ائلچین ELÇİN

تورک دیلی و ادبیاتی

ایرا‌ندا مین‌ ایل‌لیک تورک حاکمیتی

+0 بگندیم

ایرا‌ندا مین‌ ایل‌لیک تورک حاکمیتی

زلفیه ولی‌یئوا

تورکلرین و فارسلارین ایلکین موناسیبتلری‌نین قیسا دَیرلندیرمه‌سی  ایراندا مین‌ایل‌لیک تورک حاکمیتی باشلیغیندا اله آلدیغیمیز بو مؤوضو اساساً موسلمان تورکلرین بؤلگه‌ده‌کی حاکمیتلری‌‌نین اینجه‌لنمه‌سی و دَیرلندیریلمه‌سی ایله علاقه‌لیدیر. اؤلکه‌میزده و ائله‌جه ده اونون خاریجینده خصوصاً ایسلامدان اوّل ایران جوغرافیاسیندا قورولان بیر چوخ دؤولت و مسکونلاشان خالقلار اوزرینه چوخ سایدا تدقیقاتلار آپاریلمیشدیر. بو مؤوضودا گونئی آذربایجانلیلاری‌‌نین (پروف. ذهتابی کیریشچی شبستری، پروف. جاواد هئیت و ب.) دا بؤیوک فعالیتلری اولموشدور. ایرا‌نین تورکلر طرفیندن توتولماسیندان و بورادا حاکمیتی اله کئچیرمه‌لریندن‌ اوّل دقّت ائدیلمه‌سی گرکن بیر نقطه ده ایرانی قروپلارین دونیا‌نین بیر چوخ خالقلاری کیمی بو جوغرافیایا، موختلیف طبیعی، سیاسی و اقتصادی سببلرله گلیب یئرلشمه‌لریدیر. خصوصاً تورک تاریخی‌‌نین ان حساس مسئله‌لریندن بیری اولاراق گؤستریلن و اینجه‌لنن کؤچ مسئله‌سینه فارس خالقی‌نین تاریخینده هر ندنسه آز دقّت ائدیلمیشدیر. 



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : آذربایجان, تورک,

میلّی غورور حیسّی

+0 بگندیم

میلّی غورور حیسّی

قابیل حسینلی

فلسفه علملری دوکتورو،پروفسور.

     اوشاقلیقدان، بلکه ده لاپ کؤرپه‌لیکدن جانیمیزا، قانیمیزا هوپان، ایلیگیمیزه ایشله‌یه‌ن احساسلار، دویغولار دونیاسی‌‌نین اعجازکار عالمینه قوووشدوران وطن، تورپاق، میلّتله باغلی حیسّلر حیاتیمیز بویو بیزی موشاییعت ائدیر، اخلاق و منویاتیمیزین بلدچی‌سینه چئوریله‌رک میلّت و خالق آدلی عونوانلا قیریلماز تئللرله باغلاییر. زامان-زامان بو حیسّ میلّی گئرچکلیگین تأثیری آلتیندا منویاتیمیزین آیریلماز حیصه‌سینه چئوریلیر، بیزلر یئتکینلشدیکجه، او دا موقدّس‌لشه‌رک، آنی بیر قیجیقلا روحوموزو یئریندن اوینادیب پروازلاندیریر، بیزی اوجا مطلبلره، بؤیوک نیتلره ایستیقامتلندیریر. حیاتیمیزین ائله بیر آنی گلیب چاتیر کی، وارلیغیمیزا حاکم کسیلن بو حیسّ دونیاگؤروش و داورانیشیمیزا یول تاپاراق معنوی دونیامیزین عالی دویغوسونا چئوریلیر.



آردینی اوخو/ Ardını oxu

دیلین میلّت حیاتینداکی یئری و اؤنمی

+0 بگندیم

دیلین میلّت حیاتینداکی یئری و اؤنمی

علی اوغوزکان

تاریخده دیلسیز یاشامیش میلّت یوخدور. او حالدا بیر میلّت اولاراق یاشایابیلمه‌نین یولو دیلدن گئچدیگی کیمی اورژینال بیر توپلوم اولمانین یولو دا باغیمسیز بیر دیله صاحیب اولماقدان گئچر.

  دیل، بیر میلّتین دیگر بیر میلّتدن فرقلی قونوشماسی‌دیر. میلّتلر دویغولارینی، دوشونجه‌لرینی، ائورنده‌کی بوتون وارلیقلاری اؤزلرینه گؤره سسلندیریرلر. دیل بیر میلّتین سس دونیاسی‌دیر. میلّت بو آنلامدا دیله اؤز دامغاسینی وورور.

دیل بیر میلّتین دوشونجه سیستمینی گؤستریر. اینسان دوشوندوکلرینی دیله یانسیتدیغینا گؤره بیر دیل اونو دانیشان میلّتین نئجه دوشوندوگونو، ذهنی‌نین نئجه چالیشدیغینی اورتایا قویار؛ میلّی  دوشونجه بیچیمینی اورتایا چیخاریر. میلّتلرین حیات گؤروشلری، دوشونجه طرزلری، ذکا کسکینلیگی، روح درینلیگی و دویغو اینجه‌لیگی او میلّتین دیلینده ساخلی‌دیر. آتاسؤزلری، اؤزدئییشلر بونون ان گؤزل بلیرتیلری‌دیر. «دیل دوشونجه‌نین آیناسی‌دیر.» سؤزو بونو آنلادیر.



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : دیل,

Türk dünyasının görkəmli alimi Məşhur türkoloq Əhməd Cəfəroğlu

+0 بگندیم

Türk dünyasının görkəmli alimi

Məşhur türkoloq Əhməd Cəfəroğlu


Əhməd Cəfəroğlu türk dünyasının görkəmli şəxsiyyətlərindən biridir. O, məşhur türkoloq, ədəbiyyatşünas, şərqşünas və dilçi professor, filologiya elmləri üzrə doktor kimi tanınmışdır. 1920-ci il aprelin 27-də Azərbaycan Demokratik Cümhuriyyətinin süqutundan sonra Əhməd Cəfəroğlu da da bir çox millətçi vətənpərvərlər kimi Türkiyəyə mühacirət etmək məcburiyyətində qalır və ömrünün sonuna qədər burada yaşayır. Əhməd Cəfəroğlu eyni zamanda dünya türkologiya elminin görkəmli simalarından biri olub.



آردینی اوخو/ Ardını oxu

21 آذر - میرزه ابراهیموو

+0 بگندیم

21 آذر

میرزه ابراهیموو

او گونو خاطیرلادیقجا سن گؤزلریمده جانلانیرسان... یوخ، گؤزلریمده جانلانیرسان دئمک آزدیر، هردن! منه ائله گلیر کی، قلبیمین دؤیونتوسونده سنین سسینی ائشیدیرم. حتّی، ایندی منه یوخو کیمی، اوزاق بیر خیال کیمی گؤرونن او گونلرین خاطیره‌سینه دالدیقدا  حیسّیات بوتون وارلیغیما حاکیم اولورکن، ائله بیلیرم کی، سن یانیمدا اوتورموش، الینی چیگنیمه قویموشسان... بیز صؤحبت ائدیر، خیالاتا سونسوز بیر آزادلیق وئریر، اوفوقلره باخیب فیکره گئدیریک... بو زامان من سنین نفسینی دویور، سسینی ائشیدیرم: "محمود، دوستوم، بو گونو اونوتماق، یاددان چیخارماق اولاریمی؟ - دئییرسن. - ظولمتلره ایشیق، محبوسلارا آزادلیق، آجلارا چؤرک اومیدی گتیرن بو گونو اونوتماق اولار می؟.. بیر خالقین، بیر تورپاغین آزادلیق موژده‌سی اولان بیر گونو اونودارلارمی؟.. یوخ، یوخ! آذربایجان تورپاغی هئچ‌بیر زامان بو گونو اونوتمایاجاقدیر!.."



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آزاد - میرزه ابراهیموو

+0 بگندیم

آزاد

میرزه ابراهیموو   

  آزاد منیم اوشاقلیق و گنجلیک یولداشیم ایدی... بیر حَیطده دوغولموش، بیر حَیطده بؤیویوب مکتبه گئتمیشیک... گنجلیگیمیزین ده بؤیوک بیر قیسمینی بیر یئرده کئچیرمیشیک. بیز بیر ائوین اوشاغی کیمی تربییه آلمیش و بیر-بیریمیزه دوغما قارداشدان آرتیق اونسیت باغلامیشدیق... ایکیمیز ده بیر-بیریمیزین خاصیتینی چوخ گؤزل بیلیردیک. اونون ساکیت و لال-دینمزلیگی منیم نظریمده طبیعی بیر شئی ایدی... 
یولداشلار آراسیندا چوخ واخت آزادی اؤز آدی ایله چاغیرمازدیلار. دینمزلیگینه گؤره اونا سوکوتی دئییردیلر... 
او، دونیایا گلدیگی زاماندان خوش بیر گون گؤرمه‌میشدی... آجلیق، احتیاج، سویوق اوتاق، تورپاق دؤشمه‌یه سالینمیش کؤهنه حصیر... گؤزونو آچدیغی گوندن گؤردوگو بو ایدی. آزاد دوغولمامیشدان بیر آی اول آتاسی اؤلموشدو. آناسی سلیمه خالا ائوده تک قالمیشدی. کیشی‌‌نین اؤلوموندن سونرا آرواد قاپیلارا دوشوب ایش آختارماغا مجبور اولموشدو. بیری‌نین ائو-ائشیگینی تمیزلر، بیری‌نین پالتارینی یویار، بیرینه یون چیرپاردی. بو قایدا ایله بیر قارنی آج، بیر قارنی توخ او، آزادی بؤیوتموشدو... دونیادا یئگانه اومیدی و حیاتی‌نین مقصدی او ایدی. 
یاخشی یادیمدادیر... بیزیم بئش-آلتی یاشیمیز اولاندا هر آخشام سلیمه خالا یاتمامیشدان قاباق بیزه ناغیل دانیشاردی... اونون ناغیللارینا قولاق آسا-آسا بیزی یوخو آپاراردی... 



آردینی اوخو/ Ardını oxu

خنجر- ایلیاس افندی‌یئو

+0 بگندیم

خنجر

ایلیاس افندی‌یئو 
 
بو احوالات ایران آذربایجا‌نی نین کیچیک بیر شهرینده اولدو. 
شهرین آرخا طرفی مئشه،قاباق طرفی ایسه گؤز ایشلتدیکجه اوزانیب گئدن گئنیش دوزنلیک ایدی. پالچیقدان هؤرولموش هوندور باریلار ایچینده یئرلشن و دئمک اولار کی،هامیسی بیر مرتبه‌دن عیبارت کرپیج ائولرین یالنیز داملاری گؤرونوردو. 
بیر ایله یاخین ایدی کی،شهر خوشبخت گونلر کئچیریردی... بیر ایله یاخین ایدی کی،ایران آذربایجا‌نیندا میلّی حؤکومت قورولموشدو. دوکانلارین اوزریندن فارسجا لؤوحه‌لر گؤتورولموش، یئرینه آذربایجان دیلینده یازیلمیش لؤوحه‌لر وورولموشدو. کوچه‌لرین آدلاری دَییشدیریلیب آذربایجانجا اولموشدو.آداملار "آنا دیلی"،میلّی حؤکومت، "آذربایجان" سؤزلرینی ایندی تئز-تئز تکرار ائدیردیلر.ائله بیل کی،اونلار بو سؤزلرین تلفوظوندن سونسوز بیر ذؤوق دویوردولار... ائله بیل کی، اونلار بو سؤزلرله اؤیونور،فخر ائدیردیلر... سحر تئزدن تاجیر و پئشه‌کارلار آذربایجان قزئتی‌نین تزه نؤمره‌سینی آلیب اوخوماغا تله‌سیردیلر. اونلار آذربایجان دیلینده چاپ اولونموش خبرلری،شعیر و حکایه‌لری بؤیوک لذتله اوخویوردولار.



آردینی اوخو/ Ardını oxu

علیمردان بیگ توپچوباشوو و آذربایجانچیلیق مفکوره‌سی

+0 بگندیم

علیمردان بیگ توپچوباشوو و آذربایجانچیلیق مفکوره‌سی 
سونا ولی‌یئوا 
"کاسپی" قزئتی‌نین تأسیس‌چیسی، فیلولوژی اوزره فلسفه دوکتورو 


   19.عصرین سونو-20. عصرین اوّللرینده آذربایجان خالقی‌نین ایستیقلال مفکوره‌سی‌نین داشیییجیلاریندان اولان علیمردان بیگ توپچوباشووون حیات و فعالیتی حاقیندا اکثر تدقیقات ماتریالی هر دفعه یئنی فاکتلارین اوزه چیخماسینا شراییط یارادیر. ع.توپچوباشوو دؤورونون یوکسک تحصیل آلمیش حوقوقشوناسی، علم، ایجتیماعی خادیمی و ناشیر ایدی. پتربورق بیلیم یوردوندا تحصیل آلدیغی ایللردن باشلایاراق دؤورون ایجتیماعی-سیاسی حادیثه‌لرینه بیگانه قالماماسی اونون فیکیر و دوشونجه‌لری‌نین اینکیشافینی میلّتین طالع یوکلو مسله‌لرینه یؤنلتمیشدی. اونون بوتون فعالیتینده اساس مقصد، اؤزو دئمیشکن، "غفلت یوخوسوندا" اولان میلّتین میلّی اویانیشیندا، میلّی آزادلیق حرکاتی‌نین دوزگون ایستیقامتلنمه‌سینده ضیالی کیمی ایشتیراک ائتمک ایدی. قارشیدا دوران مقصد و وظیفه‌لرین واحید تشکیلات پروقرامی‌نین اولماماسینا باخمایاراق، دؤورون ضیالیلاری‌نین، خوصوصیله ع.توپچوباشوو و اونون یاخین سیلاحداشلاری‌نین فعالیت ایستیقامتلری چوخ دوزگون موعینلشدیریلمیشدی: 
– خالقین معاریفلندیریلمه‌سی و مدنیتین اینکیشافینا نایل اولماق (یالنیز بو یوللا جهالته و فاناتیزمه غالیب گلمک اولاردی)؛ 
– میلّی شوعورون اویانیشی و خالقین حاق و حوقوقلاری‌نین درکینه چالیشماق؛ 
– آزادلیغین، موستقیل‌لیگین موستملکه‌چیلیگه و میلّی عداوت سیاستینه غالیب گلمه‌سی‌نین یوللارینی موعینلشدیرمک؛ 
– ایسلام بایراغی آلتیندا عوموم روسیه اراضیسینده میلّی آزادلیق ایدئیالارینی موباریزه‌یه یؤنلتمک؛ 
– تورک خالقلاری‌نین بیرلیگی ایدئیاسینی (واحید دیل، معنویات عومومی‌لیگی، واحید میلّی ایدئولوژی) گله‌جک غالیبیتین اساس سیموولو کیمی قبول ائتمک. 



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : آذربایجان,

ابن خلدون فلسفه‌سینده دؤولتین سوقوط سببلری

+0 بگندیم

ابن خلدون فلسفه‌سینده دؤولتین سوقوط سببلری

مراد حسنوو

اورتا عصر ایسلام فلسفه‌سی فلسفه تاریخینه بیر چوخ بؤیوک شخصیتلر بخش ائدیب. ابن عربی، فخرالدین رازی، ابن سینا، ابن رُشد، ابونصر فارابی، ابن خلدون و سایره کیمی شخصلر بونا میثال اولا بیلر. بو موتفکّیرلر ایچریسینده ابن خلدون‌ون اؤزونه‌مخصوص یئری واردیر. ایستر حیات فعالیتی، ایسترسه ده علمه وئردیگی تؤحفه باخیمیندان ابن خلدون هر زامان دیقّت مرکزینده اولوب. 
تام آدی ابو زید عبدالرحمن بن محمد بن خلدون حَضرَمی اولان فیلوسوف 27 مای 1332-جی ایلده ایندیکی تونیس اراضیسینده آنادان اولوب. حیاتی‌نین بؤیوک حیصه‌سی شیمالی آفریقادا کئچدیگی اوچون "ال-مغربی" ،تونیس‌ده دوغولدوغو اوچون ایسه "ال-تونسی" لقبلری ایله تا‌نینمیشدیر. 
او، فرقلی زامانلاردا اندلوس، تونیس، میصیر و مراکش کیمی اؤلکه‌لرین اراضیسینده او زامانلار مؤوجود اولان دؤولتلرده یوکسک وظیفه‌لر توتموش، اوزون ایللر سیاستله مشغول اولموشدور. باباسی اؤز نوه‌سی‌نین سارای وظیفه‌لرینده چالیشماسینا قارشی اولوب. او، ابن خلدونون دا آتاسی کیمی موعلیملیکله مشغول اولماسینی آرزو ائدیردی. چونکی سارایدا موعیّن وظیفه توتماغین نه قدر تهلوکه‌لی اولدوغونو اؤز تجروبه‌سینه اساساً موعین ائتمیشدی. بونا باخمایاراق، ابن خلدون تحصیلینی تاماملادیقدان سونرا حفصی ساراییندا سولطان ابو اسحاق ابراهیم المستنسیرین میرزه‌سی اولدو. 



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آذربایجان رومانتیکلری‌نین یارادیجیلیغیندا تورکچولوک

+0 بگندیم

آذربایجان رومانتیکلری‌نین یارادیجیلیغیندا تورکچولوک

پروفسور تیموچین افندی‌یئو

   20. عصر آذربایجان رومانتیکلری‌نین قیدالاندیقلاری ایکی منبعدن بیری تورکیه ایدی؛ بورادان گلن رومانتیک منبع‌نین اساس قایناقلاریندان بیری ایسه تورکچولوک گؤروشلری ایدی.
شوروی تنقیدچی و ادبیات‌شوناسلاری‌نین رومانتیکلری ایکی یئره؛ موترقّی و مورتجعلره بؤلمه‌سی‌نین اساس سببی ده اونلارین یارادیجیلیغینداکی میلّتچیلیک، تورکچولوک و ایسلامچیلیق ایدئیالاری‌نین گئنیش یئر توتماسی ایدی. بو دؤورو آذربایجان بدیعی دوشونجه‌سینده میلّیلیک و تورکچولوک مرحله‌سی اولاراق قییمتلندیرسک، او زامان مؤوجود ادبیات‌شوناسلیغین موناسیبتینی آیدین گؤرمک اولار.



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : آذربایجان,

آی اؤتور، گون کئچیر

+0 بگندیم
آی اؤتور، گون کئچیر 
اوزئییر حاجی‌بیگلی 

دؤولت دوما یاخینلاشیر. جاماعات دا حاضیرلاشیر، حؤکومت ده حاضیرلاشیر. حؤکومت حاضیرلاشیر کی، گؤرسون ائله بیر دوما قاییرا بیلرمی کی، آخیردا جاماعاتی اؤز زورناسی ایله اویناتسین. 
جاماعات دخی بو کلگی دویوب اللشیر کی، گؤرسون بیر ائله دوما قورا بیلرمی کی، حؤکومتی زورناسینا اویناتسین.... آخیردا کیم چالیب، کیم اوینایاجاق، اونو آللاه بیلیر. 
آنجاق بیر اونو دئمک لازیمدیر کی، ایندی‌یه کیمی بیز جاماعات حؤکومتین جوربجور زورناسینا اویناییب، هامیسی‌نین لذتینی گؤرموشوک. ایندی آللاه ائله‌سین، ایش ائله گتیرسین کی، حؤکومت جاماعاتین زورناسینا اویناسین، گؤرک اونون لذتی نه جوردور. دئییلنه گؤر، او گرک چوخ دادلی اولسون، چونکی او زورنادا چالیناجاقدیر: حورّیت شیکسته‌سی، عدالت چاهارگاهی و موساوات بایاتی-شیرازی. 


آردینی اوخو/ Ardını oxu

بیر دلی‌نین دفتریندن

+0 بگندیم

بیر دلی‌نین دفتریندن

اوزئییر حاجی‌بیگلی

بیر مثل وار دئییرلر کی، ایکی‌آیاقلی‌یا اعتیبار یوخدور. 
دوغرودان دا بئله‌دیر، دونیادا هر نه ایکی‌آیاقلی مخلوق وار، اونلارین هئچ بیرینه اعتیبار ائله‌مک مومکون دئییل. 
گؤتورک، مثلا، تویوغو. ایکی‌آیاقلی مخلوقدور. نه قدر دن وئر، نه قدر یئم وئر، یئنه ده سنی گؤرنده قاچاجاقدیر. او کی، قالدی آداما--ایکی‌آیاقلی مخلوقدور--داها بورادا هئچ دانیشماق لازیم دئییل. 
آما بو ایشین سببی وار. 
مثلا، ائودن چیخیرسان باییرا و گؤرورسن کی، بیر دنه تویوق آیاغی‌نین بیرینی قالخیزیب تکجه دوروبدور. و اؤزو ده برک فیکره گئدیبدیر. ایسته‌ییرسن کی، یانینا گئدیب بیر قدر دن وئره‌سن. گؤرورسن کی، او ساعات قاچدی. دئمه‌لی، تویوقلا سنین آراندا اعتیبار یوخدور. چونکی سن ده ایکی‌آیاقلی، او دا. 
ایندی گؤرک بونون سببی ندیر؟ 



آردینی اوخو/ Ardını oxu

دیل امانتی

+0 بگندیم
دیل امانتی

استفان نمانیا (وفات ایلی 1200 میلادی) صرب نمانیچ کرال‌لیغی‌نین بانیسی و صرب پراواسلاو کیلیسا‌سی‌نین تأسیس‌چیسیدیر. نمانیچ عاییله‌سی صرب میلّتی‌نین یارانیب مؤحکملنمه‌سی اوچون چوخ چالیشمیش، نهایت 19.عصرده صرب میلّیتی‌نین یارانماسی و صرب پراواسلاو کیلیساسی‌نین موستقیل‌لیگینه شراییط یاراتمیشلار. دیل امانتی کیمی مشهور اولان استفان نمانیانین وصیتنامه‌سی صرب میلّتی‌نین میلّی سؤزلشمه‌سیدیر. بعضاً صربستانین قزئت و ژورناللاریندا چاپ ائدیلن دیل امانتینی بو اؤلکه‌نین بوتون تحصیل و مدنیت موسیسه‌لری‌نین دیوارلاریندا موشاهیده ائتمک مومکوندور. نمانیا بو مکتوبوندا دیلی میلّتین جؤوهری حساب ائدیر. 

استفان نمانیانین وصیتنامه‌سی‌نین بیر حیصه‌سی 
عزیز اوشاغیم! 
اؤز وطنینی موحافیظه ائتدیگین کیمی اؤز دیلینی موحافیظه ائت. شهرلری، یوردو و حیاتی ایتیرمک کیمی سؤزلری ده ایتیرمک اولار. لاکین دیلینی، یوردونو و حیاتینی ایتیرمیش بیر میلّتدن نه قالار؟ (او داها میلّت دئییلدیر). 

اوغلوم! 
هئچ بیر یاد سؤز دیلینه گتیرمه. یاد سؤز دیلینه گتیرنده بیل کی، سن اونا غالیب گلمه‌میسن، بلکه داخیلدن اؤزونله بیگانه‌لشمیسن. دیلینین ان کیچیک و ضعیف سؤزلرینی ایتیرمکدنسه اؤلکه‌نین ان بؤیوک و مؤحکم شهرلرینی ایتیرمک یاخشیدیر. اراضیلری تکجه قیلینجلا یوخ، بلکه دیلله ده فتح ائتمک اولار. آگاه اول کی، دیلی‌نین اسارته دوشموش و اونودولموش سؤزلری سنین بیگانه‌نین اسارتینه دوشمگی‌نین معیاریدیر. دیلینی باشقالارینا اودوزان میلّتلرین حیاتی دا دایانیر. 


آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : دیل,

دیلیمیز - میلّی کیملیگیمیز! (دیل، اونسیت، کولتور و میلّت)

+0 بگندیم


دیلیمیز - میلّی کیملیگیمیز!

(دیل، اونسیت، کولتور و میلّت) 

آینور طالیبلی 

    تاریخده نوفوذ قازانمیش میلّتلرین و اونلارین کولتورلری‌نین، مدنیّتلری‌نین وار اولدوغونو گؤسترن ان اؤنده دلیل هئچ شوبهه‌سیز کی، اونلارین دیللریدیر. محض بو دا بیلینیر کی، بیر میلّتی اولوشدوران، مئیدانا گتیرن تمل باغلاردان - قاوراملاردان بیری و ان اساسی دیلدیر.بو آراشدیرمامیزین مؤوضوسو دیل قاورامی، دیل و دوشونجه آراسینداکی علاقه، دیلین میلّتین و میلّتلرین کولتورلری‌نین مئیدانا گلمه‌سینده‌کی رولو، بیز تورکلرین دیلی و اورتاق تورکجه‌‌نین اؤنمی اولاجاقدیر. 
دیل قاورامی حاقّیندا چوخ تانیم واردیر. اسکی زامانلاردان بری دیلچیلر طرفیندن "دیل" قاورامی موختلیف شکیل‌لرده تانیملانمیش اولسا دا، بو تانیملار آراسیندا بیر-بیرینی حؤکماً بوشا چیخاراجاق دوزئیده بیر فرقلیلیک مؤوجود دئییلدیر. 
بونلارین بیر قیسمی بئله‌دیر: تاریخسل، توپلومسال و کولتورل بیر اولقو – قاورام اولاراق دیل اینسا‌نین اؤزونو و دونیانی آنلاماسینی تأمین ائدن و اینسانلار ایله ایلَتیشیمی – اونسیتی و آنلاشمانی مومکون ائدن تمل اینسانی یئتیدیر. مشهور دیلچی، تورکولوق محرّم ائرگین دوشونجه‌سینه گؤره ایسه "دیل اینسانلار آراسیندا آنلاشیلمانی تأمین ائدن طبیعی بیر آراج – واسیطه، اؤزونه‌مخصوص یاسالاری – قانونلاری اولان و آنجاق بو قانونلار چرجیوه‌سینده گلیشن - اینکیشاف ائدن جانلی بیر وارلیق، تملی بیلینمه‌ین زامانلاردا آتیلمیش گیزلی آنلاشمالار سیستمی، سسلردن هؤرولموش توپلومسال بیر قورومدور". بو تانیما گؤره دیل، یوزیللر بویو گلیشه‌رک مئیدانا گلمیش سوسیال بیر قورومدور. میلّتی بیرلشدیرمکده و قورومادا تأثیرلی گوجلو بیر اورتاق میراثدیر. باشقا بیر ایفادیله دیل طبیعی و سیستملی بیر آنلاشما واسیطه‌سیدیر؛ میلّی کولتورون آیناسی و داشیییجی‌سیدیر؛ توپلومون کولتورل دَیرلرینی ایفاده ائتمک اوچون واسیطه اولاراق بیرلیک و بوتونلوگو مئیدانا گتیرمکده تأثیرلی بیر عونصوردور. 



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : میللی, آنادیلی, دیل,

"کیتاب-ی دده قورقود"-دا اسکی تانریچیلیغین و شامانچیلیغین ایزلری

+0 بگندیم



"کیتاب-ی دده قورقود"-دا اسکی تانریچیلیغین و شامانچیلیغین ایزلری 
دوکتور فایق علی اکبرلی

اؤزت 
بو گونه قدر "کیتاب-ای دده قورقود" و یازاری دده قورقود فلسفه‌دن اوزاق توتولموش، داها چوخ فولکلور، ادبیات، دیلچیلیک و بیر اؤلچوده ده  تاریخی مسله‌لر آراشدیریلمیشدیر. اؤزللیکله ، آذربایجاندا، تورکیه‌ده، عومومیتله بوتون تورک دونیاسیندا "کیتاب-ی دده قورقود"-ون اساساً فولکلور اثری اولاراق قلمه وئریلمه‌سی بو دگرلی اثرین فلسفی مضمونونو و یازیچیسی قورقود آتا‌نین فیلوسوفلوغونو کؤلگه‌ده قویموشدور.  شوبهه‌سیز ، آذربایجاندا و تورکوستاندا "کیتاب-ای دده قورقود" و قورقود آتانین فلسفه‌دن، عئینی زاماندا  تاریخدن اوزاق توتولماسی سیاسی موتیولرله باغلی اولموشدور. آنجاق تأسوفله، آذربایجا‌نین موستقیل‌لیک دؤورونده نشر اولونان "فلسفه" آدلی بیر چوخ کیتابیندا "کیتاب-ای دده قورقود"-ا  فلسفی و تاریخی بیر اثر کیمی چوخ آز دیقّت یئتیریلیر. 

" کیتاب-ی دده قورقود" اثری سؤزلو اولاراق م.س.6-8. عصرلرینده رسمی اولاراق فورمالاشسا دا، کؤکلری داها اسکیلره، بلکه ده مین ایللر اوّله گئدیب چیخیر .. بو آنلامدا کیتاب و یازیچیسی دده قورقود تورک فلسفه‌سی‌‌نین ان ایلک قایناقلاریندان بیریدیر، بلکه ده بیرینجیسیدیر، هر حالدا  بو اثرده اسکی دؤنمین تانریچلیق، شامانیزم، توتمیزم و دیگر ایدئیالاریندان یایغین اولاراق بحث ائدیلمکده‌دیر. اؤزللیکله قورقودآتانین فلسفی باخیش آچیسیندان اؤنملی یئر توتان تانریچیلیغین تورک خالقلاری‌نین حیاتیندا یئری و رولو آراشدیریلمالی، ایسلام دینی ایله بوتؤولشن بو فیکرلرین باشقا اؤزللیکلری تثبیت ائدیلمه‌لیدیر. شوبهه‌سیز، تانریچیلیغین ایسلام دینیله هانسی بنزه‌ر و فرقلی جهتلری‌نین اولماسی، تورکلرین چوخونلوغونون تانریچیلیقدان ندن ایسلاما یؤنلمه‌سی ایسه  تورک فلسفه‌سی‌نین، تورک فلسفه‌ تاریخی‌نین آراشدیرما نسنه‌سی اولمالیدیر. عینی زاماندا، "کیتاب-ی دده قورقود"-دا اوغوز تورکلری‌نین ایسلام دینینه قدرکی مادی و معنوی دگرلری، عادت-عنعنه‌لری اخلاق-اتیک نورملاری، باخیش آچیسی  عکس اولونور. کیتابدا قورقود آتانین دیلیندن دوغایا، توپلوما، وارلیغا، ایداراکه عاید فلسفی فیکیرلر اؤنه سورولمکده‌دیر.

آچار سؤزلر:

دده قوردقود فلسفه‌سی، تورک فلسفه‌سی، تانریچیلیق، شامانیزم، تورک فلسفه تاریخی



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : آذربایجان, تورک دونیاسی, دده قورقود,