخ‌آمبار، قیرخ آددیملیق یول، قیرخ دفعه سؤیله‌مک، قیرخ دره‌دن سو گتیرمک، قیرخ بیر کره ماشاللاه، قیرخ ائوین پیشیگی، قیرخ پول، قیرخ ایلین باشی، قیرخ ایلده بیر، قیرخ ایللیک دوست، قیرخ دامار،قیرخ باییر،قیرخ بوغوم،قیرخ قات، قیرخ ساخلاماق، قیرخی چیخماق،قیرخلی، اوشاق قیرخلاماق، قیرخلی گلین، قیرخ آزماسی، قیرخ آشچی بیر باشچی، قیرخ آیاق، قیرخ هامباللی، قیرخ یاماقلی، بیر دلی قویویا بیر داش آتار،قیرخ عاغیللی چیخاردا بیلمز، ساریمساغی گلین ائتمیشلر ده قیرخ گون قوخوسو چیخمامیش، قیرخ کوپ قیرخی‌نین دا قولپو قیریق کوپ، قیرخ تندیر چؤرک یئمک و‌ سایر..



آردینی اوخو/ Ardını oxu

سیبیری تورکلری نین میفولوژیسینده آی، گونش و اولدوزلار

+0 بگندیم

سیبیری تورکلری نین میفولوژیسینده آی، گونش و اولدوزلار

کؤچورن: عباس ائلچین                                                      

 سیبیری بؤلگه‌سینده یاشایان تورک خالقلاری‌نین (توُوالار، آلتایلار، خاکاسلار، تئلئوُتلار، یاکوُتلار و.س.) میفولوژیسینده آی، گونش و اولدوزلارین یئری

     

     تورک میفولوژیسینده گونش، اؤنجه‌لری داها بؤیوک بیر اؤنمه صاحیب ایدی. م.س. 763 ده اویغورلار "مانی" مذهبینی قبول ائدینجه، یاواش یاواش "آی" دا بؤیوک بیر اؤنم قازانماغا باشلامیشدی. بونونلا بیرلیکده بؤیوک هون دولتی زاما‌نیندا هم گونش، هم ده آیا، آیری آیری سایغی گؤستریلدیکدن سونرا، قوربانلار کسیلدیگینی ده بیلیریک. "تورکلرده گونش دوغونون، آی دا باتی‌نین سمبولو ایدیلر". طبیعی اولاراق زامان زامان، بوتون بو دوشونجه دوزنلری دئییشیگه اوغرامیشدی. مثلن، تئلئوُت تورکلرینه عایید بیر افسانه‌ده، "آی قوزئیین و گونش ده، گونئیین سمبولو ایدیلر". بو یؤنله‌مه، گؤیون ان اوست قاتیندا دوران "گؤی قارتالی"‌نین دوروشونا گؤره دوزله‌نیلمیشدی. سؤیلندیگینه گؤره، "بو قارتالین سول قانادی آیی، ساغ قانادی دا گونشی اؤرتوردو". بو دوروما گؤره قارتالین باشی‌نین دوغویا باخماسی گره‌کیردی. بو دوروش دا، تورک میفولوژیسینه اویغون بیر یؤنله‌مه ایدی. یئنه عئینی افسانه‌یه گؤره آی، قارانلیقلار و گئجه‌لر دییاری اولان قوزئیین؛ گونش ده آیدینلیغین حؤکم سوردوگو و گوندوزلر دییاری اولان گونئیین سمبولو ایدیلر.



آردینی اوخو/ Ardını oxu