ائلچین

تورک دیلی و ادبیاتی

دیل و تفکّور فلسفی پروبلئم کیمی

+0 بگندیم

دیل و تفکّور فلسفی پروبلئم کیمی

م. میرزه‌علی‌یئوا‌

   دیل و تفکّور پروبلئمی دیالئکتیک ماتئریالیزمده عومومی مسله اولان ماتئرییا و شوعورون قارشیلیقلی علاقه و موناسیبتلری مسله‌سی‌نین آیریلماز حیصه‌سی کیمی اؤیره‌نیلیر. دیل و تفکّور پروبلئمی فلسفه‌نین اساس مسله‌سی – ماتئرییانین‌می، یوخسا روحون‌مو ایلکین اولماسی مسله‌سی ایله باغلیدیر. بیز فلسفه‌نین اساس مسله‌سینی حلّ ائدرکن شوعورو و ماتئرییانی قارشی-قارشییا قویوروق. ماتئرییا شوعوردان آسیلی اولمایان، شوعور خاریجینده مؤوجود اولان شئیلردیر. بونا گؤره ده، شوعورو دا ماتئرییایا داخیل ائدنلر جیدی سهوه یول وئریرلر.

فیکیر ماتئرییا کیمی قبول ائدیلسه، اوندا ماتئرییا ایله تفکّور عئینی‌لشمیش اولار، اونلارین آراسینداکی فرقدن ایسه دانیشماغا بئله دَیمز. لاکین شوعورلا ماتئرییا آراسینداکی فرقی شیشیردیب، موطلق آیریلیغا چاتدیرماق دا اولماز.

عومومیتله، شوعورلا ماتئرییا آراسینداکی فرقی ده، رابیطه‌نی ده گؤره بیلمه‌لی‌ییک. فرقی اونوتماق اولماز؛ چونکی شوعورون ماتئرییا ایله عئینی‌لشدیریلمه‌سی تامامیله سهو فیکیرلرله نتیجه‌له‌نیر. لاکین عئینی زاماندا شوعورو بئییندن آییرماق دا اولماز؛ چونکی شوعور بئینین، یعنی تشکّول تاپمیش ماتئرییانین خاصّه‌سیدیر.



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : دیل,

بودانین خوشبخت و هارمونییالی یاشاماق اوچون 10 درسی

+0 بگندیم

بودانین خوشبخت و هارمونییالی یاشاماق اوچون 10 درسی  

    گونئل ائیوازلی‌‌نین ترجومه‌سینده

        

  1. آزدان باشلاماق. بو چوخ نورمالدیر. کوزه بئله بیردن-بیره دولمور. هر شئی داملا-داملا چوخالیر. اگر صبرلی‌سینیزسه، هر شئی سیزده چوخ اوغورلو آلیناجاق. یادینیزدا ساخلایین، اوغور اونو گؤزله‌یه‌نه گلیر. زحمت چکنلری تاپیر.   

  2. دوشونجه. دوشونجه‌میز، هر شئییمیزدیر. اگر اینسان بئینی، نئقاتیوله، منفی ایشلر و حرکتلر حاقیندا دوشونمکله یوکله‌نیبسه، اونو حیاتی بویو منفی‌لیکلر موشاییعت ائده‌جک. قارشیمیزا چیخانلار، یاشانتیلاریمیزین، دوشونجه‌لریمیزین محصولودور. دوغرو یاشاماق اوچون، دوغرو دوشونمه‌لی‌سن! 

  3. باغیشلاماق. نه قدر حیدّتلی اولسانیز بئله، باغیشلاماغی باجارین. کینی، نیفرتی داخیلینیزده بوغون. بو، سیزی باشقالاریندان فرقلندیرر، ایچینیزه راحاتلیق گتیرر. 

  4. ائتدیکلرینیزین سببی وار.  اینکیشاف ائتمک اوچون حرکت ائتمه‌لی‌سینیز. شؤهرت، اوغور، گؤزل حیات طرزی، اینکیشاف، زحمت چکنلرین یانینا گلیر. 

  5. آنلاماغا چالیشین. بیز، حقیقت اوغروندا موباریزه آپارماغا یادیرغامیشیق. بیرینجی آنلاماغا چالیشین، سونرا باشقاسی‌نین سیزی آنلاماسینا چالیشین. اؤزونوزدن باشلایین. دینله‌مگی باجارین، نظره آلماغی باجارین.  

  6. اؤزونوزه غالیب گلین. اؤزونه غالیب گلمک اوچون، نفسینه، شوعورونا، دوشونجه‌لرینه غالیب گل. دوشونجه‌نیز سیزین الینیزده دیر. اینکیشافینیزین، گله‌جکده گؤرمک ایسته‌دیکلرینیزین خریطه‌سینی بئینینیزده جیزین. دوشونجه‌لرینیز، سیزدن آسیلی اولمالیدیر.  " من اؤز دوشونجه لریمی ایداره ائده بیلرممی؟ " سوالینی وئره بیلرسینیز. جاواب بئله دیر:  " سیز، بیر سرچه‌نین باشینیز اوزه‌رینده اوچماسینا مانع اولا بیلمزسینیز، آما، باشینیز اوزرینده یووا قورماسینا مانع اولمانیز شوبهه‌سیزدیر "  

  7. هارمونییادا یاشایین. هارمونییا داخیلینیزدن گلیر. اونو کناردا آختارمایین. هارمونییا - یئنی آلدیغینیز آوتوموبیل دئییل، ائو دئییل. هارمونییا داخیلینیزده برقرار اولموش صولح و امین آمانلیقدیر.  

  8. خئییرخواه اولون. سشوکر ائدین. اطرافینیزدا اولان اینسانلارا صیدق اورکدن خوشبختلیک آرزولاماغی باجارین. باشقاسی اوچون دوعا ائتمگی باجارین. باشقاسی اوچون سئوینمگی، اوغور دیله‌مگی باجارین. حیرص زامانی بئینی حیسّلر ایداره ائدیر، همین آندا صبرلی اولوب، گوزگویه یاخینلاشین. او، غضبلی اینسانی تانیییرسینیزمی؟ مگر او سیزسینیزمی؟ بس بوندان اؤنجه کی ، گؤزل، حلیم اینسان هانی؟ موقاییسه ائدین. هانسی یاخشیدیر؟ هر گون دوشونون - یاشاییرسینیز. سالامات‌سینیز.  

  بلکه ده، سیزدن فرقلی اولاراق بو صاباح، کیمسه اویانماییب، بلکه کیمسه سونونجو دفعه  ابدی یاتیب. آما، سیز، ساغ و سالامات‌سینیز.  

  تشککور ائتمگی، میننتدارلیق ائتمگی باجارین. گئنیش، مرحمتلی اورگینیز، سیزی اوجالاردان اوجا ائده‌‌‌جک. 

  9. امینلیک حیسّی.   اگر اوغورسوزلوغا دوچار اولموشسونوزسا، سبب، نه ائتدیگینیزی بیلمه‌مک دئییلدی، بونون سببی، اؤز بیلگیلرنیزه آرخایین اولماماق ایدی. کیمینسه ایستیقامتی، بیلگیلری‌نین امینلیگی ایله دئییل، اؤزونوزه  گوون ایله حرکت ائدین. 

10. سیاحت. حیات سیاحتدیر! اؤز خوشبخت‌لیگینیزی، نامعلوم بیر زامانا پلانلاشدیرمایین. قارشینیزا قویدوغونوز مقصد اوغروندا موباریزه آپارین. بو موباریزه ده غالیب گلین. گوجونوزه اینانین. من ضعیفم، باجارمارام دئمه‌یین. یاشادیغینیز حیات سیاحتی‌نین، رنگارنگ، ماراقلی، سئوینج دولو، خوشبختلیک دولو اولماسی سیزدن آسیلیدیر! 

Avanqard.net

کؤچورن: عباس ائلچین 




میلّی کیملیک - میلّی و معنوی دَیرلر

+0 بگندیم

میلّی کیملیک - میلّی و معنوی دَیرلر 

  مئهریبان قاسیمووا 

 BDU ایلاهیات فاکولته سی، ایلاهیات اوزره فلسفه دوکتورو

کؤچورن:عباس ائلچین 

   

   " کیملیک "  مسله‌سی مفهوم اولاراق اساسن ییرمینجی عصردن اعتیبارن پسیخو-آنالیتیکلر، سوسیولوق و ائلجه ده سوسیال پسیخولوقلار طرفیندن جیدی شکیلده موذاکیره ائدیلمگه باشلانمیشدیر. هر بیر ساحه  احاطه ائتدیگی پرینسیپلره گؤره کیملیک موذاکیره‌سینده ایشتیراک ائتمیش و  " کیملیک "  مفهومونا ایضاحلار گتیرمیشدیر. گئنیش معنادا کیملیک مفهومو، اینسانین منلیگینی، اؤز حیسلرینی و فیکیرلرینی ایفاده ائدیر. محض بو باخیمدان دا او، عئینی زاماندا  " منلیک "  و  " شخصیت "  معنالارینی دا احاطه ائدیر. دیگر طرفدن بورادا عاییدیت و منسوبیت حیسّی، عئینی داورانیشلارین گؤستریلمه‌سینی ایفاده ائدن معنالار دا واردیر. یعنی کیملیگی ایفاده ائدن عاییدیت حیسّینده مدنیته عایید اولان معنوی علاقه  واردیر. اینسانین تعلیم-تربییه‌سی، سوسیاللاشما پروسئسینده‌‌کی  ایجتیماعی موناسیبتلری بورا داخیلدیر. نتیجه اعتیباریله کیملیک - اینسانین اؤزونه‌مخصوص بیر خوصوصیتیدیر. 



آردینی اوخو/ Ardını oxu

میلّی شوعور: میلّی مدنیت و میلّی اخلاق

+0 بگندیم

میلّی شوعور: میلّی مدنیت و میلّی اخلاق  

فایق علی اکبر اوو (غضنفر اوغلو )

آمئا فلسفه، سوسیولوگییا و حوقوق اینستیتوتونون بؤیوک علمی ایشچیسی، فلسفه دوکتورو،

 کؤچورن: عباس ائلچین

    

  میلّی شوعور: تورکچولوک-ایسلامچیلیق، یوخسا مودئرنلشمه-وطنداش جمعیتی  

         حاضیردا آذربایجان خالقی‌نین میلّی شوعورونا جیدی تاثیر گؤسترن فاکتورلار آراسیندا قلوباللاشما پروسئسی خوصوصی یئر توتور. بیر چوخلاری حساب ائدیرلر کی، قلوباللاشمانین اساس ایدئیالاری مودئرنلشمه، پوست‌مودئرنلشمه، دئموکراتییا، لیبئرالیزم و وطنداش جمعیتیدیر. فیکریمیزجه، بوتون بونلار آذربایجان وطنداشی‌نین تفکّورونده یاخشی حالدا بئین‌المیلل، پیس حالدا ایسه کوسموپولیت شوعور فورمالاشدارا بیلر. بو ایدئیالارین تطبیقی زامانی عیرقیندن، دینیندن آسیلی اولمایاراق بوتون اینسانلارین حوقوق و آزادلیقلاری اؤنه چکیلدیگی اوچون میلّی‌لیک آرخا پلانا کئچیریلیر. خوصوصیله، سون زامانلار وطنداش جمعیتی، چوخ‌مدنیت‌لیلیک، اینفورماسییا جمعیتی، تولئرانتلیق آنلاییشلاری‌نین قلوباللاشما پروسئسی‌نین ترکیب حیصه‌سی کیمی تبلیغی چوخ دوشوندوروجودور. بیزه ائله گلیر کی، قلوباللاشما پروسئسی آنلامیندا آلدادیجی و ظاهیرن موثبت گؤرونن (مثلن، فردین آزادلیغی میلّتین و دؤولتین آزادلیغیندان اوستوندور) ایدئیالارین ایچینده شوعورلاریمیزا یئریدیلن، آنجاق میلّی و دینی معنویاتیمیزا اویغون اولمایان مسله‌لرده سون درجه دیقتلی اولمالی‌ییق.   



آردینی اوخو/ Ardını oxu

میرزه علی‌اکبر صابیرین آزادلیق حاقیندا فلسفی دوشونجه‌لری

+0 بگندیم
میرزه علی اکبر صابر

میرزه علی‌اکبر صابیرین آزادلیق حاقیندا فلسفی دوشونجه‌لری   

موستقیل آغایئو 

  فلسفه دوکتورو،  آمئا فلسفه، سوسیولوگییا و حوقوق اینستیتوتونون آپاریجی علمی ایشچیسی،   

کؤچورن: عباس ائلچین

   

  آچار سؤزلر:  

آزادلیق، پوئزییا، حوقوق، حاکیم صینیف، خالق کوتله‌لری، اینقیلاب، عدالت، وطنداش. 

 

       تاریخی یارادان، جمعیتین اینکیشافینی تامین ائدن زحمتکئش اینسانلارین آزادلیغی مسله‌سی بوتون موترقّی فیکیرلی آداملارین فیکرینی، ذهنینی، دوشونجه‌سینی مشغول ائتمیشدیر. میلّیتیندن، دیلیندن و دینیندن آسیلی اولمایاراق، جمعیتده موعین مؤوقئع توتان، جمعیتین ازیلن، ایستیثمار اولونان طبقه‌لری طرفیندن چیخیش ائدن هر بیر ساغلام دوشونجه صاحیبی ظولم و ایستیثمار آلتیندا اینله‌ینلر اوچون آزادلیغین نه دئمک اولدوغونو دریندن باشا دوشور، بو ایشه، هانسی یوللارلا اولورسا-اولسون، باجاردیغی قدر کؤمک ائتمگی اؤزونون موقدس بورجو حساب ائدیر. 



آردینی اوخو/ Ardını oxu

یونوس امره فلسفه‌سی

+0 بگندیم

یونوس امره  فلسفه‌سی

دوغوهان موراد یوجل

كؤچورن: عباس ائلچین 

 

یونوس امره كیمدیر 

    یونوس امره، 13. یوز ایلده (1240؟-1321؟) یاشامیش تورك شاعیردیر. دوغوم، اؤلوم تاریخلری؛ هارادا، نئجه یاشادیغی كسین اولاراق بیلینمه‌مكده‌دیر. عاییله‌سی‌نین موغول ایستیلاسی سببی ‌ایله خوراساندان آنادولویا گلیب یئرلشدیگی، دیل- فیكیر و دؤنمین كولتور اؤزللیكلریندن آنلاشیلماقدادیر. (توركیه‌‌نین) ساری‌كؤی، اسكی‌شهیرینده یاشادیغی، بیرچوخ ائحتیمالدان ان چوخ دستكله‌نندیر. حاجی بكتاشین وصیتی ایله تاپدوق امره خیدمتینه گیرمیش. قیرخ ایل بورادا چالیشیب خیدمت ائتمیش، بو سیرادا دیوانینی اولوشدوراجاق منظومه‌لری یازمیشدیر. رنجبرلیكله گئچیندیگی و فقیر اولدوغو روایت ائدیلسه ده بعضن زنگین اولدوغو دا سؤیلنمیشدیر. دورومو نه اولورسا اولسون، متواضع و یاخشیلیق اؤیوتله‌ین بیری اولدوغو اثرلریندن آنلاشیلماقدادیر. 



آردینی اوخو/ Ardını oxu

قوتادغو بیلیگده دؤولت فیكری

+0 بگندیم

قوتادغو بیلیگده دؤولت فیكری

گوگهان ییلماز

كؤچوروب اویغونلاشدیران: عباس ائلچین

 

 اؤزت 

      بالاساغونلو یوسوف طرفیندن 1069/1070 ایللرینده قلمه آلینمیش اولان قوتادغو بیلیگ، تورك دؤولتی’ نین كؤكه‌نینده اولان ‘بوزقیر آتلی كولتورو’نون دؤولت ذهنیتینی تئوری‌لشدیرمه چابالاریندان بیری و ان دیقته دگر اولانیدیر. ایسلامی دؤنمه عایید اولماقلا بیرلیكده اؤزوندن اؤنجه‌كی  گلَنگی اؤنه چیخاران اثر، بو یؤنو ایله، ایسلام دؤولتلرینده یازیلمیش اولان دیگر سیاستنامه‌لردن آیریلیر. الده‌كی  چالیشما؛ قوتادغو بیلیگ’ده یئر آلان دؤولته ایلیشكین قاورام و گؤروشلر چرچیوه‌سینده، بیر دؤولت تئوریسی‌نین آنا چیزگیلرینی بلیرله‌مگی آماجلامیشدیر. سونوجدا، قوتادغو بیلیگ’ده كی  دؤولت دوشونجه‌سینی بلیرله‌ین آنا عونصورلر اولاراق بونلار تثبیت ائدیلمیشدیر:

1. حاكیمیتین قایناغی تانریسال، بونونلا بیرلیكده، سیاسی دوزن دونیوی‌دیر.

2. حاكیمیت بیر كیشیده توپلانمیش آنجاق كیشی‌نین ایقتیداری قانونلا سینیرلاندیریلمیشدیر.

 3. دؤولت، ایدئال بیر ‘دونیا دؤولتی’ (اونیوئرسالیزم) اولاراق تاسارلانمیشدیر. 

 

 آچار كلمه‌لر: تورك دؤولت گلَنگی، دونیا دؤولتی، حؤكمدار، قوت، تؤره 

 

  * بو مقاله، قوتادغوبیلیگ فلسفه-بیلیم آراشدیرمالاری درگیسی’نین مارت 2006 تاریخلی 9. ساییسیندا یاییملانمیشدیر. 



آردینی اوخو/ Ardını oxu

Azərbaycan Fəlsəfəsi

+0 بگندیم

Azərbaycan Fəlsəfəsi

 Zümrüd Quluzadə

 

Qədim dövrdən bu günə kimi

Azərbaycan fəlsəfəsi anlayışı tarixən Azərbaycanda və ölkə xaricində yaşayan müxtəlif dil, din və mədəniyyətlərin daşıyıcıları olan azərbaycanlıların fəlsəfi irsinin təşəkkül və təkamülünü əhatə edir.

Müasir elmi məlumatlara görə, Azərbaycanda fəlsəfi fikrin inkişafı dördüncü minilliyinə qədəm qoymuşdur. Bu ölkədə qədim dövrlərdən başlayaraq yüksək sivilizasiyaların bir-birini əvəz etməsi, müxtəlif dil, din, həyat tərzlərinin çulğalaşması Azərbaycan etnosunun mənəvi mədəniyyətinin məhvəri olan fəlsəfi fikir və dünyagörüşünün təşəkkül və təkamülü üçün münbit zəmin yaratmışdır. Юлкянин fəlsəfi mədəniyyətin inkişafında onun coğrafi mövqeyi, təbii zənginliyi, tarixən yüksək şəhər mədəniyyəti, daim müxtəlif dil və din daşıyıcıları olan regionlarla əlaqələrinin mövcudluğu mühüm rol oynamışdır. Bunların sayəsində artıq e.ə. I minilliyin 1-ci yarısından ölkə халгларынын ictimai şüurunda varlığın başlanğıcı və sonu, təkamülü, insan və mühitin, maddi və qeyri-maddinin, rasional və irrasionalın münasibətlərinin, həqiqət, xeyir, şər və ədalətin çoxçalarlı əlaqələrinin dərkinə yönəlmiş fəlsəfi mülahizələr və onları ehtiva və təmsil edən mifologiya və dinlə bağlı, kökləri keçmiş minilliklərə gedib çıxan müxtəlif ideoloji cərəyanlar olmuşdur.



آردینی اوخو/ Ardını oxu