ائلچین ELÇİN

تورک دیلی و ادبیاتی

محمد هادی حیاتی و یارادیجی‌لیغی

+0 بگندیم

محمد هادی حیاتی و یارادیجی‌لیغی

محمد هادی (اصل آدی: آغا محمد عبدالسلیم اوغلوعبدالسلیم‌زاده (1879[۱]، شاماخی – مئی 1920[۲]، گنجه) —آذربایجانلی شاعیر، آذربایجان رومانتیزمی‌نین تانینمیش نوماینده‌لریندن بیری،توفیق فکرت ایرثی‌نین ایلک آراشدیریجیسی[۳]،تاتار سوواری آلایی‌نین ایمامی.[۴] [۵]

محمد هادی 20. عصر آذربایجان شاعیرلری ایچری‌سینده مطبوعاتلا سیخ علاقه‌سی اولان صنعتکارلاردان بیری‌دیر. اؤز اثرلری‌نین اکثریتینده وطن، میلت مؤوضوسونا توخونان محمد هادی آذربایجان پوئزیاسی‌نین اینتیباه، آزادلیق و حورّیت موجاهیدلریندن بیری اولموشدور.[۶]اونا گؤره دهمحمد امین رسول‌زاده آذربایجان جومهوریتی اثرینده " بیر طرفدن روس ادبیاتی، دیگر طرفدن ده عوثمانلی ادبیاتی تاثیرینده بولونان " ایستیقلال مؤوضوسوندا موباریز اثرلر یازان شاعیرلر آراسیندا محمد هادی‌نی آیریجا دَیرلندیریردی.[۷]

رومانتیک معاریفچی‌لیکدن اینقیلابی رومانتیزمه یوکسلن محمد هادی‌نین یارادیجی‌لیغی‌نین ان موباریز دؤورو آذربایجان خالق جومهوریتی دؤنمینه دوشور.[۸] محمد هادی یارادیجی‌لیغی‌نین ان چاغداش میلّی و بشری کئیفیت‌لری محض بو دؤورده اؤزونو داها آیدین گؤستردی. او دؤنمده موحاریبه ، آزادلیق، ایستیقلال مؤوضوسوندا ان چوخ اثرلر یازان محمد هادی اولموشدور.[۹]



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آذربایجان خالق جومهوریتی دؤورونده مطبوعات

+0 بگندیم

 


آذربایجان خالق جومهوریتی دؤورونده مطبوعات

آذربایجان مطبوعاتی تاریخینده ۱۹۱۸–۲۰ ایللر بوتون اوّلکی دؤورلره نیسبتاً ان یوکسک اینکیشاف مرحله‌سی‌دیر. بو دؤورون مطبوعاتی هم کئیفیت، هم ده کمیت باخیمیندان میلّی مدنیتین موهوم ترکیب حیصه‌سی کیمی آذربایجان حیاتی‌نین جانلی سالنامه‌سینه چئوریلدی. ایکی ایل ایچری‌سینده اؤلکه ده ۱۰۰-ه یاخین آددا قزئت و درگی چیخمیشدیر. جومهوریت دؤورو مطبوعاتی‌نین سجیه‌وی خوصوصیتی تکجه اونون سای گؤستریجی‌سینده دئییل، هر شئیدن اول ایدئیا-مضمون زنگینلیگینده ایدی.



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : آذربایجان,

عبدالله شایق حیاتی و یارادیجی‌لیغی

+0 بگندیم

عبدالله شایق حیاتی و یارادیجی‌لیغی

عبدالله شایق (اصل آدی: عبدالله آخوند مصطفی اوغلو طالب‌زاده؛ 24 فوریه 1881، تیفلیس – 24 ژوئیه 1959، باکی) —آذربایجانلی شاعیر، یازیچی، دراماتورق، پوبلیسیست، پداقوق، ادبیاتشوناس، ترجومه‌چی، 1934-جو ایلدن آذربایجان یازیچی‌لار بیرلیگی‌نین عوضوو، آذربایجان اوشاق ادبیاتی‌نین بانی‌لریندن بیری، آذربایجان شوروی امکدار اینجه صنعت خادیمی (1940).[1]



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : آذربایجان, ادبیات,

​ اسماعیل بیگ قاسپرالی‌نین "‌ترجومان‌"-ی: مودرنیزمین جارچیسی

+0 بگندیم


اسماعیل بیگ قاسپرالی‌نین  "‌ترجومان‌"-ی: مودرنیزمین جارچیسی 

ادوارد لاززِرینی 

   

  اسماعیل بیگ قاسپرالی‌‌نین حیاتی، فعالیتی، یارادیجی‌لیغی دایم دیقت مرکزینده اولوب، آراشدیریلیب. بؤیوک فیکیر آدامی‌نین شخصیتینه  اولان ماراق چوخدان سرحدلری آشیب. بو جهتدن آمریکانین ایندیانا بیلیم‌یوردونون پروفسورو ادوارد لازرینی‌نین قلمه آلدیغی مقاله دیقتی چکیر. مقاله‌نی ایختیصارلا اوخوجولاریمیزین دیقتینه چاتدیریریق. 

   

  بدنه جان وئرن روحدور

  فریدریک شیلر 

   

فیکیر و غایه یوخلوغو اینسانین جسارتینی قیریر، اونو اویوشدورور و ضعیفله‌دیر. 

اسماعیل بیگ قاسپرالی‌ 

   

 ... اسماعیل بیگ قاسپرالی‌‌نین ایستراتژی‌نین مرکزینده قزئت یاراتماق و اونو یاشاتماق قطعیتی دایانیردی. زامان-زامان قازان، تیفلیس، تاشکند و باکی‌دا بو یؤنده ائدیلمیش جهدلره باخمایاراق او، روسیه‌نین ان اوزون عؤمورلو تورک‌دیللی قزئتینه چئوریله‌جک مطبوع اورقانین نشری اوچون رسمی ایجازه آلانا، یعنی 1917-جی ایله‌دک موباریزه آپاردی. او، مطبوعاتی اؤزونون بؤیوک لاییحه‌سینی ان تاثیرلی فورمادا تبلیغ ائدن، ان گئنیش اوخوجو کوتله‌سینه چاتدیران و مودرنیزمه موخالیف اولان‌لارین عؤهده‌‌سیندن گله بیلن واسیطه ساییردی. بو، عئینی زاماندا، جهالت و سهو معلوماتدان قایناقلاندیغینا ایناندیغی، روسلارلا موسلمان‌لاری بیر-بیرینه قارشی قیزیشدیران غرضلی احکامی آرادان قالدیرماق اوچون فؤوق‌العاده گوجه مالیک بیر واسیطه ایدی. اوسته‌لیک، قزئت، مودرنیزم طرفدارلاری‌نین پروقرامی اوچون فوروم تشکیل ائتمکله ائله ایندیدن اینکیشاف یولونا قدم قویموش، آما هله ضعیف، داغینیق اولان گوجلرین بیرلشدیریلمه‌سینه و شوبهه‌سیز، قارشیداکی چتین دؤور عرضینده اونلارین تشویقینه ده فایدا وئره بیلردی. 



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : اسماعیل قاسپیرالی, تورک دونیاسی, دیل, تورک,

" قاپی " - رامیز رؤوشن

+0 بگندیم

" قاپی " 

 رامیز رؤوشن 

بو دونیانین دؤرد ایلی، 

  داوا ایلی، درد ایلی. 

   

  1.قاپی     

  او ایلین اوتلاری اوزون، 

       دؤرد ایل ایدی بیچن یوخدو، 

             اوزانمیشدی بویلاری. 

  او ایلین قیزلاری اوزون، 

       دؤرد ایل ایدی چالینمیردی تویلاری،                                                                                                                                                                            اوزانمیشدی، اوزانمیشدی بویلاری. 

  او دؤرد ایلی یوللارا بویلانماقدان 

       قوجا-قوجا قاری‌لار دا  

             بلکه بوی آتمیشدیلار... 



آردینی اوخو/ Ardını oxu

ایستعمارچی‌لار و تحصیل مسئله‌سی

+0 بگندیم


ایستعمارچی‌لار و تحصیل مسئله‌سی     

هر ایستعمارچی اؤلکه‌نین، اؤز شراییطینه  گؤره یئریتدیگی  آیری سیاست‌لری واردیر. اینگیلیس‌لر، فرانسه‌لی‌لر، روسلار، هولندلی‌لر، بلژیکلی‌لر، ایسپانیالی‌لار و باشقالاری، آمان‌سیزجاسینا، رنگلری، دیللری و دینلری اؤزلریندن فرقلی اولان اؤلکه‌لرین اوشاق‌لارینی محو و تارمار  ائتمیشدیلر.    

  اینگیلیس  ایستعمارچی‌لاری، یئرلی اوشاق‌لاری اینگیلیس کولتورونه حئیران قیلماغا، اؤز کولتور و مدنیّت‌لریندن اوتانج دویماغا، اؤز میلّی دیللری یئرینه اینگیلیسجه‌نی ایشلتمگه و مسیحی‌لشدیرمگه چوخ اؤنم وئریرلر. اینگیلیس‌لرین، اؤزل‌لیکله هیندیستانداکی تشبوث‌لری گؤز اؤنونده توتولورسا، موستملکه‌لرده سوردوردوگو تعلیم و تربیّه‌نین اساس‌لاری بئله‌جه خولاصه اولونا بیلر:     

  1 - موستملکه اؤلکه‌لرینده، اینگیلیس کولتورونو، یوکسک طبقه‌دن باشلایاراق ‌خالق طبقه‌لرینه ائندیرمک، اونلاردا اسکیک‌لیک دویغولارینی درینلشدیرمک، 

  2 -ایبتیدایی تحصیلی آنا دیللرینده، اورتا و عالی تحصیلی ایسه اینگیلیس دیلینده آلماقلا یئرلی و میلّی دیللرین مدنی دیل کیمی اینکیشافی‌نین قارشی‌سینی آلماق، خاریجی دیلده علم اؤیرنمگین چتینلیگیندن ایستیفاده ائده‌رک گنج یئرلی اوشاق‌لارین شوعورونون فورمالاشماسینی لنگیتمک و اونلاری مؤوضولاری آنلامادان ازبرله‌مگه مجبور ائتمک،  

  3 – ایمتیحان‌لاری آسان و سو کیمی توتماق کئیفیت بؤحرانی چیخاراراق مظلوم، مغلوب، یاری ضیالی یئتیشدیرمک، 

  4 - میسیونر مکتب‌لری و کالج‌لری آچماقلا موستملکه خالقینی مسیحی‌لشدیرمک...

سیّد احمد آرواسی  (تورکیه قزئتی‌: 23/10/1986) 

کؤچورن:عباس ائلچین   




آچار سؤزلر : دیل, آنادیلی,

قوجا دونیانین حسین جوانی

+0 بگندیم

قوجا دونیانین حسین جوانی

ترانه واحد 

   حیاتی بویو آذربایجانین گونئیی ایله قوزئیی آراسیندا معنوی کؤرپو سالماغا چالیشان حسین جوان آذربایجان آشیق ادبیاتی نین همیشه‌جوان، بارلی-برکتلی بوداق‌لاریندان بیری‌دیر.  

     آشیق نه گؤزل یازدی، 

     میرزه‌لر گؤزل یازدی، 

     قومرو کیمی دانیشان  

     سینمده تئللی سازدی.  

     - دئین حسین جوان 1916-جی ایلده گونئی آذربایجانین کرمدوز ماحالی‌نین اوُتی کندینده یوخسول بیر عاییله‌ده آنادان اولوب. ائرکن یاشلاریندا آتاسی مکائیل کیشی غفیل دونیاسینی دییشیر، آناسی زهره مادّی-معنوی احتییاج‌لارا تاب گتیره‌بیلمه‌دیگیندن اوغلو و اوچ قیزی ایله بیرلیکده آرازین قوزئی سمتینه پناه گتیریر، گورانبوی رایونونون دلممّدلی کندینده مسکونلاشیر. 



آردینی اوخو/ Ardını oxu

چگیرتکه ؛ بهروز دهقانی - چئویرن: عباس ائلچین

+0 بگندیم

 

چگیرتکه

بهروز دهقانی

چئویرن: عباس ائلچین

او ایل محصولوموز یاخشی ایدی. قاباقجا سو یوخ ایدی، محصولوموزون یاریسی قوروموشدو.  سونرا یاغیش یاغدی، حاییف کسیلینجه سئل گلیب قاباغینا کئچنی یویوب آپاردی. هر زامان باش وئرن بو بایاغی حادیثه‌لرین اوستوندن کئچسک او ایل بیزی قورخوداجاق  هئچ بیر شئی اولمادی. هامیمیز دیوار دیبنده اوتوروب بوغدالارین سارالماسینی، جانینا دوشوب بیچمه‌سینی گؤزله‌ییردیک.

اوزون مودّت ساری‌سو خسته‌لیگیندن فلج اولوب ائشیگه چیخا بیلمه‌ین، تندیرین قیراغیندا خان‌ننه‌مین یانیندا اوتوروب قیشیمیزا یون جوراب توخویان خان باباما، «بو ایل سونبول‌لرین هره‌سینده اون ‌بئش دن وار» دئدیگیمیزده سؤزلریمیزه اینانماییب دئییردی:

- بو یان-یؤره‌ده کیمسه اون دنه‌‌‌دن چوخ گؤرمه‌ییب.       



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : ادبیات, داستان, بهروز دهقانی,

دیلنچی ، غلامحسین ساعدی ، چئویرن: عباس ائلچین

+0 بگندیم

 

دیلنچی

غلامحسین ساعدی

چئویرن: عباس ائلچین

بیرآی اولمامیش اوچ کره قوما گئدیب قاییتدیم. سون کز سانکی ایشلرین کورلاناجاغی اورگیمه داممیشدی آنجاق یئنه گئجه یاریسی سینیق بیر ماشینلا یولا دوشوب دان‌یئری سؤکولمه‌میش  سیّد اسداللهین قاپیسیندا ایدیم.

قاپینی دؤیدوکده عزیزخانیم گلدی، منی گؤرونجه چاشیب قاش-قاباق ساللادی. قاپی آغزیندان چکیلنده چاش-باش باخیب دئدی:

-‌ «بؤیوک‌خانیم به‌یم گئتمه‌میشدین!؟»

اوزومه گتیرمه‌دیم، سالام-علئیک ائده‌رک ایچری گیریب دالاندان گئچدیم، یئنیجه یوخودان اویانان اوشاق‌لار، حیطده، حوووض باشیندا ال-اوزلرینی یوماقدا ایدیلر، آیاغا قالخیب منه باخدیلار. دیوارین قیراغیندا اوتوروب بوخچامی یانیما قویاراق اوراداجا قالدیم.

عزیزخانیم یئنه سوروشدو:

-«بؤیوک خانیم دوغرودان گئتمه‌میشدین به‌یم؟!»

ـ‌ «نییه ننه‌جان، گئتمیشدیم آنجاق گئنه قاییتدیم.»-دئدیم.

عزیزخانیم دئدی:

- «گئدیب گله‌جک ایدینسه، آخی نییه گئتدین ؟ بورادا قالاردین بیزیم ده فیکریمیز دینج اولاردی.»

گولوب دئدیم:

- «ایندی گلمیشم فیکریز دینج اولا، آنجاق ننه‌جان بوکز بوشونا گلمه‌میشم، بیر واجیب ایش اوچون گلمیشم.»



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : غلامحسین ساعدی, ادبیات,

ساندویچ - غلامحسین ساعدی

+0 بگندیم

 

ساندویچ

غلامحسین ساعدی

چئویرن: عباس ائلچین

قاپی یاریمچیق آچیلدی. موشتری‌لر دؤندوکده ایری‌اوزلو اوجا‌بوی ، ائنلی‌کورک بیر کیشی گؤردولر؛ توتقون بیر گؤزلوک گؤزونه تاخمیش،  چال ساچلارینی اؤزنله دارامیشدی. قاپی آراسیندا دورارکن ساندویچ‌چی ایله تزگاهینی گؤزدن گئچیریردی.

سانکی تلفون آچماغا ویا بیر یئرین سالیغینی سورماغا گلمیش ایدی. دؤنوب گؤزآلتی یئیین-یئیین ساندویچ‌ یئین‌لره باخدی. ایکی کؤنوللو ایدی، نه قاییتماق ایسته‌ییردی نه ده ایچری‌یه گئچمک. سونوندا قاپینی ایته‌له‌ییب ایچری گیردی. اگنینده اولدوقجا یاراشیقلی سورمه‌یی پالتاری، آیاغیندا ایسه اینجه باشماق‌لاری وار ایدی. آغ بیر مندیلی بارماق‌لارینا ساریب بورمالاییردی. دوکانین کیفیرلیگیندن اورگی بولانمیش کیمی ایدی.



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : غلامحسین ساعدی, ادبیات, داستان,

دیلین و نیطقین تفکّورله علاقه‌سی

+0 بگندیم

دیلین و نیطقین تفکّورله علاقه‌سی 

تفکّور و دیل

 دونیانی دیلسیز تصووّر ائتسک او آنلاییش‌لارسیز، مدنیت‌سیز اولاردی.­اینسان اونلار آراسیندا رابیطه  رولونو اویناییر. دیل اینسانین فیکیرلشدیگی، قاورادیغی و یاددا ساخلادیغی شئی‌لره تاثیر ائدیر. مووافیق اولاراق تعلیم اینسانین سؤزلو (فیکری) گوجونو آرتیرماق مقصدی داشیییر. لاکین فیکری پروسه‌لر اکثر حاللاردا سؤزسوز باش وئریر. 

  دیلین تفکّوره تاثیری پسیکولوژی‌ده چوخ موباحیثه‌لی مسله‌دیر. دیلچی بنجامین لی وورف تصدیق ائتمک ایسته‌ییردی کی، دیل تفکّور اوصولونو موعین ائدیر. وورفون لینقویستیک نیسبی‌لیک نظریه‌سینه گؤره موختلیف دیللر گئرچکلیگی موختلیف جور قاوراماغا گتیریب چیخاریر. «دیل اؤزو اینسانین اساس ایدئیاسینی فورمالاشدیریر».  وورف  تصدیق ائدیر کی، "خوپی" طایفاسیندا فعلین کئچمیش زامان فورماسی یوخدور. وورفا گؤره خوپی طایفاسی آسانلیقلا کئچمیش حاقیندا فیکیرلشه بیلمز. 

  وورفون نیسبی‌لیک نظریّه‌‌سی بیر دیلده دانیشان و دیلین فیکرین اؤتوروجوسو کیمی باشا دوشن اینسان‌لار اوچون یاددیر. آما ایکی موختلیف سیستملی دیللرده دانیشان اینگیلیس و ژاپون یقین کی، موختلیف دیللرده فرقلی فیکیرلشیر. ایکی دیلده دانیشان بیر چوخ اینسان‌لار حساب ائدیر کی، ایستیفاده ائتدیکلری دیلدن آسیلی اولاراق فرقلی قاوراییش نوماییش ائتدیریرلر.دیلی اؤیرنمکله مدنیت حاقیندا چوخ شئی اؤیرنمک اولور. دیلی ایتیرمکله دیله  باغلی اولان تفکّورو ده ایتیریریک. 



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : دیل, آنادیلی, کولتور, تفکور,

باللی‌قایا قتل‌عامی

+0 بگندیم

باللی‌قایا قتل‌عامی

باللی‌قایا قتل‌عامی — ارمنیستان سیلاحلی قووّه‌لری‌نین یاراتدیغی خارابکارلیق قروپونون ۲۸ آقوست ۱۹۹۲-جی ایل تاریخده دینج اهالی‌یه قارشی سوی‌قیریمی. 

حادیثه اؤنجه‌سی

  ۱۹۹۲-جی ایلین مئی آیی‌نین ۱۸-دن سونرا ارمنیستان جومهوریتی سیلاحلی قووّه‌لری طرفیندن اراضیسی ایشغال ائدیلمیش لاچین رایونوندان اولان مجبوری کؤچکون‌لر عبدالله‌یئف عبدالله‌ بدل اوغلونون، هومبتوف وزیر اسماعیل اوغلونون، محرموف کامل ابراهیم‌خلیل اوغلونون، محرموف جمیل ابراهیم‌خلیل اوغلونون، مهدی‌یئف بینّت هومبت اوغلونون، مهدی‌یئف هومبت ابوالقاسم اوغلونون، مهدی‌یئف محمد ابوالقاسم اوغلونون، مهدی‌یئف رهبر محمد اوغلونون عاییله‌لری لاچین رایونونون ایشغالیندان سونرا[1] خانلار رایونونون (گؤی‌گؤل رایونو) اراضی‌سینده،مورووداغین اتکلرینده، ساری‌قایا دئییلن اراضیده دوغما یوردا — لاچینا دؤنمک اومیدی ایله مووقّتی مسکونلاشدیلار[2][3][4]. 

  المحمدوف شمیل المحمد اوغلونون و المحمدوف سخاوت شمیل اوغلونون عاییله‌لری ایسه خیزی رایونونونفیندیغان کندینده مجبوری کؤچکون کیمی مسکونلاشدی.

  ۱۹۹۲-جی ایلین آقوست آیی‌نین سون گونلرینده مجبوری کؤچکونلوک حیاتی یاشایان، آذربایجانین فرقلی بؤلگه‌لرینده مسکونلاشان، یاخین قوهوملوق موناسیبتلری اولان بو عاییله‌لر مسکونلاشدیقلاری اراضی‌لرین حئیواندارلیق اوچون الوئریش‌سیز اولدوغوندان مصلحت‌لشمه‌لر آپاردیقدان سونرا حئیواندارلیق اوچون داها الوئریشلی شراییط یاراتماق مقصدی ایله گورانبوی رایونونون باللی‌قایا کندی‌نین اراضی‌سینده یئرلشن گولوستان مئشه‌سی آدلانان اراضی‌سینده آلاچیقدا (چادیردا) مسکونلاشدیلار.[5]



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : ائرمنی‌لر, ائرمنیستان, سوی‌قیریم, قاراباغ, آذربایجان,

باشلی‌بئل فاجیعه‌سی

+0 بگندیم

باشلی‌بئل فاجیعه‌سی و یا باشلی‌بئل قیرغینی — کلبجر رایونونون ایشغالی زامانی ارمنی‌لر طرفیندنآذربایجانلی‌لارا قارشی تؤره‌دیلمیش قیرغین.[1][2]

فون

  ۱۹۹۳-جو ایلین آوریل آیی‌نین اوّل‌لرینده کلبجر رایونو ارمنی‌لر طرفیندن ایشغال اولوندو. بو زامان ۲ مینه یاخین اهالیسی اولان باشلی‌بئل کندی‌نین ۷۳ نفر ساکینی ائولرینی واختیندا ترک ائده بیلمه‌دیلر. آوریلین ۲-ده کند ساکین‌لری‌نین بیر قروپو موحاحصیره‌دن چیخماغا چالیشسالار دا، بونا نایل اولا بیلمه‌ییبلر. بو زامان ساکین‌لردن ۹ نفر یولدا قتله یئتیریلیب، ۵ نفر گیروو گؤتورولوب. دیگر ۶۲ نفر ایسه داغلارا چکیله‌رک کاهالارا سیغینماقلا اؤزلرینی قوروماغا چالیشیبلار.[1] 

قیرغین

  آما اونلار جمعی ۱۸ گون گیزلی یاشایا بیلدیلر. آوریلین ۱۸-ده ارمنی سیلاحلی بیرلشمه‌لری دینج ساکین‌لرین سیغیندیغی کاهالارین یئرینی آشکارلادیقدان سونرا اونلارین اوزرینه سیلاحلی هوجوما کئچدیلر. همین گئجه کنددن بیر قدر یوخاریدا یئرلشن "پوْرتدا"  کاهالارینا سیغینمیش ساکین‌لرین اوزرینه آمان‌سیز هوجوم زامانی دینج ساکین‌لردن ۱۴ نفر گیروو گؤتورولوب، ۱۸ نفر قتله یئتیریلیب.[1] ساغ قالان ۳۰ نفر ایسه سیغیناجاق یئرلرینی کندین اراضی‌سینده کی  دیگر کاهالارا دییشه‌رک موحاصیره حیاتینی داوام ائتدیریب. اونلار ۱۱۳ گوندن سونرا – ژوئن‌ین ۱۷-ده سیغیناجاغی ترک ائده‌رک یالنیز گئجه‌لر حرکت ائتمکله گیزلی داغ یوللاری واسیطه‌سیله ارمنیستان اوردوسونون موحاصیره‌سیندن چیخا بیلیبلر. ۹۳ یاشلی علعسگر کاظموف ایسه دوغما کندینی ترک ائتمه‌یه‌رک سیغیناجاقدا موحاصیره حیاتینی داوام ائتدیریب.[2]



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : سوی‌قیریم, قاراباغ, آذربایجان,

درس کلاسی ، غلامحسین ساعدی

+0 بگندیم

 

درس کلاسی

غلامحسین ساعدی

چئویرن: عباس ائلچین

بیزی سینیق-سالخاق بیر کامیونون ایچینه تپمیشدیلر؛ چالا-چوخوردان گئچنده چرچیوه‌سی آچیلیب بیر هوْوردان  ییغیلیردی، بیزسه اوست-اوسته بوشالیر، ییخیلماماق اوچون بیربیریمیزدن یاپیشیردیق. سانکی انگی آردیجیل آچیلیب یومولان آنجاق چئینه‌ییب اودماغا حؤوصله‌سی اولمایان بیر جاناوارین آغزیندا ایدیک. گونش بوتون گؤیو توتموشدو؛ چئوره‌سینه فیرلانیردی؛ سولوق آلیب وئریردی؛ وئردیکجه ده اود یاغدیردی  تپه‌میزه. هامی‌میز لؤهله‌ییردیک. آچیلی آغیزلارلا بیربیریمیزه باخیردیق. کیمسه، کیمسه‌نی تانیمیردی. یاشید دئییلدیک.اؤنومده اون دؤرد یاشلی بیر اوغلان اوتورموشدو. یانیمدا یورغونلوقدان تاخما دیشلرینی چیخاردیب اوْووجوندا ساخلایان بیر قوجا کیشی وار ایدی،  قیرخ یاشلی بیر کیشی ایسه باشینی قوللاری ایله  سیم-‌سیخی دوگونله‌دیگی دیزلرینه قویموشدو. هامی دوگونلنمیشدی. هامی یارالی-خورالی ایدی. آلتمیشدان چوخ کیشی ایدیک. هامی جیر-جیندیر، توز-تورپاق ایچینده ایدی، تکجه بیر نئچه‌میزین آیاغیندا باشماق وار ایدی. هامیمیز سوسغون ایدیک؛ آج ایدیک؛ سوسوز ایدیک. کامیون یولون دؤنگه‌لریندن گئچنده چوخلو توز-تورپاق قوپاریر، هر کس‌ ده اؤسکوروب آغزیندان بیر پارچا پالیق ائشیگه آتیردی.



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : غلامحسین ساعدی, ادبیات, داستان,

قدیم تورکلرده تربیه

+0 بگندیم

 


قدیم تورکلرده  تربیه  

پیرالی علی‌یئف

 تورکلر میلادان اؤنجه 2. مین‌ایل‌لیگین اولّ‌لرینده قافقازدا، اورتا آسیادا، آلتای-سایان داغلاری‌نین شیمالی‌غرب بولگه‌سینده، یئنی‌سئی چایی بویلاریندا یاشاییردیلار. تاریخ بویونجا بیر چوخ تورک دؤولتی قورولموشدور. 

  ایلک تورک دؤولت‌لریندن بیری هون ایمپراتورلوغو اولموشدور. اونون ان قودرتلی دؤورو مته خاقانین حاکیمیت ایللرینه تصادوف ائدیر. 

  تورکلرده ائله، اوبایا، خالقا باغلی‌لیق یوکسک اولموشدور. عالیم‌لرین دئدیگینه گؤره قدیم تورکلر – هونلار اؤزلرینی  " قون " ، گون "  آدلاندیرمیشلار کی، بو دا  " ائل-گون " ،  " گون " ،  " خالق "  معنالاریندا ایشلنمیشدیر. 

  میلادان اؤنجه 2.عصرده مئیدانا گلن هونلار اؤز قونشولاری چین سلطنتینی و خوصوصیله توُنقهو طایفالارینی قورخویا سالمیشدیر. هون دؤولتی‌نین ایلک باشچیسی تومن خان اولموشدور کی، اوغلو مته خان 209-جو ایلده اونون یئرینه کئچه‌رک اؤزونو ایمپراتور آدلاندیرمیش و تورک (‌" تورک‌"  سؤزونون معناسی  "‌گوجلو‌" ،  "‌مؤحکم "  دئمکدیر) آدینی بوتون دونیایا یایماق، تورک گوجونو بوتون عالمه تانیتماق ایسته‌میشدیر. 

  قدیم تورکلر اوشاق‌لارینی 3 اینام اوزرینده تربیه ائدیردیلر: طبیعت قووّه‌لرینه اینام؛ آت کولتو؛ گؤی تانری‌یا اینام (گؤی آللاهی). دئمه‌لی تورکلرده تک‌آللاهلی‌لیق ایسلامدان چوخ اول مؤوجود اولموشدور. 

  قدیم تورکلرین اوریژینال، زنگین، بیتگین تربیه سیستمی اولموشدور. گؤرکملی تورکولوق عالیم ضیا گؤکالپ یازیردی:

  "یونان‌لار استتیکده، روملولار حوقوقدا، ایسرائیللی‌لر و عرب‌لر دینده، فرانسه‌لی‌لار ادبیاتدا، ...تورکلر ایسه اخلاقدا بیرینجی‌لیک قازانمیشلار " . تورکلرده وطن اخلاقی، مسلک اخلاقی، عاییله اخلاقی جوخ گوجلو اولموشدور. "



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : تورک دونیاسی, تورک, کولتور, تاریخ, تربیه,