ائلچین ELÇİN

تورک دیلی و ادبیاتی

ترجمان قزئتی

+0 بگندیم

ترجمان قزئتی

ترجمان قزئتی — 1883-1916-جی ایللرده قیریمین باغچاسارایشهرینده یایینلانان سیاسی ، ادبی و ایجتیماعی میلّی گونده‌لیک ایدی.



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : درگیلر, تورک دونیاسی,

عالم نسوان (درگی)

+0 بگندیم

عالم نسوان (درگی)

عالم نسوان (قیریم تاتارجا: Alem-i Nisvan) دونیاداکی ایلک تورک-موسلمان قادین درگی‌سیدیر.[۱]"قادینلار دونیاسی" آنلامینا گلیر. عرب الیفباسی ایله قیریم تاتار دیلینده 1906-1912 ایللر آراسینداقیریمدا باسیلمیشدیر. باش یازاری، شفیقه خانیم قاسپیرالی (1886-1973) ایدی.[۲]



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : تورک دونیاسی, درگیلر, قیریم تاتارجا,

عالم صبیان (درگی)

+0 بگندیم


عالم صبیان (درگی)

"عالم صبیان"- 1906-1912 ایللرینده  قیریمتاتار دیلینده،باغچا‌سارای‌دا چیخان اوشاق درگی‌سی ایدی. "اوشاقلار دونیاسی" آنلامیندا اولان " عالم صبیان"، اسماعیل قاسپرالی‌نین مطبعه‌سینده، "ترجمان" قزئتی‌نین علاوه‌سی اولاراق باسیلیب نشر ائدیلیردی. روسیه تورکلری‌نین ایلک اوشاق درگی‌سی اولان "عالم صبیان" دا، گولونج حکایه‌لر، تاپماجالار، ناغیل‌لار و چئشیدلی یازیلاری اوخوماق اولاردی. بونلار هم اوشاقلار هم ده موعلّیملرین فایدالانماسی اوچون ایدی.

"عالم صبیان"، اوشاق درگیسی‌نین 1911.نجی ایلینده چیخان ساییلاری(PDF)؛ Alemi-sibyan çocuk dergisinin,1911-ci yılında çıkan sayıları 


 یازان : عباس ائلچین شنبه ۱۳۹۸/۰۳/۱۸ 



آچار سؤزلر : قیریم تاتارجا, تورک دونیاسی, درگیلر,

محمد‌امین رسول‌زاده‌نین آذربایجان مجلیسی‌نین آچیلیشینداکی نیطقی

+0 بگندیم


محمد‌امین رسول‌زاده‌نین آذربایجان مجلیسی‌نین آچیلیشینداکی نیطقی

مؤحترم مبعوثلار! آذربایجان جومهوریتی‌‌نین ایلک مجلیسی - مبعوثا‌نینی آچماق یوم سعادتی، سیز مؤحترم مبعوثلاری تبریک ائتمک شرفی‌‌نین عؤهده‌مه دوشمه‌سی ایله موفتخرم ،افندیلر (آلقیشلار). روسیادا ظوهور ائدن اینقیلابی - کبیر دیگر حقیقتلر آراسیندا بیر حقیقتی - باهیره‌نی دخی اعلان ائتمیشدی. بو حقیقت میلّتلرین حقّی-حورّیت و ایستیقلاللاری ایدی.روسیا اینقیلابی طبیعتینده مؤوجود اولان روحا صادیق قالاراق طبیعی یولو ایله اینکیشاف ائتسه‌ ایدی، میلّتلرین حوقوقونو تأمین ایله موختاریّتلردن موتشکّیل آزاد و دموکراتیک بیر روسیانی بیر آن اوّل تأسیس ائده‌جکدی.او واخت طبیعی ایدی کی، روسیادا یاشایان موسلمانلارین دا حیاتی -سیاسیلری، دیگر محکوم میلّتلرله برابر، باشقا بیر طریقده جریان ائده‌جکدی. میلّتلر کندی (اؤز) موقدّراتلاری‌نین تعینینی پک صمیمانی بیر صورتده روسیا مجلیسی - مؤسیسا‌نیندان گیزله‌دیلر.فقط روسیادا اینقیلاب و دموکراتیزم نامینا ظوهور ائدن معکوس (مورتجع) بیر ایستیبداد نه گیبی (کیمی) خارابالیقلار یاراتدیغینی بیلیرسینیز.اینقیلاب نامینا حؤکمفرما اولان آنارشی و میلّتلرین حوقوقی-اعلا‌نیندان سونرا یئریدیلن قاتی مرکزیّت‌چیلیک زاقافقازیا میلّتلرینی کندی باشلاری‌نین چاره‌سینه باخماغا سؤوق ائتدی.زاقافقازیادان روسیا مجلیسی - مؤسیسا‌نینا اینتیخاب اولونان مبعوثلار کندیلرینی وکیل ائدن جاماعاتین حوقوقونو زاقافقازیا "سئیمینی" تشکیل و اونو ایستیقلالینی ائتمکده گؤردولر.



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : آذربایجان, محمد‌امین رسول‌زاده,

عیرق، ائتنوس و میلّت

+0 بگندیم



عیرق، ائتنوس و میلّت 
فرید علی اکبرلی 

بعضاً اینسانلار میلّت، ائتنوس و عیرق مفهوملارینی سهو سالیرلار. حالبوکی بونلار بیر-بیریندن فرقلی آنلاییشلاردیر. 

اینسان عیرقلری 
    بیولوژی مفهوم اولان عیرق اینسانلارین آناتومیک، فیزیولوژی خوصوصیتلرینی بیلدیریر. اینسانلار فیزیکی جهتدن بیر-بیریندن فرقلنن تیپلر، یعنی عیرقلره بؤلونور. عیرقین دیل، عادت-عنعنه و میلّی مدنیّتله هئچ بیر علاقه‌سی یوخدور. موختلیف عیرقلرین نوماینده‌لری بیر-بیریندن دری‌نین رنگی، بدن قورولوشو، کلّه، دوداق، بورون و گؤزلرین فورماسی کیمی صیرف فیزیکی خوصوصیتلرله فرقله‌نیر. 
   کلاسیک تصنیفاتا گؤره اوچ بؤیوک عیرق وار: آوروْپوْید(avropoid)، نئفروْید(neqroid) و موْنقوْلوْید(monqoloid). لاکین موعاصیر زاماندا بیر چوخ عالیملر آوسترالوْیدلری(avstraloid) (اوسترالیا آبوْریگئنلرینی، پاپوُاسلاری)، آمریکانوْیدلری (آمریکا هیندولارینی) و کوْیسان عیرقینی (بوشمئنلری و قوْتتئنتوْتلاری) آیریجا عیرقلر سیراسینا داخیل ائدیرلر. بئله‌لیکله ده بؤیوک عیرقلرین سایی آرتاراق آلتی‌یا چاتیر. بؤیوک عیرقلرین ترکیبینده بیر سیرا کیچیک عیرقلر و یا آنتروپولوژی تیپلر وار (قافکازیوْن، پوْنتی، دینار، کاسپی، پامیر-فرقان تیپلری و س.). 

بؤیوک عیرقلر: 1 - نئفروْید، 2 - موْنقوْلوْید، 3 - آوروْپوْید، 4 - آوسترالوْید، 5 - آمریکانوْید. 



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آذربایجان میلّی حؤکومتی دؤنمینده تورکجه مطبوعات

+0 بگندیم

آذربایجان میلّی حؤکومتی دؤنمینده تورکجه مطبوعات 
رضا شاه‌‌ین آشماسی‌نین آردیندان میدانا گلن اؤزگورلوک سونوجوندا آذربایجاندا دا اونلارجا قزئت چیخماغا باشلامیشدی. 1941-1946‌دا آذربایجان‌دا یایینلانان 36 قزئت‌دن تخمیناً 15‌-ی تورکجه ویا تورکجه-فارسجا اولموشدور.

آذربایجان (قزئت)



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : آذربایجان, درگی,

کاسپی قزئتی

+0 بگندیم

کاسپی قزئتی

"کاسپی" (قزئت) — باکیدا 1881-جی ایلدن روس دیلینده نشر اولونموش قزئت.

تاریخی

باکیدا روس دیلینده چیخان بورژوا قزئتلری ایچریسینده "کاسپی" قزئتی داها اوزون عؤمور سورموشدور. قزئتین 1881-جی ایلدن 1919-جو ایله‌دک مودّتده 10 مین 65 نؤمره‌سی چیخمیشدیر؛ ایلک 28 نؤمره‌سی هفته‌ده ایکی دفعه،سونرا بیر مودّت هفته‌ده 3 دفعه چیخمیشدیر. "کاسپی" 1884-جو ایلین یانواریندان گونده‌لیک نشره چئوریلدی. اوّللر قزئت 400-420 نوسخه تیراژلا چیخیردیسا، 1887-جی ایلده بو رقم 1000-ه قالخمیشدیر. همین ایلدن اعتیباراً قزئت مونتظم چیخماغا باشلامیشدیر. 1897-جی ایلده ایسه قزئتین تیراژی 2.400-ه قالخمیشدیر. "کاسپی" 1919-جو ایلده فعالیتینی دایاندیرمیشدیر.



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : درگی,

حیات قزئتی

+0 بگندیم

حیات قزئتی

"حیات" — آذربایجان مطبوعات تاریخینده موهوم رولو اولموش گونده‌لیک ایجتیماعی-سیاسی، ایقتیصادی و ادبی قزئت. 

تاریخی
1905.جی ایل یانوارین 9-دا پئتئربورقدا چارا عریضه ایله موراجیعت ائتمگه توپلاشمیش دینج نوماییشچیلرین گوللـه‌باران ائدیلمه‌سی ایله باشلایان و بوتون روسیه اراضیلرینه یاییلان اینقیلاب ایری صنایع مرکزلریندن اولان باکیدا دا جیدی اعتیراضلارلا سیاسی گرگینلیکلرله موشاییعت اولونوردو. شهرده تعطیل و نوماییشلر باشلادی. 
"حیات" قزئتی نشره 1905-جی ایل اییونون 7-ده باشلادی. "حیات"-ین فعالیته باشلادیغی ایلک ایکی آیدا - اییون و اییول آیلاریندا باکیداکی صنایع موسیسه‌لری‌نین دؤرد حیصه‌سینی تعطیل بورودو. چار قورولوشو ایداره‌سی‌نین ضعیفله‌مه‌سیندن ایستیفاده ائدن تیفلیس و باکیدا اؤزلری‌نین سیاسی مرکزلرینی یاراتمیش داشناکسیون پارتیاسی‌نین عوضولری و ائرمنی میلّی شوراسی‌نین نوماینده‌لری آچیق-آشکار یئرلی موسلمان اهالیسینه، آذربایجان خالقینا قارشی تئررور و تخریبات تؤره‌دیردیلر. ائرمنیلرین باکیدا، ناخچیواندا، قاراباغدا و زاقافقازییا‌نین آذربایجانلیلار یاشایان حیصه‌سینده تؤرتدیکلری قتل عاملار سیستئملی شکیل آلمیشدی. 
1905.جی ایلین فئورال آیی‌نین ایلک اون‌گونلوگونده باکیدا قیرغینلار تؤره‌دیلدی، دینج اهالی دهشتلی گونلر یاشادی. بئله بیر آغیر شراییطدن چیخماق اوچون اینفورماسیا و تبلیغات واسیطه‌سینه جیدی ائحتیاج وار ایدی. زاما‌نین طلبلرینه اویغون اولاراق، گونده‌لیک قزئت نشر ائتمک مسله‌سی آذربایجان ضیالیلارینی دوشوندوروردو. 1905-جی ایلین مارتین 15-ده آذربایجان خالقی‌نین حیاتیندا گئنیش فعالیت اسفئراسی ایله درین ایز بوراخمیش، خئیریه‌چی حاجی زین‌العابدین تاغی‌یئوین منزیلینده توپلاشمیش ضیالیلار بیر چوخ اؤنملی مسله‌لر کیمی گونده‌لیک قزئت نشر ائتمگی ده موذاکیره ائتدیلر. 



آردینی اوخو/ Ardını oxu

"اکینچی" قزئتی

+0 بگندیم


"اکینچی" قزئتی

اکینچی — آذربایجان تورکجه‌سینده یاییملانان ایلک قزئت. 1875-جی ایلده باشلایان نشریاتی 1877-جی ایلده بیتمیشدیر. ایلک سایی‌نین بوراخیلدیغی 22 اییول آذربایجاندا "میلّی مطبوعات گونو" کیمی قئید اولونور. آیدا ایکی دفعه300-400 تیراژلا یاییملانمیشدیر. عومومیلیکده 56 سایی بوراخیلمیشدیر. 



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : درگیلر,

ایقبال (قزئت)

+0 بگندیم

ایقبال (قزئت)

ایقبال — گونده‌لیک قزئت

تاریخی
1912-1915-جی ایللرده باکیدا، آذربایجان تورکجه‌سینده نشر ائدیلمیشدیر. 1023 نؤمره‌سی چیخمیشدیر. اونلاردان 459-او صنعت‌الله عین‌الله‌یئو-ابراهیمووون (6.3.1912-20.9.1913)، 299-او سید حسین صادق‌زاده‌نین (22.9.1913-8.10.1914)، 265-ای ایسه محمدعلی عبدالعزیز و محمد امین رسول‌زاده‌لرین (9.10.1914-27.4.1915) ناشیرلیگی و باش مؤلیفلیگی ایله بوراخیلمیشدیر. "ایقبال"-ین اساس مؤلیفلری صنعت‌الله عین‌الله‌یئو-ابراهیموو، سید حسین صادق‌زاده، محمد امین رسولزاده، حاجی ابراهیم قاسیموو، نریمان نریمانوو، محمد هادی، عبدالله شایق، عباس صحت، علی نظمی، خلیل ابراهیم، اکبر اکبروو و ب. ایدی. 



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : درگیلر,

خالخال خانلیغی

+0 بگندیم

خالخال خانلیغی

خالخال خانلیغی — مرکزی خالخال شهری اولماقلا آذربایجان خانلیقلاریندان بیریدیر.

تاریخی

خانلیغین یارادیجیسی امیرگونه خان‌دیر. امیرگونه خان امیرلی-آوشار نادر شاه قیرخلی-آوشارین اؤلوموندن سونرا گیلا‌نین والیسی اولموشدو. سونرا طاروما باشچیلیق ائتمیشدی. امیرگونه خان آوشار فتحعلی خان آراشلی-آوشارلا بیرلشیب کریم خان زنده قارشی چیخدی. سونرا کریم خا‌نین طرفینی توتوب فتحعلی خانی ساتدی. کریم خان اونو شیرازا "فخری قوناقلیغا" آپاریب عالی شورایا داخیل ائتدی.



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : آذربایجان خانلیقلاری, آذربایجان,

"فیوضات" (درگی)

+0 بگندیم

"فیوضات" (درگی)

"فیوضات" (درگی) - ایجتیماعی درگی. بیر ایل عرضینده 32 سایی ایشیق اوزو گؤروب 

آدی
درگی‌نین ایلک ساییندا مرام و مقصدلرینی آچیقلایان علی‌بیگ حسین‌زاده "حیات و مئیلی-فیوضات" مقاله‌سینده فیوضات کلمه‌سی‌نین معناسینی آچیقلایاراق یازیردی:


مجموعه‌میزه "فیوضات" آدی تصادوفی وئریلمییور، بو نام حیاتدان طبیعی اولاراق تولّود ائدییور... "فیوضات" لفظون "فیض"-ین جمیل-جمعی اولوب ریفاه و برکت، بوللوغا، مادّی و معنوی نئعمتلرین بوللوغونا، ترقّیات و کمالاتین شأنیه-تجلّی‌سینه دلالت ائدرسه ده، فقط اصل مفهومو سعادت و علی الخصوص سعادتی-معنویه‌دیر، حقیقی ذؤوق و صفالردن عیبارت بیر سعادتی-معنویه‌دیر. حیات ایسه معنایی باطینی‌سیله دایمی بیر مئیلی-سعادت، بیر مئیلی-فیوضاتدیر. " 
"فیوضات" کلمه‌سی عربجه "فیض" سؤزوندن اولوب لوغوی معناسی بوللوق، برکت، نعمت، مووفّقیت، خئییر فایدا، لذت، حضّ، حیات گئرچکلرینی دویماق، درک ائتمک، اونلاردان حضّ آلماق، ذؤوق، فیض آلماق، فیض‌یاب اولماقدیر."



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : درگیلر, آذربایجان,

جاواد خانلیغی

+0 بگندیم

جاواد خانلیغی

جاواد خانلیغی — بیر چوخ آذربایجان خانلیقلاری کیمی نادر شاه افشارین اؤلوموندن سونرا یارانمیشدیر. ایندیکی آذربایجان جومهوریتی‌نین اراضیسینده قاراباغ خانلیغی ایله شاماخی خانلیغی‌نین و سالیان سلطانلیغی‌نین آراسیندا یئرلشیردی. جاواد خانلیغی 1747-جی ایلده یارادیلمیشدیر. مرکزی جاواد قالاسی ایدی.



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : آذربایجان خانلیقلاری, آذربایجان,

گنجه خانلیغی

+0 بگندیم

 

 

گنجه خانلیغی‌نین بایراغی و خریطه‌سی

گنجه خانلیغی

گنجه خانلیغی – اون سککیزینجی عصرین اورتالاریندا، پایتاختی گنجه شهری اولماقلا یارانان آذربایجان خانلیقلاریندان بیریدیر. گنجه خانلیغی موُرووْداغ سیلسیله‌سیندن کور چایینادک اولان تورپاقلار، قاراباغ، ایروان خانلیقلاری، قازاخ و شَمشَددیل سولطانلیقلاری و گورجوستانلا همسرحد ایدی. خانلیغین مرکزی گنجه شهری ایدی



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : آذربایجان خانلیقلاری, آذربایجان,

شکی خانلیغی

+0 بگندیم


 

شکی خانلیغی‌نین بایراغی و خریطه‌سی


شکی خانلیغی

شکی خانلیغی — اون سککیزینجی عصرده آذربایجان اراضیسینده مؤوجود اولموش ان گوجلو خانلیقلاردان بیری.




آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : آذربایجان خانلیقلاری, آذربایجان,