ائلچین

تورک دیلی و ادبیاتی

ائل، یورد حاققیندا قازاق آتالار سؤزلری

+0 بگندیم

Twğan Jer, Otan Twralı

 Qazaq Maqaldar Men Mätelderi

ائل، یورد حاققیندا قازاق آتالار سؤزلری

کؤچورن: عباس ائلچین

 

Twğan jerge twıñ tik

دوغولدوغون یئره توغونو/بایراغینی تیک

***

Er elinde, Gül jerinde

ار/ایگید ائلینده، گول یئرینده

***

Kisi elinde sultan bolğanşa, Öz eliñde ultan bol

یاد ائلینده سولطان اولونجا، اؤز ائلینده اولتان (باشماق ایچینه قویولان کئچه) اول

***

Esiñ barda el tap

اوُسون/عاغیلین واردا ائلینی تاپ

***

At aynalıp qazığın tabar, Er aynalıp elin tabar

آت دؤنوب پایاسینی/قازیغینی تاپار، ار/ایگید دؤنوب ائلینی تاپار

***

Pelen jerde payda bar, Öz jeriñdey qayda bar

فیلان یئرده فایدا وار، اؤز یئرین کیمی هارادا وار؟

***

Twğan jerdey jer bolmas, Twğan eldey el bolmas

دوغولان یئر کیمی یئر اولماز، دوغولان ائل کیمی ائل اولماز



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : قازاق, وطن, قازاقجا, قازاق مقال‌لاری, آتالار سؤزو, یورد, ائل, تورک دونیاسی,

گونئی آذربایجان سوراقلاری آوروپادا

+0 بگندیم

گونئی آذربایجان سوراقلاری آوروپادا

وفا ایبراهیمووا

فیلولوگییا اوزره فلسفه دوکتورو

 

     آمئریکا نین ایندیانا اونیوئرسیتئتی‌‌نین پروفئسسورو، گؤرکملی عالیم، تورک فولکلورونون آمئریکادا تانیدیلماسی ایله باغلی چوخسایلی علمی ایشلرین مؤلیفی ایلهان باشگؤز 1984-جو ایلده گونئی آذربایجان آیدینلاریندان اولان علی اصغر مجتهدی‌نین "امثال و حکم در لهجه‌ی‌ محلی آذربایجان" ("آذربایجان یئرلی دیالئکتلرینده آتالار سؤزلری و حیکمتلر") کیتابینی "آذربایجان آتالار سؤزلری" ("Azerbaijanian proverbs") آدی ایله چاپ ائتدیریب. بو دیرلی اثرین رئداکتورو حسن جوادی و پروفئسسور ایلهان باشگؤز کیتابا اؤن سؤز یازیبلار.

      علی اصغر مجتهدی 1905-جی ایلده تبریزده وارلی ضیالی عاییله‌سینده دوغولوب. او، گنج یاشلاریندان آذربایجان ادبیاتینا، آیریجا اولاراق فولکلورونا بؤیوک ماراق گؤستریب، اونلاری اؤیره‌نیب، بیر سیرا فولکلور ماتئریالی توپلاییب. اونون توپلادیغی آذربایجان آتالار سؤزلری ایلک دفعه1955-جی ایلده تبریزده چاپ ائدیلیب. او، گونئی آذربایجا‌نین بؤلگه‌لرینی قاریش-قاریش گزیب، فولکلور ماتئریاللارینی توپلاییب و سیستئم‌لشدیریب. علی اصغر مجتهدی تورک، فارس، اینگیلیس، فرانسیز، عرب دیللرینی بیلدیگینه گؤره توپلادیغی آذربایجان آتالار سؤزلری‌نین بو دیللرده‌کی مومکون قارشیلیغینی دا وئریب.



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : آذربایجان, آتالار سؤزو,

اوزبیک مقال‌لری/ اؤزبک آتالار سؤزلری/ ضرب المثل‌های ازبکی

+0 بگندیم

اوزبیک مقال‌لری/ اؤزبک آتالار سؤزلری/ ضرب المثل‌های ازبکی

الف: احترام پدر و مادر                             

آتنگ بالهسی بولمه ,آدم بالهسی بول .

آتان بالاسی اولما، آدام بالاسی اول

 بچه پدرت نباش ,بچه آدم باش .

آتنگ قریسه قل آلمه,آنگ قریسه چوری

آتان قوجالسا قول آلما، آنان قاریسا قاراباش.

اگرپدرت پیر شد غلام نگیر ,اگر مادرت پیرشد کنیز.

آتنگنی اولدیرگنگه هم یخشیلیک قیل .

آنانی اؤلدورنه بئله یاخشی‌لیق قیل.

حتی به قاتل پدرت هم نیکی کن.

آتهلر سوزی عقل نینگ کوزی .

آتالار سؤزو، عاغیلین گؤزو.

سخن نیاکان اساس عقل است.



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : اؤزبکجه, آتالار سؤزو, اؤزبک, تورک دونیاسی,

دیل حاققیندا قیریم‌ تاتار آتالارسؤزلری

+0 بگندیم

TİL HAQQINDA QIRIMTATAR ATALAR SÖZLERİ

دیل حاققیندا قیریم‌ تاتار آتالارسؤزلری

کؤچورن: عباس ائلچین


Til – aqıl terazesidir

دیل- عاغیل تره‌زیسی‌دیر

***
 Tiliñnen diliñni bir tut

دیلین ایله اورگینی بیر توت

***
 Tilini unutqan – ilini unutır

دیلینی اونودان- ائلینی اونودار

***
 Tilge itibar – ilge itibar

دیله اعتبار- ائله اعتبار

***
 Tilniñ ucunda qılıçnın küçü

دیلین اوجوندا قیلینجین گوجو

***
 Til – yürekniñ anahtarı

دیل- اوره‌گین آچاری

***
 Til taş yarar, yanılsa  baş yarar

دیل داش یارار، یانیلسا باش یارار

***
 Til uzatılğan yerge el uzatılmaz

دیل اوزادیلان یئره ال اوزادیلماز

***
 Tilniñuzunı dellalğa kerek

دیلین اوزونو دللالیغا گره‌ک

***
 Til qılıçtan keskin


دیل قیلینجدان کسکین

***
 Tilniñ kemigi yoq

دیلین سوموگو یوخ

***
 Tilden hem bal tamar, hem – zeher

دیلدن هم بال دامار،هم زهر

***
 Tilden kelgen elden kelse, her kes padişa olur

دیلدن گلن الدن گلسه، هر کس پادشاه اولار

***
 Til ayaqsız, lakin uzaqqa alıp barır

دیل آیاقسیز، آنجاق اوزاغا گئده بیلر

***

Til bilgen yolda qalmaz

دیل بیلن یولدا قالماز

*

Qaynaq: qiriminsesi.com




آچار سؤزلر : دیل, قیریم تاتار, آتالار سؤزو, تورک دونیاسی, تورک, قیریم تاتارجا,

"هامی اوغول بؤیوتموشدو"

+0 بگندیم

"هامی اوغول بؤیوتموشدو"

رامیز رؤوشن

       یئتیم قولو او قاپیدا، بو قاپیدا یئتیمچیلیکله بؤیوموشدو؛ دامدان ییخیلا-ییخیلا، چایدا بوغولا-بوغولا، دونیانین بوتون پیس ناخوشلوقلارینی چیخارا-چیخارا بؤیوموشدو. آنجاق دامدان ییخیلاندا قیچی سینمامیشدی، چایدا بوغولاندا باتیب اؤلمه‌میشدی، او کی قالدی ناخوشلوقلارا، بوردا مسله بیر آز غلیظلشیر. چونکی یئتیم قولو اوشاق واختی ناخوشلوغا دوشوردوسه، کندده‌کی نئچه-نئچه اوشاغی دا همین ناخوشلوغا سالیردی. قولو چیچک چیخارتدی، کندده‌کی نئچه-نئچه اوشاق دا چیچک چیخارتدی. قولو تامام ساغالدی، هئچ او چیچگین ایزی-توزو دا قالمادی، آنجاق کندده‌کی نئچه-نئچه اوشاغین سیر-صیفتینده او چیچکدن چوپور قالدی. قولونون باشی یارا تؤکدو، کندده‌کینئچه-نئچه اوشاغین باشی دا یارا تؤکدو. قولو تامام ساغالدی، هئچ او یارانین ایزی-توزو قالمادی، آنجاق کندده‌کی نئچه-نئچه اوشاغین باشیندا او یارادان کئچللیک قالدی. بلی، یئتیم قولو بؤیودو، بیر جاوان اوغلان اولدو. تای-توشلاری باشلادیلار ائولنمه‌یه: صیفتی چوپورلار دا ائولندیلر، باشی کئچللر ده. تکجه یئتیم قولو بو قیوریم‌ساچ باشیینان، بو گول کیمی صیفتیینن ائولنمه‌دی کی، ائولنمه‌دی. یئتیم قولو ائولنمه‌یه قورخوردو. قورخوردو کی، ائولنه - اوشاغی اولا، اؤله - اوشاغی یئتیم قالا... یئتیم قولو ائولنمه‌دی کی، اوشاغی یئتیم قالماسین. تای-توشلاری اوغول-اوشاق صاحیبی اولدولار. قولو اؤلمه‌دی. اوغول-اوشاق بؤیودو، بئش یاشینا چاتدی، اون یاشینی اؤتدو، اون بئش یاشیندان آدلادی، - قولو اؤلمه‌دی و باشلادی پئشیمان اولماغا. فیکیرلشدی کی، ائی دادی-بیداد، ائولنسیدیم، ایندی اوغلومون اون بئش یاشی اولاردی...



آردینی اوخو/ Ardını oxu

تورکمن آتالارسؤزو (آتالار نقلی)

+0 بگندیم

تورکمن آتالارسؤزو (آتالار نقلی)

درله‌ییب کؤچورن: عباس ائلچین

 

Adam ýerde ýaşaýar, emma adamyň göwni asmanda perwaz urýar.

آدام یئرده یاشایار، آمّا  آدمین کؤنولو گؤیلرده اوچار

Adamy adam eden ylymdyr.

آدامی آدام ائدن بیلم‌دیر.

Adamyň akyllysy dil öwrener.

آدامین عاغیللیسی دیل اؤیره‌نر.

Adamyň borjy – bilmekdir.

آدامین بورجو بیلمکدیر.

Adamyň ilkinji Watany-da enedir.

آدامین ایکنجی وطنی ده آنادیر.

Aglasa enem aglar, galany ýalan aglar.

آغلاسا آنام آغلار، قالانی یالان آغلار.

Agyr zamananyň hem ýeňil günleri bolýandyr.

آغیر زامانانین هم یونگول گونلری اولار.

Akyl nämäni buýursa, dil şony diýer.

عاغیل نمنه‌نی بویورسا، دیل اونو دئیر.

Akyl uly güýçdür.

عاغیل بؤیوک/اولو گوجدور.

Akyl ýaşda bolmaz, başda bolar.

عاغیل یاشدا اولماز، باشدا اولار.

Alanyňda – bir eliň bilen al, bereniňde – iki eliň bilen ber.

آلاندا بیر الین ایله آل، وئرنده ایکی الین ایله وئر.

Alym bolmak aňsat, adam bolmak kyn.



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : تورک دونیاسی, تورکمن, آتالار سؤزو, تورکمنجه,

مضحکه / اوزئییر حاجی‌بیلی

+0 بگندیم

مضحکه

اوزئییر حاجی‌بیلی

 

      کندلی‌نین بیری بوغداسینی، باراماسینی آپاریب بازاردا دَیر-دَیمزینه ساتیب بیر دنه آت، بیر دنه ائششک و اَینینه ده بیر دست پالتار آلیب، ائوینه طرف گئدیردی….

     بیر نفر بَی بونو گئندن گؤردو و تعجوب ائله‌دی کی، کندلی‌نین هم آتی وار، هم ده ائششگی. دالدان کندلی‌یه یاخینلاشیب باشینا ائله بیر قاپاز سالدی کی، کندلی آنجاق بیر ساعاتدان سونرا آییلا بیلدی و آییلاندان سونرا دا باخیب گؤردو کی، ائششک یوخدور.

     یاساوول کندلی‌نین آتینا باخیب شیکایتینه قولاق آسدی، آما شیکایت "حاقی" آز اولدوغونا گؤره، کندلی‌یه بیر نئچه دنه قامچی چکدی و دئدی:

- باغلا آتینی بورادا، گئت اطرافی گز، بلکه ائششگین تاپیلا.

    کندلی آتینی یاساوولا تاپشیریب، ائششگی آختارماغا گئتدی. چوخ گزدی، چوخ دولاندی، هرچند بگین قاپیسیندا بیر ائششک گؤردو کی، اؤز ائششگینه چوخ اوخشاییردی، آما او جوره شئیلری فیکرینه گتیرمه‌یه جورأت ائله‌مه‌دی و قاییتدی کی، بلکه یاساوول بیر کؤمک ائله‌یه، آما نه یاساوولدان و نه آتدان بیر نیشان دا گؤرمه‌دی.

     کندلی خوفا دوشدو، ائله بیلدی کی، بونلار هامیسی یوخودور. اونون اوچون اؤزونو چیمدیکله‌دی کی، آییلسین، آما گؤردو کی، خئیر، یاتماییبدیر.

     بیکئف و بیداماق بیر چایین قیراغیندا اوتوروب ائوینه قاییتماغا اوتانیردی. گؤردو کی، بیر نفر ساریقلی گلیر. کندلی دوروب ایکی‌قات اَییلدی و یئنه بیداماق یئرینه اوتوردو. ساریقلی دئدی:

- ندیر کی، بئله بیداماقسان؟

کندلی آغلایا-آغلایا احوالاتی نقل ائله‌دی.

ساریقلی بونون تزه لیباسینا دیقّت یئتیریب دئدی:

- من سنه علاج ائدرم.

یازیق کندلی شادلیغیندان بیلمه‌دی کی، نه قاییرسین، اؤزونو ییخدی ساریقلی‌نین آیاغینا. ساریقلی دئدی:

- سنین آتینی دا، ائششگینی ده جین اوغورلاییبدیر و جین ده سنین بو لیباسیندادیر. اونا گؤره بو لیباسی اووسونلاماق لازیمدیر و ایللا باشینا چوخ بلالار گلر.

     کندلی جین آدینی ائشیدن کیمی دلی‌تک پالتارینی چیخاردیب توللادی. ساریقلی بیر دوعا اوخودو و دئدی:

- بیر قدر یات.

اونسوز دا ایت کیمی یورولموش کندلی باشینی یئره قویان کیمی یوخو باسدی و یوخوسوندا گؤردو کی، ائششگی ده، آتی دا تاپیلیب، کیشنه‌یه-کیشنه‌یه بونون یانینا چاپیرلار. کندلی سئویندیگیندن ائله چیغیردی کی، اؤز سسینه اویاندی و اویانیب گؤردو کی، نه ساریقلی وار، نه پالتار. بینوانی دهشت باسدی. الینه بیر چوماق آلیب اؤزونو قورویا-قورویا کندینه یئتیردی. خالق ییغیلیب دئدیلر کی، آ کیشی، دلی اولوبسان ندیر؟ لوت گزیب اؤزونو قورویورسان؟

دئدی:

- آتیمی اوغورلادیلار، ائششگیمی اوغورلادیلار و پالتارلاریمی اوغورلادیلار. ایندی قورخورام کی، اؤزومو ده اوغورلایالار.

کؤچورن:عباس ائلچین

 




آشینا و آنا قورد هئیکلی

+0 بگندیم


آشینا و آناقورد- قازاخیستان



آچار سؤزلر : قورد, تورک دونیاسی,

شئیخ شعبان

+0 بگندیم

شئیخ شعبان

عبدالرحیم بَی حاقوئردییئو

 

     شئیخ شعبانی سیز تانیییرسینیزمی؟

- خئیر!

- حئیف، صد حئیف. من هامان او شئیخ شعبانی دئییرم کی، یولون قیراغینداکی محلّه مسجیدی‌نین قاباغیندا اَیلشیب پینه‌چیلیک ائدیردی.

     یاغیش یاغاندا سئل گتیرن کؤهنه باشماقلاری، چوستلاری، چکمه‌لری، چاریقلاری ییغیب، قالیبا ووروب، یاماییب اوجوز قییمتله: جوتونو بیر عابباسیدان، آلتی شاهیدان ساتاردی.

     فقیر-فوقرانین آیاققابیلاری هامیسی آنجاق شئیخ شعبان عملی اولاردی. دئیه‌سن یاواش-یاواش یادینیزا دوشور؟ بیر توی، بیر احسان شئیخ شعبانسیز کئچمزدی. مئییت قاباغیندا شئیخ شعبان "لاحول و لا قوّة " دئینده سسی شهرین او بیری قاپیسیندا ائشیدیلیردی. هر صاباح تئزدن دوروب، ائنیب، صوبح نامازینی مسجیدده قیلیب، سونرا چیخیب، اؤز یئرینده اَیلشیب پئشه‌سینه مشغول اولاردی. گون اورتا و آخشام آذانینی دا وئرمگی اؤزونه فرض حساب ائدردی. گومان ائتمه‌یین کی، شئیخ شعبان آذان وئرمگینه موزد آلیردی. خئیر، استغفوروللاه! آذان وئرمگی محض ثاواب عمل حساب ائدردی و اجرینی قییامتده آللاهدان گؤزله‌ییردی.

     شئیخ شعبان گؤدک بویلو، اوزون ساققاللی بیر کیشی ایدی. باهاردا، یایدا عابا بورونردی و قیش فصلینده چیگنینه بیر خوراسان کورکو سالاردی. بیر نفر دئیه بیلمزدی کی، من شئیخ شعبانین ساققالی‌نین دیبینی ذرّه‌جه آغارمیش گؤرموشم. هئچ شئیخ شعبان ائله آدام دئییل ایدی. اوتوز ایل بیر عابادا گزمگی، قیرخ ایل بیر کورکه بورونمگی قبول ائدردی، آما ساققالینا رنگ و حنادان کورلوق وئرمزدی.

    رنگ و حنانی دا همیشه عطّار کربلایی مقصوددان آلاردی. هر آدامین ساتدیغی حنانی بَینمزدی. دوشنده ده دئییردی کی، کربلایی مقصودون حناسی جمعی ایراندا تاپیلماز! گؤر ندیر کی، قاضی آغا اؤزو ده اونون حناسینی ایشله‌دیر و دلیلی‌نین ده کی، موقابیلینده هئچ بیر ایراد اولا بیلمز. یئمک طرفیندن، همچنین، شئیخ شعبان اؤزونه کورلوق وئرمزدی. ایلین چوخ حیصه‌سینی تویلاردا، احسانلاردا پلوو یئیردی. فقط پلوو اولمایان گونو ده حؤکمن گرک بیر عابباسیلیق ات آلیب گؤندریدی ائو، تا آرواد آخشام آبیگوشت بیشیرسین. اتی ده شئیخ شعبان قصابدان آلمازدی. قصابباشی ایمامعلی ایله موشتری ایدی. نیسیه ات آلیب الینه پول کئچدیکجه حسابلاشاردی. اوندان علاوه،دوشنده آخشاملار یئمیشدن، اوزومدن، قارپیزدان آلیب اؤزو عابانین آلتیندا ائوه گتیرردی.

     شئیخ شعبان بئله شئیخ شعبان ایدی.



آردینی اوخو/ Ardını oxu

بهمنیار؛ آذربایجان فیلوسوفو

+0 بگندیم

Elmira Şahtaxtinskaya - Bəhmənyarın portreti

بهمنیار؛ آذربایجان فیلوسوفو

      ابوالحسن بهمنیار مرزبان اوغلو (993-1066) شرق پئریپاتئتیزمی‌نین(مشائی‌لیک‌) گؤرکملی نوماینده‌لریندندیر. فیلوسوفون آنادان اولدوغو یئر معلوم دئییلدیر. اورتا عصر مؤلیفلری یازیرلارکی، او، «آذربایجانلی» («ال-آذربایجانی»)، «آذربایجان اؤلکه‌سیندن» (مِن بِلاد آذربایجان) ایدی.

      بهمنیار ابن‌سینانین گؤرکملی شاگیردی و داوامچیسیدیر. اونون اؤز موعلیمی ایله ایلک گؤروشو باره‌ده دئییرلر:

      بیر دفعه ابن سینا دمیرچیخانادا اولارکن بهمنیار اورایا گلیب اود ایسته‌ییر. دمیرچی اونا دئییر: «قاب گتیر ایچینه اود قویوم آپار». بهمنیار اوووجونا بیر قدر تورپاق ییغیب دئییر: «اودو بو قابا قوی». ابن سینا بهمنیارین درّاکه‌سینه حئیران قالیب، اونو اؤزونه شاگیرد گؤتورور.

       آذربایجان فیلوسوفو اؤزونون پارلاق ایستعدادی و امک‌سئورلیگی ایله ابن سینانین درین رغبتینی قازانمیشدی. سونرالار موعلّیم شاگیردی حاقیندا یازیردی: «او، منه اوغولدان آرتیق ایستکلیدیر من اونا تعلیم-تربییه وئرمیش و بو سوییّه‌یه گتیریب چیخارمیشام. اونون آخیر گلیب منیم یئریمده اولماسینا بیر شئی قالماییب».

      بهمنیار موعلیمی‌نین اومیدینی لاییقینجه دوغرولدور. اونون اؤزو و شاگیردلری- ابولعباس لفکری، عؤمر خییام، هابئله داوامچیلاری یاخین و اورتا شرقده پئریپاتئتیک فلسفه‌نی اینکیشاف ائتدیریبلر.

     آذربایجان فیلوسوفو بیر سیرا قییمتلی اثرلرین مؤلیفیدیر. «تحصیل» («التحصیل»)، «منطیقه دایر زینت» (« الزینة فی المنطق »)، «گؤزللیک و سعادت» («البهجة والسعادة»)، «موسیقی کیتابی» («کتاب فی الموسیقا»)، «مئتافیزیکانین مؤوضوسو» («فی موضوع المعروف بما بعدالطبیعة»)،. آخیرینجی ایکی تراکتات(رساله) 1851-جی ایلده لئیپسیقده عرب و آلمان دیللرینده، 1911-جی ایلده قاهیره‌ده عرب دیلینده چاپ ائدیلمیشدیر. تحصیل اثری بهمنیارین یارادیجیلیغیندا موهوم یئر توتور. فیلوسوف بو اثری داییسی ابومنصور بن بهرام بن خورشید اوغلونا ایتحاف ائتمیشدیر.

      «تحصیل» اثری «منطیق» («المنطق»)، «مئتافیزیکا» («علم مابعد الطبیعه») و «عیانی مؤوجود شئیلرین حاللاری» («احوال عیان الموجودات») اولماقلا اوچ کیتابدان عیبارتدیر. او، فلسفی بیلیکلرین اؤیره‌نیلمه‌سینده قییمتلی منبع اولدوغوندان هله اورتا عصرلرده عرب اورژینالیندان فارس دیلینه ترجومه ائدیلمیشدیر.

      «تحصیل» کیتابی‌نین عربجه‌سی‌نین موختلیف واختلاردا کؤچورولموش الیازماسی نوسخه‌لری بئیروت، قاهیره، تئهران، رامپور، واتیکان و دونیانین باشقا شهرلری‌نین کیتابخانالاریندا، فوندلاریندا ساخلانیلیر. اثرین فارسجا بیر الیازماسی نوسخه‌سی اؤزبکیستان EA بیرونی شرقشوناسلیق اینستیتوندا، دیگری ایرانین میلّی شورا مجلیسی کیتابخاناسیندادیر. بو دیرلی اثرین بوتؤو حالدا عربجه‌سی 1971-جی ایلده، فارسجاسی 1983-جو ایلده تئهراندا چاپدان چیخمیشدیر. اونون آ.و.ساقادئیئو طرفیندن عربجه‌دن روسجایا ترجومه‌سی 1983، 1986-جی ایللرده نشر اولونموشدور.

      «منطیق» عرب دیلینده «تحصیل» اثری‌نین مرتضی مطهری طرفیندن حاضیرلانمیش تئهران چاپیندان (1971)، «مئتافیزیکانین مؤوضوسو» و «مؤوجوداتین مرتبه‌لری»(«فی مراتب الموجودات») س.پوپپئر طرفیندن حاضیرلانمیش عربجه لئیپسیق چاپیندان گؤتورولموشدور.

قایناق:   «شرق فلسفه‌سی» کیتابی

کؤچورن: عباس ائلچین




آچار سؤزلر : آذربایجان, قدیم,