ائلچین

تورک دیلی و ادبیاتی

ظهیرالدین محمد بابور: حیاتی، شخصیتی و اثرلری

+0 بگندیم

بابور نامه

 ظهیرالدین محمد بابور: حیاتی، شخصیتی و اثرلری

عسکر رامیز

کؤچورن: عباس ائلچین

 

«بوتون شرق فاتئحلریندن فرقلی اولاراق او چوخ-چوخ اینسان­پرور ایدی... آداملار اونون باره‌سینده باشقا معنادا نه دو­شونور­لرسه دوشونسونلر، بیز بو بؤیوک قلبلی و اونسیتجیل نهنگه درین رغبتله یاناشماقدان باشقا اونون حاقیندا هئچ نه دوشونه بیلمه‌ریک».

ب.ن.مورلئند.

«موسلمان هیندیستا‌نی‌نین آقرار سیستئمی» کیتابیندان.

 

     معلوم اولدوغو کیمی، دونیا‌نین ان زنگین، کؤکلو دیللریندن بیری اولان تورک دیلی اوچ بؤیوک قروپا - اوغوز، قیپچاق و قارلوق قروپلا­رینا­ آیریلیر. هر قروپ دا اؤز تاریخی اینکیشاف مرحلهسیندن آسیلی اولا­راق اؤزلوگونده بیر نئچه قولا بؤلونور. مثلا، قارلوق قروپونا حاضیردا اؤز­بک، اویغور، ساری اویغور، سالار و سایر دیللر داخیلدیر. واختیله مؤو­جود اولموش قاراخانی و چاغاتای دیللری ایسه قار­­لوق تورکجه‌سی‌نین تاریخی ائتاپلاریدیر. اوسته‌لیک، بو دیللرده زنگین اد­بیات یارانمیشدیر. قا­راخانی دؤنمینده ماحمود کاشغاری «دیوان لغات الترک»و، یوسیف بالاساغونلو ایسه «قوتادغو بیلیگ»ی یازمیشدیر. بونلار اورتاق تورک اد­بیاتی‌نین و تورک دونیاسی‌نین تمل اثرلریدیر. چاغاتایجادا دا تورکلوک اوچون بؤیوک اؤنم داشییان اثرلر قلمه آلینمیشدیر.



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : تورک, تورک دونیاسی, اؤزبک, تاریخ,

ماوی ایتین گؤزلری

+0 بگندیم

ماوی ایتین گؤزلری

قابریئل قارسیا مارکئس

       او، دیقتله منه باخیردی، منسه، بو قیزی اولّلر هاردا گؤردوگومو یادیما سالا بیلمیردیم. اونون نم و مأیوس باخیشلاری کئروْسین لامپاسی‌نین تیترک ایشیغیندا پاریلدادی و من خاطیرلادیم کی، بو اوتاق و بو لامپا هر گئجه یوخوما گیریر، هر گئجه بوردا ایضطیرابلی گؤزلری اولان بو قیزلا گؤروشورم. هه-هه، من هر گئجه یوخو ایله گئرچک‌لیگین غئیری-موعین سرحدّینی آشاراق محض اونو گؤرورم.

    ستولا سؤیکه‌نیب آغیرلیغیمی اونون آرخا آیاقلاری اوستونده تارازلاشدیراراق سیقارئت آختاریب یاندیردیم، آجی توستو حالقالاری هاوایا قالخدی. بیز سوسموشدوق.  من ستولدا ییرغالانیر، او ایسه آغاپپاق اوزون بارماقلارینی لامپا‌نین شوشه‌سینده قیزدیریردی. اونون گؤز قاپاقلاریندا کؤلگه‌لر تیتره‌ییردی. منه ائله گلدی کی، نسه دئمه‌لی‌یم، اودور کی، فیکیرلشمه‌دن دیللندیم: "ماوی ایتین گؤزلری".

 او دا غمگین-غمگین جاواب وئردی: "هه. آرتیق بیز بونو هئچ واخت اونوتماریق".

 او، لامپا‌نین دایره‌وی ایشیغیندان کنارا چکیلدی و تکرار ائتدی: "ماوی ایتین گؤزلری. من بونو هر یئرده یازمیشدیم".

    او چئوریلدی و توالئت ستولونا یاخینلاشدی. آی ایشیغی دوشموش گوزگوده اونون اوزو - اوزونون عکسی، لامپا‌نین ایتیرک ایشیغیندا یوخ اولماغا حاضیرلاشان اوپتیک اوبرازی، اوخشاری گؤروندو.

    سویوق کول رنگلی غمگین گؤزلری کدرله منه باخدی و یئره دیکیلدی، صدفدن دوزلدیلمیش پودرا قوتوسونو آچدی، پودرا یاستیغینی آلنینا، بورنونا توخوندوردو.

"من قورخورام کی، - دئدی، - بو اوتاق باشقا بیری‌نین یوخوسونا گیرر و بوردا هر شئیی قاریشدیرارلار".

پودرا قابینی شاققیلداداراق باغلادی و آیاغا قالخیب لامپایا یاخینلاشدی. "سنه سویوق اولمور؟" - سوروشدو.

 "هردن اولور …" - جاواب وئردیم.



آردینی اوخو/ Ardını oxu

کومیک ژانرین اؤزللیکلری

+0 بگندیم

کومیک ژانرین اؤزللیکلری

بیلال آلارلی

کؤچورن:عباس ائلچین

            

(صؤحبت لطیفه ژانریندان گئدیر)

      ائله بیر خالق یوخدور کی، اونون گولوش سبتی بوش اولسون. ان گئری قالمیش خالقلارین، حتّی ایبتیدای تصّوورلرله یاشایان قبیله‌لرین و اینکیشاف ائتمیش مدنی خالقلارین اؤزونه مخصوص گولوشو، تبسّومو واردیر. فولکلورون ژانر آغاجیندا گولوش اؤز توتومو ایله فرقله‌نیر. بئله گومان اولونور کی، میفولوژی آنلاییش کیمی گولوش بوللوقلا، فیراوانلیقلا، یئنیلیکله باغلیدیر. هر بیر دؤوره مخصوص گولوشون داخیلینده هم داغیدیجی، هم ده یارادیجی باشلانغیج مؤوجوددور. بونا گؤره ده سوسیولوقلار بئله حساب ائدیرلر کی، بشرییّت ان فاجیعه‌لی و اوزونتولو کئچمیشیندن گوله-گوله آیریلیر کی، بو دا گله‌جکده بئله حاللارین باش وئرمه‌سینه قارشی دوشونولموش ان یاخشی "بدیعی" سیلاحدیر. خالق یارادیجیلیغی‌نین گئنیش یاییلمیش کومیک نؤوعلری بو مقصدله یارادیلمیش، اینکیشاف ائده‌رک چوخ‌ژانرلی بیر ساحه‌یه چئوریلمیشدیر. نظری باخیمدان گولوش ایکی یئره بؤلونور: جیدی گولوش و تنقیدی گولوش. جیدی گولوش سئوینجدن، غلبه‌دن، فرحدن، طنطنه و مووفّقیتدن دوغور، آیری-آیری فردلرین، کوللئکتیولرین، خالقلارین، عومومی‌لیکده بشرییّیتین اوغورلارینی شن بیر اووقاتلا تصویر ائدیر. تنقیدی گولوشون اساسیندا آیدین ایدئال، مسلک، ایجتیماعی-سیاسی معنا دورور، اوندا یونگول اَیلنجه‌دن، ریشخنددن، لاغلاغیدان، هیریلتیدان چوخ جیدی فیکیر و مضمون اولور.



آردینی اوخو/ Ardını oxu

"دده قورقود" ائپوسوندا قهرمانلیق و وطنپرورلیک

+0 بگندیم

"دده قورقود" ائپوسوندا قهرمانلیق و وطنپرورلیک

       آذربایجان خالقی‌نین دونیا ادبیاتینا بخش ائتدیگی ان نادیر اینجیلردن بیری "کیتابی-دده قورقود" داستانیدیر. هله اوشاق واختیندان تانیش اولدوغوموز و باره‌لرینده هوسله اوخودوغوموز داستان قهرمانلاری - دیرسه خا‌نین اوغلو بوغاج، دلی دومرول، قانتورالی، قازان خا‌نین اوغلو اوروز هر بیر آذربایجان گنجی‌نین سئودیگی، پرستیش ائتدیگی و بنزه‌مگه چالیشدیغی اوبرازلاردیر.

       آذربایجان گنجلیگی وطنی، یوردو، آتانی، آنانی سئومگی، وطن اوغروندا دؤیوشمگی و گره‌کن زاماندا شهید اولماغی "دده قورقود" اوبرازلاریندان اؤیره‌نیب.

       "دده قورقود" بئشیکدن مکتب پارتاسینا، عالی مکتب آودیتورییاسیندان عاییله حیاتینادک دایم بیزی "ایزله‌ییب".

       "دده قورقود" ائپوسو بیزه بللی اولان بوتون قهرمانلیق و وطنپرورلیک مضمونو ایله بیرگه قالین اوغوز ائلی‌نین دوشونجه سیستئمینی ده کیفایت قدر نوماییش ائتدیریر. آما مسله اوندا دئییل کی، هر بیر فولکلور نومونه‌سی، یاخود فولکلور آبیده‌سی خالق تفکّورونون جانلی اینعیکاس فورماسیدیر، هم ده معنا و مطلب اوندادیر کی، خالق تفکّورونون قورویوجوسو اولان ائپوس متنی خالقین همین متنده آچیق شکیلده ایفاده ائده بیلمه‌دیگی بیر سیرا فیکیرلرین ده موحافیظه مکانیدیر.

      "کیتابی-دده قورقود" آذربایجان ادبیاتی‌نین چوخ قدیم نومونه‌لریندن بیریدیر. "کیتابی-دده قورقود" دیلیمیزین، ادبیاتیمیزین، داستان یارادیجیلیغیمیزین، عومومیتله مدنیتیمیزین تاریخینی اؤیرنمکده بؤیوک اهمیته مالیکدیر. اوغوز تورکلری‌نین تاریخینی عکس ائتدیرن "کیتابی-دده قورقود" یوکسک بشری ایدئاللار ترنّومچوسو کیمی دونیا خالقلاری‌نین معنوی ثروتلر خزینه‌سینه داخیل اولموشدور و دونیا ادبیاتی تاریخینده خوصوصی یئر توتور.



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : میللی, دستان, تورک, دده قورقود,

Görogly eposy PDF

+0 بگندیم

کیتاب یوکله



   Görogly
Eposy

Türkmen halkynyň gahrymançylykly dessany

Yüklə-یوکله



آچار سؤزلر : تورکمنجه, تورکمن, کتاب, دستان, تورک دونیاسی, کور اوغلو,

آذربایجانین ادب سماسیندان بیر اولدوز آخدی

+0 بگندیم

آذربایجانین ادب سماسیندان بیر اولدوز آخدی

 

گلیملی، گئدیملی دونیا

سون اوجو اؤلوملو دونیا!

1340-1395

آذربایجانیمیزین اوستاد شاعیری سایین بختیار علیمرادی «موغان اوغلو» دونیاسینی دگیشدیردی.

اولو تانریدان اونون گؤزل روحونا رحمت، عاییله‌سینه دؤزوم و صبر دیله‌‌ییریک.


باخیشیم یولونا ، دویونله نیبدیر.

الیندن توکولدو ،دنی، عومرومون.

چکیلمیر یولونون دولایلار یندان-

دومانی عمرومون ،چنی،عومرومون.

ده لیلیک سئوگیمین باشیندا .قالدی.

آرزومون اللری قاشیندا قالدی.

آیریلیق گوزومون یاشیندا قالدی.

آلدی اللریندن سنی ، عومرومون.

یاندیم بو داغلاردا ،گوزو .نم اولدوم.

عشقین بازاریندا باختی،کم اولدوم.

گاه ، له له یه دوندوم ،گاه،کرم اولدوم.

موغان ا وغلو.یاندی،دینی عومرومون.
....................................

(Ömrümün)

Baxişim yoluna döynlənibdir

əlindən tokuldu dəni ömrümün


Çəkilmir yolunun dolaylarindan

Dumani ömrümün çəni ömrümün


Dəlilik sevgimin başinda qaldi

Arzumun alləri qaşinda qaldi

Ayriliq gözümün yaşinda qaldi

Aldiallərindən səni .ömrümün

Yandim.budağlarda.gözu.nəm.oldum

Eşqin bazarinda baxti kəm.oldum

Gah lələyə döndum gah kərəm oldum

.Muğan oğlu"yandi.dini ömrümün"

 

 




تورکمنستانین مرکزی بانکی پول‌لاری

+0 بگندیم

تورکمنستانین مرکزی بانکی پول‌لاری

TÜRKMENISTANYN MERKEZI BANKY 

 حاضیرلایان:عباس ائلچین

 

 Oguz Han

اوغوزخان

 

  Gorgut Ata

دده قورقوت

Görogly Beg

کور اوغلو

 Magdymguly Pyragy 

مختومقلی فراغی

 Soltan Sanjar

سولطان سنجر

 

 Togrul Beg

طوغرول بیگ




آچار سؤزلر : تورکمن, توکمنستان, پول, تورک دونیاسی,

ایراندا حورّییّت

+0 بگندیم

ایراندا حورّییّت

جلیل محمدقولوزاده

کؤچورن:عباس ائلچین

      بیزیم مسجیدین دالیندا، قاپی‌‌نین سکیسینده اللی-اللی بئش یاشیندا بیر کیشی اوتوروب کاسیبلیق ائدیر؛ بونون پئشه‌سی بیساواد موسلمانلارا و چوخ واخت ایران غریبلرینه مکتوب یازماقدیر. بو کیشی‌‌نین آدی مشَدی موللا حسندیر.

      مشَدینی بورادا یایدا دا گؤرمک اولار، قیشدا دا، پاییزدا دا و باهاردا دا. گاه واخت یای فصلی کوچه ایله کئچن واخت گؤرورسن کی، مشَدی موللا حسن باشینی دایاییب سکی‌‌نین بوجاغینا، مورگوله‌ییر، یا بیر اؤزگه واخت کئچنده گؤرورسن: بیر او تایلی چؤمبه‌لیب مشَدی‌‌نین قاباغیندا و مشَدی گؤزلوگو بورنونون اوسته کئچیردیب، سول دیزی اوسته الی‌‌نین ایچینده یاریم ورق چیرکلی کاغیذ توتوب او باشینی یوخاری قالخیزیب، گؤزلوگون آلتیندان کاغیذا باخیب، فارسجا اوخویور: "و ثانیا: اگر بیزیم ویلایتین احوالینی خبر آلماق ایسته‌سنیز، لیلحمدولله، ساغ و سالامات سیزین عؤمرونوزه دوعاگو واریق و اؤزگه بیر نیگارانلیغیمیز یوخدور، ساوای سیزین آیریلیغینیزدان؛ خوداوندی-عالم بیر سبب سالسایدی کی، سیزی من بیر ده گؤره ایدیم...."



آردینی اوخو/ Ardını oxu

Köruğlı

+0 بگندیم

 

Köruğlı

(Qazaqşa)


Begäli sınşı xanğa at sınap beretin sınşı eken. Birneşe ret at sınap beredi. Tağı bir küni at sınawğa ketedi. Ol ketkende äyeli jükti eken, jükti äyeli Begäli ketken soñ, dünïeden ötedi. Bir künderi: «Äyeliniñ qabırınan bala şığıp jür»,— degen söz boladı. Begäli äyeliniñ qabırınan bala şığıp jür degendi estip: «Ne isteymin?» — dep xanğa baradı.
Sonda xan Begälige bılay dep aqıl qosadı: «Sen barıp er jasat, onıñ üstine şırış jaqtır, qwırşaq jasat, asıq alıp, bärin de alıp barıp kördiñ awzına qoy. Äyel bala bolsa qwırşaq oynar. Er bala bolsa, erge minip alıp jerdi sabalap otırar. Er körge sıymaydı ğoy, balanı şırış ustap alıp jibermes, sosın ustap alwğa boladı», — dedi.
Osı zattardı qoyıp, özi molanıñ tübine barıp, buğıp jata qaladı. Bir mezgilde bala körden şığıp, erge minip alıp, «şw-şwlep» jerdi sabalay bastaydı, qwırşaqtardı laqtırıp tastaydı. Bunı körip Begäli balanı ustay aladı, bala baqırıp jılaydı:
«Meniñ emip jatqan aq mamam bar, şeşem de, äkem de sen emes»,— deydi. Jılap qoymağan soñ balanı qaytadan qoya beredi. Bala körge kirip qayta şığıp: «Aq mamam bar edi, şeşem bar edi, birewi de joq, qw süyek bolıp jatır, äkem sen ekensiñ»,— dedi.
Balanı ertip, üyine alıp barıp, balanıñ atın körden şıqqan Köruğlı dep qoydı. Toğız kün toyın, on eki kün oyın jasaydı. Bir-eki jıldan keyin, balası ösken soñ, xan Begälige tağı at izdetip jiberedi. Sol ketkennen üş ay jürip, üş at arıtıp, bir Ğïrat degen attı alıp keledi, onı xanğa aparıp beredi. Ol at toqsan urğanda ayağın toğız basadı. «Sınşınıñ közi ağarğan eken, közin oyıp alıp, atın özine aparıp beriñder»,— deydi xan.
Begäliniñ közin oyıp alıp attı özine äkelip beredi.



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : تورک دونیاسی, دستان, قازاق, قازاقجا, کور اوغلو,

سیبیری تورکلری نین میفولوژیسینده آی، گونش و اولدوزلار

+0 بگندیم

سیبیری تورکلری نین میفولوژیسینده آی، گونش و اولدوزلار

کؤچورن: عباس ائلچین                                                      

 سیبیری بؤلگه‌سینده یاشایان تورک خالقلاری‌نین (توُوالار، آلتایلار، خاکاسلار، تئلئوُتلار، یاکوُتلار و.س.) میفولوژیسینده آی، گونش و اولدوزلارین یئری

     

     تورک میفولوژیسینده گونش، اؤنجه‌لری داها بؤیوک بیر اؤنمه صاحیب ایدی. م.س. 763 ده اویغورلار "مانی" مذهبینی قبول ائدینجه، یاواش یاواش "آی" دا بؤیوک بیر اؤنم قازانماغا باشلامیشدی. بونونلا بیرلیکده بؤیوک هون دولتی زاما‌نیندا هم گونش، هم ده آیا، آیری آیری سایغی گؤستریلدیکدن سونرا، قوربانلار کسیلدیگینی ده بیلیریک. "تورکلرده گونش دوغونون، آی دا باتی‌نین سمبولو ایدیلر". طبیعی اولاراق زامان زامان، بوتون بو دوشونجه دوزنلری دئییشیگه اوغرامیشدی. مثلن، تئلئوُت تورکلرینه عایید بیر افسانه‌ده، "آی قوزئیین و گونش ده، گونئیین سمبولو ایدیلر". بو یؤنله‌مه، گؤیون ان اوست قاتیندا دوران "گؤی قارتالی"‌نین دوروشونا گؤره دوزله‌نیلمیشدی. سؤیلندیگینه گؤره، "بو قارتالین سول قانادی آیی، ساغ قانادی دا گونشی اؤرتوردو". بو دوروما گؤره قارتالین باشی‌نین دوغویا باخماسی گره‌کیردی. بو دوروش دا، تورک میفولوژیسینه اویغون بیر یؤنله‌مه ایدی. یئنه عئینی افسانه‌یه گؤره آی، قارانلیقلار و گئجه‌لر دییاری اولان قوزئیین؛ گونش ده آیدینلیغین حؤکم سوردوگو و گوندوزلر دییاری اولان گونئیین سمبولو ایدیلر.



آردینی اوخو/ Ardını oxu