ائلچین ELÇİN

تورک دیلی و ادبیاتی

"کیتاب-ی دده قورقود"-دا اسکی تانریچیلیغین و شامانچیلیغین ایزلری

+0 بگندیم



"کیتاب-ی دده قورقود"-دا اسکی تانریچیلیغین و شامانچیلیغین ایزلری 
دوکتور فایق علی اکبرلی

اؤزت 
بو گونه قدر "کیتاب-ای دده قورقود" و یازاری دده قورقود فلسفه‌دن اوزاق توتولموش، داها چوخ فولکلور، ادبیات، دیلچیلیک و بیر اؤلچوده ده  تاریخی مسله‌لر آراشدیریلمیشدیر. اؤزللیکله ، آذربایجاندا، تورکیه‌ده، عومومیتله بوتون تورک دونیاسیندا "کیتاب-ی دده قورقود"-ون اساساً فولکلور اثری اولاراق قلمه وئریلمه‌سی بو دگرلی اثرین فلسفی مضمونونو و یازیچیسی قورقود آتا‌نین فیلوسوفلوغونو کؤلگه‌ده قویموشدور.  شوبهه‌سیز ، آذربایجاندا و تورکوستاندا "کیتاب-ای دده قورقود" و قورقود آتانین فلسفه‌دن، عئینی زاماندا  تاریخدن اوزاق توتولماسی سیاسی موتیولرله باغلی اولموشدور. آنجاق تأسوفله، آذربایجا‌نین موستقیل‌لیک دؤورونده نشر اولونان "فلسفه" آدلی بیر چوخ کیتابیندا "کیتاب-ای دده قورقود"-ا  فلسفی و تاریخی بیر اثر کیمی چوخ آز دیقّت یئتیریلیر. 

" کیتاب-ی دده قورقود" اثری سؤزلو اولاراق م.س.6-8. عصرلرینده رسمی اولاراق فورمالاشسا دا، کؤکلری داها اسکیلره، بلکه ده مین ایللر اوّله گئدیب چیخیر .. بو آنلامدا کیتاب و یازیچیسی دده قورقود تورک فلسفه‌سی‌‌نین ان ایلک قایناقلاریندان بیریدیر، بلکه ده بیرینجیسیدیر، هر حالدا  بو اثرده اسکی دؤنمین تانریچلیق، شامانیزم، توتمیزم و دیگر ایدئیالاریندان یایغین اولاراق بحث ائدیلمکده‌دیر. اؤزللیکله قورقودآتانین فلسفی باخیش آچیسیندان اؤنملی یئر توتان تانریچیلیغین تورک خالقلاری‌نین حیاتیندا یئری و رولو آراشدیریلمالی، ایسلام دینی ایله بوتؤولشن بو فیکرلرین باشقا اؤزللیکلری تثبیت ائدیلمه‌لیدیر. شوبهه‌سیز، تانریچیلیغین ایسلام دینیله هانسی بنزه‌ر و فرقلی جهتلری‌نین اولماسی، تورکلرین چوخونلوغونون تانریچیلیقدان ندن ایسلاما یؤنلمه‌سی ایسه  تورک فلسفه‌سی‌نین، تورک فلسفه‌ تاریخی‌نین آراشدیرما نسنه‌سی اولمالیدیر. عینی زاماندا، "کیتاب-ی دده قورقود"-دا اوغوز تورکلری‌نین ایسلام دینینه قدرکی مادی و معنوی دگرلری، عادت-عنعنه‌لری اخلاق-اتیک نورملاری، باخیش آچیسی  عکس اولونور. کیتابدا قورقود آتانین دیلیندن دوغایا، توپلوما، وارلیغا، ایداراکه عاید فلسفی فیکیرلر اؤنه سورولمکده‌دیر.

آچار سؤزلر:

دده قوردقود فلسفه‌سی، تورک فلسفه‌سی، تانریچیلیق، شامانیزم، تورک فلسفه تاریخی



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : آذربایجان, تورک دونیاسی, دده قورقود,

اورتاق تورک الیفباسینا دؤنوش: تاریخ و چاغداشلیق

+0 بگندیم
اورتاق تورک الیفباسینا دؤنوش: تاریخ و چاغداشلیق 

دوکتور فایق علی اکبرلی

خولاصه 
مقاله‌ده گؤستریلیر کی، 1926-جی ایلین فوریه 26-دان مارسین 5-دک باکی‌دا کئچیریلن تورک‌سویلو خالقلارین تورکولوژی قورولتایی‌نین قارشیسیندا دوران اساس پروبلملردن بیرینجیسی میلّی الیفبا و میلّی دیل مسله‌سی اولموشدور. تورکولوژی قورولتایین کئچیریلمه‌سی‌نین اساس تشبوثچولری ایسه یئنی تورک الیفباسی (ی‌ت‌ا) کومیته‌سی و آذربایجانی آراشدیرما و اؤیرنمه جمعیتی ایدی. تورکولوژی قورولتایدا عرب الیفباسیندان لاتین الیفباسینا کئچیریلمه‌سی چاغریشینا جاوابلار دینلنمیشدیر. قورولتایا قاتیلان 131 نوماینده‌دن 93-او تورک‌سویلو، یئرده قالانلاری دیگر خالقلارین تمثیلچیلری اولموشلار. یئنی تورک الیفباسی مسله‌سینده ایکی جریان: 1) لاتین‌چیلار و 2) ایصلاحاتچیلار (عرب الیفباسی طرفدارلاری) مؤوجود اولموشدور. عئینی زاماندا، مقاله‌ده چاغداش دؤورده ده اورتاق تورک الیفباسی‌نین یارانماسی‌نین اهمیتیندن بحث اولونموشدور. 


آچار سؤزلر: تورکولوژی قورولتای، یئنی تورک الیفباسی کومیته‌سی، تورک رونیک الیفباسی، لاتین الیفباسیی، عرب الیفباسی، اورتاق تورک الیفباسی 



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : تورک دونیاسی,

اورمو تئوری‌سی ایشیغیندا تورکلرین آتایوردو

+0 بگندیم

اورمو تئوری‌سی ایشیغیندا تورکلرین آتایوردو 

رنگ بیلدیرن سؤزلره گؤره

پروفسور دوکتور فیرودین آغاسی‌ اوغلو

علمده درین کؤک سالمیش یانلیش بیر تئوری‌نی ردّ ائتمگین واختی چوخدان چاتسا دا، تورکولوق، إتنولوق و تاریخچیلر بو پروبلِمین اوزرینه گئتمگه ریسک ائتمیرلر، چونکی ایکی عصردن آرتیق علمی ادبیاتدا کیتابدان کیتابا اؤتورولن، آز قالا، بدیهیاتا چئوریلن بیر فیکری تکذیب ائتمک او قدر ده آسان دئییل. بو، «آلتای دیللری عاییله‌سی» نظریه‌سیدیر. ایثبات اولونمامیش بو نظریه‌یه گؤره، گویا تورکلر موغول و تونقوز-مانجور خالقلاری ایله قوهومدور و اونلار نه واختسا، آلتای دیل عاییله‌سی آدلا­نان پروتوآلتای دیلی پارچالاناندان سونرا بیر-بیریندن آیریلمیشدیر. گویا تورکلر آلتایداکی موغولوید قوهوملاریندان آیریلیب، باتی اؤلکه‌لره کؤچموشلر. بو باخیمدان، آذربایجان تورکلری‌‌نین منشأیی ده آلتای و موغولوستان چؤللری ایله باغلانیر. 

 



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : اورمو, آذربایجان, تورک, تورک دونیاسی,

محمدامین بوغرانین یاشاییشی و دوغو تورکیستانین موستقیل‌لیگی اوغروندا آپاردیغی موباریزه‌لر

+0 بگندیم

محمدامین بوغرانین یاشاییشی و دوغو تورکیستانین موستقیل‌لیگی اوغروندا آپاردیغی موباریزه‌لر

محمدامین بوغرا ( 1901 خوْتن- 1965 تورکیه)، اویغور سیاستچی و یازیچیسی، دوغو تورکیستان ایسلام جومهوریتی‌نین قوروجوسو و ایلک جومهور باشقانی‌ ایدی.

گیریش

   محمد امین بوغرا، 1901-جی ایلده دوغو تورکیستا‌نین خوتن شهرینده سایقین بیرعاییله‌ده دونیایا گلدی. بؤلگه‌‌نین ساییلمیش دین عالیملریندن اولان آتاسی پیرعابدین حاجینی کیچیک یاشدایکن ایتیردی. دؤرد قارداش و ایکی باجیسییلا بیرلیکده آناسی سکینه بانو خانیمین تربیه‌سی آلتیندا بؤیودو. سکینه بانو خانیم ایسه، 1863-جو ایلده خوتن بؤلگه‌سینده موستقیل خوتن خانلیغینی قورموش اولان عبدالرحمان پاشا‌نین 2. گؤبکدن نوه‌سیدیر. 9 یاشیندا خوتن‌ده ایلک تحصیلینی آلارکن 10 یاشیندا آناسینی ایتیردی و عمیسی‌نین حیمایه‌سینه گیردی. 22 یاشیندا ایسه قاراقاش ناحیه‌سینده‌کی او دؤورون مشهور مدرسه‌لرینده یوکسک دین تحصیلینی عرب و فارس دیللرینده تاماملادی. 1922-1930 ایللری آراسیندا خوتن و قاراقاش ناحیه‌لرینده تفسیر و حدیث مؤوضولاریندا موعلّیم اولاراق وظیفه یئرینه یئتیردی. 
   محمدامین بوغرا یوکسک علمی و ناطیق‌لیک قابیلیتیندن اؤتری قیسا زاماندا بؤلگه‌ده اون قازاندی. اویغور تورکلری طرفیندن حؤرمتلی و نوفوزلو دین آداملارینا وئریلن حضرتیم عونوانییلا خاطیرلاندی. گونوموزه قدر محمد امین بوغرا، دوغو تورکیستاندا محمد امین حضرتیم اولاراق یاد ائدیلیر. گنج یاشدایکن عربجه و فارسجا دیللرینده شعرلر یازماغا باشلامیشدی. او دؤورلرده دوغو تورکیستاندا یئنی- یئنی اینکیشافا باشلایان تحصیلده موعاصیرلشمه فعالیتلرینه آکتیو اولاراق قاتیلدی. حتّی اؤزو ده تورکیه‌دن گلن موعلّیملردن بیر مودّت موعاصیر علم تربیه‌سی آلمیشدی. 
   محمد امین بوغرا، گنج موعلّیم و طلبه‌لری تشکیلاتلاندیریب وطنینی ایشغال ائدن چین حاکیمیتی‌نین دهشت وئریجی ظولم و باسقیلارینا قارشی چاره‌لر آختاردی. چین ایشغالچیلاری‌نین ظولمو حددن آشماقدا ایدی. اویغور تورکلری ان ساده اینسان حاقلاریندان بئله محروم ائدیلمیشدیلر. اصلینده چوخ ضرر چکمیش وضعیتده اولان اکینچیلر و اصنافلار آغیر وئرگیلردن باشقا چین اوردوسونا و بیگلره (چینلی بوروکراتلارا) "آلوانگ سئلیک" آدییلا خراجلیق اؤده‌مک مجبوریتینده ایدیلر. بو حاقسیزلیغا قارشی یوکسلن سسلر درحال قانلی بیر شکیلده سوسدورولوردو. 



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : تورک دونیاسی,

موسلمان تورکلرده شامانیزم قالیقلاری

+0 بگندیم

موسلمان تورکلرده شامانیزم قالیقلاری

عبدالقادر اینان

کؤچورن: عباس ائلچین

خوراسان و گورگان تورکلری‌نین، یعنی ایران-توران حودودونداکی تورکلرین ایسلام اوردولارییلا خلیفه عمر زاما‌نیندا تماسدا اولدیقلارینا دایر خبرلر واردیر. طبری‌نین نقل ائتدیگی بیر روایته گؤره گورگان بیگی اولان تورک صول ایله عرب سرکرده‌سی سوید ابن مقرن (قاهیره 1939 نشری، سُوِید، جوزء 3 ص. 233)  هیجرتین 18. ایلینده (م. 639) بیر موقاویله باغلامیشدیلار. (طبری، لیدئن چاپی ص. 658). بو روایت دوغرو ایسه تورکلرله عربلرین قارشیلاشمالاری قادیسیه ظفریندن ایکی ایل سونرا و نهاوند ظفریندن دؤرد ایل اؤنجه اولموشدور. خوراسانداکی تورک بیگلریندن نیزک تارخان و توخاریستانداکی قارلوق یابغوسو عرب اوردولارییلا هیجرتین 31. ایلیندن اعتیباراً بعضاً ووروشدولار، بعضاً ده باریشدیلار. نهایت، حجّاج‌ین و اونو سرکرده‌لریندن قُتَیبه‌نین سرت و مرحمتسیز سیاستلری خوراساندا گووه‌نی تأمین ائتدی. عربلر ماورالنهره گیردیلر. بوخارا و سمرقند فتح ائدیلدی. قُتَیبه‌نین موظفر اوردولاری هیجرتین 95 (م. 713) ایلینده فرغانا و داشکند اوزرینه گئتدی. بوخارادا بیر بوتخانا مسجیده چئوریلدی.
ایسلام اوردولارییلا ایلک تماسا گلن تورکلر زردوشت، بودا، مانی و قیسماً نسطوری مسیحی دینینده ایدیلر. [1] ایسلام دینی بونلار آراسیندا چوخ یاواش یئرلشیردی. بوخارا و سمرقند فتحیندن سونرا عربلر، کیچیک تورک بیگلیکلری ایله دئییل، بلکه بؤیوک تورک خاقانلیغی اوردولارییلا قارشیلاشدیلار. بو تورکلر شامانیست ایدیلر. دوغو کؤک تورک (گؤک‌تورک) اوردوسو ایسلام طرفیندن فتح ائدیلن سوغد اؤلکه‌سینه، یعنی سمرقند چئوره‌سینه گیردیلر. اورخون یازیتلاریندا بو اولای ذیکر ائدیلمکده‌دیر. باتی کؤک تورک (تورگَش) خاقانی سوْلوُ ایسلام اوردولارینا اوزون مودّت، هیجرتین 119. ایلینه قدر، موقاویمت گؤستردی. [2] عربلر بو خاقانا ابومزاحم، یعنی " ووران اؤکوز" ،لقبینی تاخدیلار. 
هیجرتین 3. عصرینده ماورالنهر ایسلام مملکتی اولدو. فرغانادا و آشاغی سیردریا بویلاریندا موسلمان تورکلر چوخالدی. بونونلا بیرلیکده ایسلامیتین تورکلر آراسیندا یاییلماسی آنجاق هیجرتین 4. عصرینده اولدو. 
ابن فضلان، هیجرتین 310. ایلینده، تورک بولغار خانلیغینا گئدرکن قالابالیق اوغوز بویلاری و باشقیرد تورکلری ایچیندن کئچمیش، بونلارین یاشاییشلارینا، عنعنه و عادتلرینه دایر موفصّل معلومات وئرمیشدی. [3] اونون توصیفینه گؤره اوغوزلار و باشقیردلار شامانیست ایدیلر. اؤلولر کولتو، سو کولتو، دفن و یوغ (ماتم) تؤرنلری عئینیله 8. عصرده‌کی کؤک تورکلرده‌کی کیمی ایدی. بونونلا بیرلیکده ایسلام دینی تاثیری آلتینا گیرمیش اولوردولار. موسلمانلارا خوش گؤرونمک اوچون کلمه‌‌ شهادتی سؤیله‌ییردیلر، "بیر تانری" دئییردیلر. آشاغی سیردریا حؤوضه‌سینده ایسلام سورعتله یاییلماقدا ایدی، سلجوق سوباشی بو شامانیست سویداشلاریندان آیریلیب موسلمانلارا قاتیلدی، اونون نوه‌لری زاما‌نیندا بوتون اوغوزلار موسلمان ساییلدی. 
ابن فضلان‌ین سیاحتیندن 30-40 ایل سونرا قاراخانلیلار دؤولتی بیردن-بیره تورک ایسلام دؤولتی اولاراق مئیدانا چیخدی. منکیبه‌یه گؤره قاراخانلیلاردان ایلک موسلمان اولان خاقان ساتوق بوغراخان ایدی (وفاتی 955). روایته گؤره اونون زاما‌نیندا ایکی یوز مین چادیر تورک خالقی موسلمان اولموش ایمیش. هر حالدا بو تورکلر آراسیندا ایسلام مورشید و داعیلری چوخدان بری فعالیتده اولموش اولسالار گرک. خوصوصیله اموی‌لر سلطنتینه دوشمن اولان پارتیلر، تورکلرین یاردیمینا گووه‌نیردیلر. بو یئنی موسلمان تورکلرین چوخو شوبهه‌سیز کی شامانیستلردن ایدی. بودیست و مسیحی تورکلرین تئیمور دؤورونه قدر موقاویمت گؤستردیکلری معلومدور. 
بو گون تورک میلتی‌نین یوزده دوخسانی موسلماندیر. بونلارین هامیسی عئینی تاریخده موسلمان اولموش دئییلدیرلر. حتّی عئینی قؤوم اولان اوغوزلارین تامامیله ایسلاملاشماسی ایکی عصر بویونجا داوام ائتمیشدیر. قیپچاق چؤللری‌نین ایسلاملاشماسی 9. عصردن 14. عصر باشلارینا قدر سورموشدور. 



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : تورک دونیاسی,

ترجمان قزئتی

+0 بگندیم

ترجمان قزئتی

ترجمان قزئتی — 1883-1916-جی ایللرده قیریمین باغچاسارایشهرینده یایینلانان سیاسی ، ادبی و ایجتیماعی میلّی گونده‌لیک ایدی.



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : درگیلر, تورک دونیاسی,

عالم نسوان (درگی)

+0 بگندیم

عالم نسوان (درگی)

عالم نسوان (قیریم تاتارجا: Alem-i Nisvan) دونیاداکی ایلک تورک-موسلمان قادین درگی‌سیدیر.[۱]"قادینلار دونیاسی" آنلامینا گلیر. عرب الیفباسی ایله قیریم تاتار دیلینده 1906-1912 ایللر آراسینداقیریمدا باسیلمیشدیر. باش یازاری، شفیقه خانیم قاسپیرالی (1886-1973) ایدی.[۲]



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : تورک دونیاسی, درگیلر, قیریم تاتارجا,

عالم صبیان (درگی)

+0 بگندیم


عالم صبیان (درگی)

"عالم صبیان"- 1906-1912 ایللرینده  قیریمتاتار دیلینده،باغچا‌سارای‌دا چیخان اوشاق درگی‌سی ایدی. "اوشاقلار دونیاسی" آنلامیندا اولان " عالم صبیان"، اسماعیل قاسپرالی‌نین مطبعه‌سینده، "ترجمان" قزئتی‌نین علاوه‌سی اولاراق باسیلیب نشر ائدیلیردی. روسیه تورکلری‌نین ایلک اوشاق درگی‌سی اولان "عالم صبیان" دا، گولونج حکایه‌لر، تاپماجالار، ناغیل‌لار و چئشیدلی یازیلاری اوخوماق اولاردی. بونلار هم اوشاقلار هم ده موعلّیملرین فایدالانماسی اوچون ایدی.

"عالم صبیان"، اوشاق درگیسی‌نین 1911.نجی ایلینده چیخان ساییلاری(PDF)؛ Alemi-sibyan çocuk dergisinin,1911-ci yılında çıkan sayıları 


 یازان : عباس ائلچین شنبه ۱۳۹۸/۰۳/۱۸ 



آچار سؤزلر : قیریم تاتارجا, تورک دونیاسی, درگیلر,

ربیعه قدیر

+0 بگندیم

ربیعه قدیر (اویغورجا: رابییه قادیر، ؛ چینجه: 热比娅·卡德尔)  — چین‌ حاکیمیتی آلتیندا اولاندوغو تورکیستان (سینجان-اویغور موختار )) بؤلگه‌سینده یاشایان اویغور خالقی‌نین اینسان حاقلاری اوچون موباریزه ائدن میلّی فعّال.


آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : تورک دونیاسی, اویغور,

چاناق قالا ساواشی

+0 بگندیم

چاناق قالا ساواشی

چاناق قالا ساواشی (تورکجه:  Çanakkale Savaşı اینگیلیسجه: Gallipoli Campaign) بیرینجی دونیا ساواشی اثناسیندا 1915-1916-جی ایللر آراسیندا عثمانلی دؤولتی ایله آنتانتا دؤولتلری(اینگیلس، فرانسه، آنزاکلار  ( آراسیندا باش وئرن دنیز و قورو دؤیوشو. ایتّیفاق دؤولتلری عثمانلی دؤولتی‌نین پایتاختی ایستانبولو آلاراق بوغازلارین ایداره‌سینی اله کئچیرمک، روسیه ایله اعتیبارلی قیدا و حربی تیجارت یولو آچماق،آلمان موتّفیقلریندن بیرینی ضعبفلتمک مقصدی ایله ایلک هدف اولاراق چاناق قالا بوغازینا گیرمیشلر. آنجاق هوجوملاری مووفّقیت‌سیز اولموشدور و ایکی طرفین ده چوخ آغیر ایتکیلر وئرمه‌سی ایله ایتّیفاق دؤولتلری گئری چکیلمیشلر. بو دؤیوش محو اولما وضعیتینده اولان بیر اؤلکه‌‌نین مؤحتشم غلبه‌سی کیمی اولاراق افسانه‌لشمیش، هر وطنداشین خاطیره‌سینده قالمیشدیر. بیر میلّتین گوجونو اورتایا چیخاراراق نه‌لر ائده بیله‌جگینی گؤسترمیش بو دؤیوش تورک قورتولوش ساواشینا دا تاثیر ائتمیشدیر.تورکیه جومهوریتی قورولدوقدان سونرااینگیلیس و فرانسه‌ دونانمالاری‌نین گئری چکیلمگه مجبور ائدیلدیگی گون، یعنی 18 مارت چاناق قالا شهیدلرینی آنما گونو اولاراق ائلان ائدیلمیشدیر. موتّفیقلر اوچون ایسه بو دؤیوش، عسگری باجاریقسیزلیق و فلاکت سیموولو اولاراق ساییلمیشدیر. ائریک بولک طرفیندن یازیلان دؤیوش علئیه‌داری ماهنیسی " And The Bant Played Waltzing Matilda " بو دؤیوشله علاقه‌داردیر.



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : تورکیه, تورک دونیاسی,

مصطفی چوقای

+0 بگندیم

مصطفی چوقای (قازاخجا: Mustafa Şoqaý تورکجه:Mustafa Çokay )

(25 دئکابر 1890 — 27 دئکابر 1941) — قازاخایجتیماعی و سیاسی خادیمی، پوبلیسیست،تورکوستا‌نین بیرلیگی اوغروندا موباریز.

قازاخیستا‌نین تا‌نینمیش دؤولت و ایجتیماعی خادیمی. 1918-جی ایلین یانواریندا تورکوستان ویلایتی ("قوقاند ویلایتی") حؤکومتینه باشچیلیق ائدیب. 1918-جی ایلین 21 فئورالیندا بو حؤکومت بولشئویکلر طرفیندن داغیدیلدیقدان سونرا 1921-جی ایلده آوروپایا موهاجیرت ائدیب. ایستانبولدا "یئنی تورکوستان" ژورنالینی نشر ائدیب (1927-1931). "پروْمئتئی" تشکیلاتی‌نین عوضوو کیمی م.ا.رسول‌زاده‌نین موهاجیرتده بولشئویزمه قارشی بیرگه موجادیله ائتدیگی سیلاحداشلاریندان اولوب.[۱]



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : قازاق, تورک دونیاسی, تورکستان,

عثمان باتور

+0 بگندیم

عثمان باتور

Osman batur.jpg

​عثمان باتۇر (قازخجا.Оспан батыр; وسپان باتیر; تورکجه: Osman Batur;چینجه: 欧斯曼·巴图尔;-) دوْغۇ تۆرکۆستاندا فعالییّت گؤسترمیش اینقیلابچی ایدی.



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : تورک دونیاسی,

یوسف آقچورا

+0 بگندیم

یوسف آقچورا

یۇسف‌بیگ حسن اوْغلۇ آقچۇرالی(تورکجه: Yusuf Akçura) (تاتارجا: Yosif Aqçura /Йосыф Акчура) — تۆرک تاریخ قۇرۇمۇنۇن صدری.تۆرکچۆلۆک ایدئیاسی‌نین اؤنده گئدن تمثیلچیلریندن اوْلان یۇسف  آقچۇرالی سیاسی تضییقلر سببیندن بیر نئچه ایل پاریس شهرینده مۆهاجیر حیاتی یاشامیشدیر. اصلاً تاتار اصیللی تۆرک اوْلان یۇسف  آقچۇرالی عئلمین مۆختلیف ساحه‌لرینده چالیشمیشدیر. یازدیغی عئلمی و پۇبلیسیستیک اثرلره گؤره قیسا مۆدّتدن سوْنرا بیر واختلار مۆهاجیرت ائتمه‌لی اوْلدۇغۇ تۆرکیه‌ده یئنیدن سئویلمگه باشلامیشدیر. یۇسف  آقچۇرالی 1935-جی ایلده ایستانبۇل شهرینده اۆرک تۇتماسیندان دۆنیاسینی دَییشمیشدیر.



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : تورک دونیاسی, تاتار,

تورک خالقلاریندا خیزیر کولتو و نیظامی یارادیجیلیغیندا اونون یئری

+0 بگندیم


تورک خالقلاریندا خیزیر کولتو و نیظامی یارادیجیلیغیندا اونون یئری
 

نجفزاده عزیزآغا بایرام اوغلو 
فیلولوگییا اوزره فلسفه دوکتورو 

     موسلمان-تورک میفولوگییاسی‌نین اساس صورتلریندن بیری اولان خیزیر آدی نه ایسلامییتین موقدّس کیتابی قورآندا، نه ده اوندان اؤنجه‌کی سماوی کیتابلاردا چکیلمه‌سه‌ده، تورک خالقلاری آراسیندا ان پوپولیار، اینانجلاردا اؤزونه‌مخصوص ستاتوسو اولان بیر موقدّس‌دیر. دین‌شوناسلارین فیکرینجه، "کهف" سوره‌سی‌نین 60-جی آیه‌سینده موسا‌نین ایکی دنیزین قوووشدوغو یئرده گؤروشمک ایسته‌دیگی، 80، 81، 82-جی آیه‌لرینده ایسه یول یولداشی اولوب اوندان عئلم اؤیرندیگی شخص محض خیزیردیر. 12-13. عصر منبعلرینده طبری، جوزی، قُرطبی کیمی مؤلیفلر خیزیرلا باغلی افسانه و روایتلری توپلامیشلار. تدقیقاتچیلار اونون آدی‌نین بالیا، کونیه‌سی‌نین ابو ال-عباس، لقبی‌نین ال-خیزیر اولدوغونو یازیر. خیزیر سؤزو ایسه موختلیف منبعلرده فرقلی ایضاحینی تاپیر. بونلارین سیراسیندا ان گئنیش یاییلانی همین ایفاد‌نین عربجه"یاشیل" ،"یاشیللیق" آنلامینا گلمه‌سیدیر. بئله کی، روایته گؤره، خیزیر پئیغمبره وئریلن مؤعجیزه‌لردن بیری‌نین آیاق آتدیغی، اَیلشدیگی هر یئرین یاشیللاشماسی اولدوغو اوچون او، بو لقبی آلمیشدیر. 



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : بایرام, آذربایجان, تورک دونیاسی, تورک,

کؤنوللر فاتئحی دیلشاد خاتون

+0 بگندیم

کؤنوللر فاتئحی دیلشاد خاتون 
نامیق حاجی‌حئیدرلی


   تاریخده ایکی اونلو، تورک سویلو دیلشاد خاتون اولوب. بیری 14-جو یوزایللیکده آذربایجان اراضیسینده یاشاییب. موغول اصلیللی چوبانلیلار (چوبانیلر) سولاله‌سی‌نین سارای منسوبو اولوب. اؤنجه سولطان ابو سعید باهادورون، سونرالار باهادور اؤلندن سونرا ایسه، شئیخ حسن جلاییرین آروادی اولدو. 
حاقّیندا صؤحبت آچاجاغیم دیشاد خاتون ایسه 18-جی یوزیللیکده دوغو تورکوستاندا دوغولموشدو. دوغولدوغو بؤلگه‌ده و چینده بو گون ده بو قهرمان تورک قیزی حاقّیندا افسانه‌لر دولاشماقدادی. چین‌لیلر اونو داها چوخ "شیانگ فئی/ Şiang Fei" آدییلا تانیییر. بو سؤزون چین دیلینده بیر سیرا آنلاملاری وار. "موقدّس" ،"عولوی" ،"اوجا" کیمی دئییملری ایفاده ائدن بو سؤز، "گؤزل قوخولو خانیم" آنلامینی دا وئریر. 



آردینی اوخو/ Ardını oxu

آچار سؤزلر : قادین, تورک, تورک دونیاسی,