ائلچین ELÇİN

تورک دیلی و ادبیاتی

اودلو یورد درگیسی

+0 بگندیم

 

اودلو یورد (تورکجه. Odlu yurt) — تورکیه جومهوریتینده قورولموش اولان درگی.[۱]آذربایجان سیاسی موهاجیرتی‌نینایستانبولدا نشر ائتدیگی آیلیق ایجتیماعی-سیاسی توپلودور. 

تاریخی

  ایلک نؤمره سی 1929-جو ایلین مارس‌یندا، سون - 31-جی نؤمره سی ایسه 1931-جی ایلین آقوستوندا چیخمیشدیر. توپلونون نشری نین ایمتییاز صاحیبی عباس‌قولو کاظم‌زاده، مسئول مودیری کامل، باش موحریری ایسهمحمد امین رسول‌زاده ایدی.  " اودلو یورد "  اؤزوندن اول نشر اولونموش  " یئنی قافقاسیا " ،  " آذری تورک "  مجموعه‌لری‌نین ایدئیا ایستیقامتینی داوام ائتدیرمیشدیر. توپلونون بیرینجی ساییندا وئریلن پروقرام-مقاله ده آذربایجانچی‌لیق فیکرینه اؤنم وئرمک مقصدیله تأسیس اولونان  " اودلو یورد "-ون، هر شئیدن اول، میلّیتچی، تورکچو، جومهوریتچی و خالقچی اولدوغو؛ آذربایجان خالق جومهوریتیمفکوره‌سینی اوستون توتدوغو و مودافیعه  ائتدیگی آچیقلانیر، توپلودا تورک خالق‌لاری و تورک دونیاسی‌نین یئگانه موستقیل دؤولتی اولان تورکیه جومهوریتی حاقیندا اوخوجولارا معلومات وئریله‌جگی؛ قافقازین ایستیقلال و خیلاصی‌نین رئال‌لاشماسی اوچون قافقازلی‌لارین عومومی دوشمنه قارشی ایتتیفاقا چاغیریلاجاغی؛ شرقین، خوصوصاً مظلوم و محکوم تورک خالق‌لاری‌نین ایستیقلال ساواشینی دوغرولتماق و میلّی موجادیله‌سینی یوکسلتمک ایشی‌نین تبلیغ اولوناجاغی بیان ائدیلیردی. 



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : آذربایجان, درگیلر,

آق بابا درگیسی

+0 بگندیم

آق بابا، 1922-1977 ایللری آراسیندا تورکیه‌ده یاییملانمیش هفته‌‌لیک سیاسی ساتیریک درگی.

  تورک ادبیاتی‌نین ان اوزون عؤمورلو ساتیریک درگی‌لریندن‌دیر. 1922.ده بئش هِجه‌جی‌لر آدلی ادبیات آخیمی نین ایکی اؤنملی اویه‌سی اولان یوسف ضیا اورتاچ سیفی اورهون طرفیندن قورولموش؛ بیرنئچه کز کسینتی‌یه اوغراماقلا بیرلیکده 1977’یه قدر چیخاریلاراق تخمیناً ایکی مین سایی یاییملانمیشدیر. 



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : درگیلر, تورکیه,

آی دده درگیسی

+0 بگندیم

آی دده درگیسی

آی دده، رفیک خالد کارای طرفیندن 1922 ایلینده ایستانبولدا هفته‌ده  ایکی گون یاییملانمیش داها سونرا 1948-1949دا یئنیدن چیخاریلمیش سیاسی ساتیریک درگیسی. 

  تورک قورتولوش ساواشی  سیراسیندا چیخان ان ائتکیلی ایکی ساتیریک درگیسیندن بیری‌سیدیر (دیگری گولر یوز). قوروجوسو و باش‌یازاری رفیک خالد کارای‌دیر. میلّی موباریزه‌‌یه ساتیرا یولو ایله  موخالیفت ائدن درگی، قیسا سورن یایین حیاتی بویونجا چوخ ساییدا یازار و رسام یئتیشتیرمیش، اؤزوندن سونرا یایینلاناجاق ساتیریک درگیلرینه زمین حاضیرلامیشدیر.



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : درگیلر, تورکیه,

برهان حقیقت (درگی)

+0 بگندیم

برهان حقیقت  — ایرواندا آذربایجان تورکجه‌سینده  چاپ اولونان ادبی، اجتماعی-سیاسی درگی.


آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : درگیلر,

انجمن (قزئت)

+0 بگندیم

انجمن (قزئت) - ۱۹۰۶-جی ایل اوکتوبر آیی‌نین ۱۹-دان - ۱۹۱۱-جی ایله‌دک تبریزده میرزه علی اکبر وکیلی‌نین باش‌یازارلیغی ایله نشر اولونان مطبوع اورقان.

حاقّیندا

تبریزده مشروطه قانونو اعلان ائدیلدیکدن سونرا چیخان ۱-جی مطبوع اورقانی «روزنامه ملّی» («میلّی قزئت») اولوب. بیر مدت سونرا بو آد دا دَییشیلیب. «جریده‌ ملّی» آدی ایله چیخدی. قزئت ۳۸ ساییندان «آذربایجان ایالت انجمنی»‌نین رسمی اورقانی کیمی فعالیت گؤستره‌رک «انجمن» آدی ایله یاییلدی. قزئت ۱۹۰۶-جی ایل اوکتیر آیی‌نین ۱۹-دان تبریزده میرزه علی اکبر وکیلی‌نین باش‌یازارلیغی ایله نشر اولونوب. ایلک ایللرده هفته‌ده ۲ دفعه، محمود غنی‌زاد‌ه‌نین باش یازار اولدوغو ایللرده ایسه هفته‌ده ۳ دفعه چاپ اولونوب. قزئتین باشلیغیندا ۱۱-جی-۱۴-جو عصرده آذربایجا‌نین آتابیگلر دؤولتینه منسوب اولان سونرالار ایسه قاجارلارین رسمی نیشانینا چئوریلن آسلان و گونش عکس اولونموشدو. قزئتین نشری ۱۹۱۱-جی ایله‌دک داوام ائتمیش‌دیر. قئید ائتمک لازیم‌دیر کی، «انجمن» مشروطه اینقیلابی دؤورون‌ده ایشیق اوزو گؤره‌ن ایلک میلّی اورقان ایدی. بونونلا یاناشی، او دؤورده قبول اولونموش ایران و گونئیآذربایجان مطبوع اورقانلارینا تطبیق ائدیلن قایدالاردان یان کئچه‌رک، یعنی مطبوعات ناظیرلیگی‌نین ایجازه‌سی اولمادان نشره باشلامیشدی. بو قزئت او دؤورده ایراندا آزاد مطبوعات آنلاییشی‌نین ایلک قارانقوشو ایدی. قزئتین آدی‌نین آلتیندا بو سؤزلر یازیلیردی:

خالقین و تاجیرلرین ایستگی اوزرینه بو قزئت چوخ ساده بیر دیلده یازیلیر.[۱]



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : درگیلر,

کیرپی (درگی)

+0 بگندیم

کیرپی (درگی)

"کیرپی" (درگی) — آذربایجان‌ جومهوریتینده نشر اولونان ساتیریک کاریکاتور درگیسی.

 

بیلگی

"کیرپی" ساتیریک درگیسی ۱۹۵۲-جی ایلده‌ن چیخیر. "ملا نصرالدین" عنعنه‌لرینی داوام ائتدیرمک، جمعیت‌ده‌کی نقصانلاری اوزه چیخارماق، حاقین، عدالتین اؤز یئرینی توتماسی "کیرپی"نین اساس ایش پرینسیپی اولوب. درگی اوزون ایللر روشوتخورلارین، ائل مالینی داغیدانلارین، مدنیتیمیزه بیگانه قالانلارین و س. ایفشا ائدیلمه‌سی اوچون قتعیتله موباریزه آپارمیش‌دیر.



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : درگیلر,

عقرب (درگی)

+0 بگندیم

عقرب (درگی)

"عقرب" — باکی‌دا نشر ائدیلمیش ساتیریک درگی.

حاقّیندا

۸ صحیفه‌دن عبارت اولان "عقرب" درگیسی‌نین ۱۹۲۳-جو ایلده ۶، ۱۹۲۴-جو ایلده ۲ نؤمره‌سی چاپ ائدیلمیش‌دیر. درگیده نظم و نثرله هم ساتیریک، هم ده یوموریستیک یازیلار، کاریکاتورالار وئریلیردی. "عقرب" درگیسی‌نین رداکتورو حسن رحمانوو، رسامی عظیم عظیم‌زاده ایدی. "عقرب" ایمضالی باش مقاله‌سیندن درگی‌نین بعضی اساس وظیفه‌لری، دیل، اوسلوب خصوصیتلری اعتباریله "ملا نصرالدین"دن اؤیره‌نمه‌یه چالیشدیغی گؤرونوردو.

قایناق

  • جلیل محمدقولوزاده انسیکلوپدیسی. باکی،۲۰۰۸. ص.۹۵



آچار سؤزلر : درگیلر,

ترجمان قزئتی

+0 بگندیم

ترجمان قزئتی

ترجمان قزئتی — 1883-1916-جی ایللرده قیریمین باغچاسارایشهرینده یایینلانان سیاسی ، ادبی و ایجتیماعی میلّی گونده‌لیک ایدی.



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : درگیلر, تورک دونیاسی,

عالم نسوان (درگی)

+0 بگندیم

عالم نسوان (درگی)

عالم نسوان (قیریم تاتارجا: Alem-i Nisvan) دونیاداکی ایلک تورک-موسلمان قادین درگی‌سیدیر.[۱]"قادینلار دونیاسی" آنلامینا گلیر. عرب الیفباسی ایله قیریم تاتار دیلینده 1906-1912 ایللر آراسینداقیریمدا باسیلمیشدیر. باش یازاری، شفیقه خانیم قاسپیرالی (1886-1973) ایدی.[۲]



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : تورک دونیاسی, درگیلر, قیریم تاتارجا,

عالم صبیان (درگی)

+0 بگندیم


عالم صبیان (درگی)

"عالم صبیان"- 1906-1912 ایللرینده  قیریمتاتار دیلینده،باغچا‌سارای‌دا چیخان اوشاق درگی‌سی ایدی. "اوشاقلار دونیاسی" آنلامیندا اولان " عالم صبیان"، اسماعیل قاسپرالی‌نین مطبعه‌سینده، "ترجمان" قزئتی‌نین علاوه‌سی اولاراق باسیلیب نشر ائدیلیردی. روسیه تورکلری‌نین ایلک اوشاق درگی‌سی اولان "عالم صبیان" دا، گولونج حکایه‌لر، تاپماجالار، ناغیل‌لار و چئشیدلی یازیلاری اوخوماق اولاردی. بونلار هم اوشاقلار هم ده موعلّیملرین فایدالانماسی اوچون ایدی.

"عالم صبیان"، اوشاق درگیسی‌نین 1911.نجی ایلینده چیخان ساییلاری(PDF)؛ Alemi-sibyan çocuk dergisinin,1911-ci yılında çıkan sayıları 


 یازان : عباس ائلچین شنبه ۱۳۹۸/۰۳/۱۸ 



آچار سؤزلر : قیریم تاتارجا, تورک دونیاسی, درگیلر,

"اکینچی" قزئتی

+0 بگندیم


"اکینچی" قزئتی

اکینچی — آذربایجان تورکجه‌سینده یاییملانان ایلک قزئت. 1875-جی ایلده باشلایان نشریاتی 1877-جی ایلده بیتمیشدیر. ایلک سایی‌نین بوراخیلدیغی 22 اییول آذربایجاندا "میلّی مطبوعات گونو" کیمی قئید اولونور. آیدا ایکی دفعه300-400 تیراژلا یاییملانمیشدیر. عومومیلیکده 56 سایی بوراخیلمیشدیر. 



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : درگیلر,

ایقبال (قزئت)

+0 بگندیم

ایقبال (قزئت)

ایقبال — گونده‌لیک قزئت

تاریخی
1912-1915-جی ایللرده باکیدا، آذربایجان تورکجه‌سینده نشر ائدیلمیشدیر. 1023 نؤمره‌سی چیخمیشدیر. اونلاردان 459-او صنعت‌الله عین‌الله‌یئو-ابراهیمووون (6.3.1912-20.9.1913)، 299-او سید حسین صادق‌زاده‌نین (22.9.1913-8.10.1914)، 265-ای ایسه محمدعلی عبدالعزیز و محمد امین رسول‌زاده‌لرین (9.10.1914-27.4.1915) ناشیرلیگی و باش مؤلیفلیگی ایله بوراخیلمیشدیر. "ایقبال"-ین اساس مؤلیفلری صنعت‌الله عین‌الله‌یئو-ابراهیموو، سید حسین صادق‌زاده، محمد امین رسولزاده، حاجی ابراهیم قاسیموو، نریمان نریمانوو، محمد هادی، عبدالله شایق، عباس صحت، علی نظمی، خلیل ابراهیم، اکبر اکبروو و ب. ایدی. 



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : درگیلر,

"آی ملا عمی "(قزئت)

+0 بگندیم

آی ملا عمی

آی ملا عمی (قزئت) - قاجار حؤکومتینده بیلاواسیطه مورتجئع و محمدعلی میرزه‌نین سارایینا باغلی قووّه‌لرین اورقانی ساییلان، 1908-جی ایلده تبریزین دوه‌چیلر محلّه‌سینده ایسلامیّه جمعیتینین واسیطه‌چیلیگیله نشر ائدیلن قزئت.

قزئتین نشری

21. عصرین سونلاریندان ایراندا قاجار حؤکومتی علئیهینه اؤز-اؤزونه سیچراییشلار شکلینده تظاهور ائدن خالق نوماییشلری آرتیق 1905-جی ایلین سونوندا شوعورلو، نیظاملی فورمالار آلماغا باشلادی. حؤکومته قارشی اولان بو کوتلوی حرکاتلار، اینقیلابلا نتیجه‌لندی و تاریخه مشروطه اینقیلابی (1906-1911) آدی ایله داخیل اولدو. 20. عصرین اوّللرینده آذربایجانین گونئیینده یاشایان تورکلرده «اومّت‌چیلیکدن میلّتچیلیگه» کئچمه مئیللری یارانیردی. تدریسین تورک دیلینده آپاریلدیغی مکتبلر قورولور، تورکجه مطبوعات یارانیردی. بئله بیر دؤورده آذربایجان تورکجه‌سینده درج ائدیلن مطبوع اورقانلاریندان بیری ده «آی ملا عمی» آدلانان قزئت اولموشدور. بو قزئت تبریزین دوه‌چیلر محلّه‌سینده ایسلامیّه جمعیتینین واسیطه‌چیلیگیله نشر ائدیلیردی. دؤورون مورتجئع قزئتلریندن اولان اَیلنجه‌لی «آی ملا عمی» ایسلامیّه جمعیتی طرفیندن 1908-جی ایلده (ه.ق.1326) هم فارس، هم ده تورک دیللرینده چاپ اولونوردو. آذربایجان تورکجه‌سینده اولان «آی ملا عمی» قزئتی قبول اولونموش قایدادا اساساً کیچیک حجمده بصیرت مکتبینین مودیری، عئینی زاماندا «اوخووّت»، «ایتّیحاد» و «ایسلامیّه»نین قزئتلری نین رهبری اولان میرزه احمد طرفیندن تبریزده چاپ اولونوردو. «آی ملا عمی»، باشقا بیر منبعه ایستیناداً، میرزه حسن و سعیدالسلطان‌ین رهبرلیگی آلتیندا نشر اولونوردو.



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : آذربایجان, درگیلر,

"فیوضات" (درگی)

+0 بگندیم

"فیوضات" (درگی)

"فیوضات" (درگی) - ایجتیماعی درگی. بیر ایل عرضینده 32 سایی ایشیق اوزو گؤروب 

آدی
درگی‌نین ایلک ساییندا مرام و مقصدلرینی آچیقلایان علی‌بیگ حسین‌زاده "حیات و مئیلی-فیوضات" مقاله‌سینده فیوضات کلمه‌سی‌نین معناسینی آچیقلایاراق یازیردی:


مجموعه‌میزه "فیوضات" آدی تصادوفی وئریلمییور، بو نام حیاتدان طبیعی اولاراق تولّود ائدییور... "فیوضات" لفظون "فیض"-ین جمیل-جمعی اولوب ریفاه و برکت، بوللوغا، مادّی و معنوی نئعمتلرین بوللوغونا، ترقّیات و کمالاتین شأنیه-تجلّی‌سینه دلالت ائدرسه ده، فقط اصل مفهومو سعادت و علی الخصوص سعادتی-معنویه‌دیر، حقیقی ذؤوق و صفالردن عیبارت بیر سعادتی-معنویه‌دیر. حیات ایسه معنایی باطینی‌سیله دایمی بیر مئیلی-سعادت، بیر مئیلی-فیوضاتدیر. " 
"فیوضات" کلمه‌سی عربجه "فیض" سؤزوندن اولوب لوغوی معناسی بوللوق، برکت، نعمت، مووفّقیت، خئییر فایدا، لذت، حضّ، حیات گئرچکلرینی دویماق، درک ائتمک، اونلاردان حضّ آلماق، ذؤوق، فیض آلماق، فیض‌یاب اولماقدیر."



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : درگیلر, آذربایجان,

میرات – ساتیریک درگی

+0 بگندیم

میرات – ساتیریک درگی

تاریخی
"موللا نصرالدین" ادبی مکتبی‌نین تاثیری ایله یارادیلان بیر نئچه ساتیریک درگی نشر اولونوردو کی، اونلاردان بیری ده "میرات" ایدی. "میرات" گولگو مجموعه‌سی اولوب 1910 - جو ایلین اییون آیی‌نین 19 - دان اعتیباراً باکیدا نشر اولونماغا باشلامیشدیر. درگی‌نین رئداکتورو علی‌عباس تاغی‌زاده ایدی. م.ب.محمدزاده‌نین "آذربایجان تورک مطبوعاتی" کیتابیندا "میرات"-ین یالنیز بیر سایی‌نین ایشیق اوزو گؤردوگو قئید اولونسا دا، اصلینده بو ساتیریک درگی‌نین 5 نؤمره‌سی ایشیق اوزو گؤرموشدو. آشاغیداکی ایکی میصراعنی اؤز فعالیت پرینسیپی کیمی سئچن "میرات" حیاتدا باش وئرنلره لاقئید قالمایاجاغینی، دوغرونو یازاجاغینی، موشاهیده اولونان نؤقصانلاری کسکین تنقید ائتمگی اوخوجولارا وعد ائدیردی. بو میصراعلاردا درگی‌نین حقیقتدن یازاجاغیندان، تنقید اولوناجاق آداملارین درگی صحیفه‌لرینده اؤز صورتلرینی گوزگوده گؤردوکلری کیمی گؤره‌جگیندن خبر وئریردی. درگی‌نین بوتون نؤمره‌لرینده ائپیقراف اولاراق آشاغیداکی ایکی میصراع شئعیر وئریلیردی

دئمه روسوای ائده‌جک عالمه "میرات" منی، 
اولدوغون صورت ایله گؤستره‌جک خلقه سنی

اصلینده ایسه درگی‌نین مؤلیفلری حیات حقیقتلرینه صادیق قالمیردیلار. بها سید کیمی مورتجئع فیکیرلی یازیچیلار بو درگیدن ایستیفاده ائدیب، آذربایجان خالقینا، آذربایجان یازیچیلارینا بؤهتانلار یاغدیریردیلار



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : آذربایجان, درگیلر,