ائلچین

تورک دیلی و ادبیاتی

ایرواندا آذربایجان مطبوعاتی نین تمل داشی: " لك-لك " ساتیریك ژورنالی

+0 بگندیم

ایرواندا آذربایجان مطبوعاتی نین تمل داشی:  " لك-لك "  ساتیریك ژورنالی 

  شفق ناصیر 

  ژورنال بوتؤولوكده ادبیات ساحه‌سینه بوتون سایلاریندا گئنیش یئر وئرمیشدیر.  " لك-لك " ،  " هردم‌خیال " ،  " یئتیم جوجه " ،  " كئیفلی " ،  " جیننی " ،  " شئیطان "  ایمضالی شئعیرلرین مؤوضوسو سویداشلاری‌نین معنوی حیاتیندا مدنی گئری‌لیگین تنقیدی و ایفشاسینا  حصر ائدیلمیشدیر.  اكثر سایلاردا  " تاققیلتی "  باشلیغی ایله وئریلمیش دؤردلوكلر اؤزلوگونده گئنیش بیر مؤوضونو عكس ائتدیرمه‌سه‌ده، خالقین دیقتینی جمعیتده مؤوجود اولان ایجتیماعی قوصورلارا یؤنلدیر. بونلاردان بیر نومونه‌: 

  غرق اولمالی اولسان‌دا 

  دنیزلرده بوغولسان، 

  هئچ اولماسا دا مومكون 

  اگر ساحیله چیخماق. 

  نامرد الینه وئرمه الین، 

  تركی-حیات ائت، 

  نامرد الینی توتماقدان 

  افضلدی بوغولماق. 

  بورادا ایفاده اولونان دنیز، اینسانین ساحیله چیخماق جهدی حیاتدا دوزگون یول سئچمه‌سی معناسیندا ایفاده اولونموشدور. بونونلا دا مؤلیف اینسانا مردلیك، موباریزلیك روحونو آشیلاماغا چالیشیر، ایجتیماعی شوعورا تاثیر ائدیر، نامردین بدخاه اوبرازینی چكیر. بئله ییغجام، ساده فیكیرلرده مؤلیف ایجتیماعی شوعورا تاثیر ائتمه‌یه چالیشیر. اویادیجی تاثیره مالیك اولان بو فیكیرلر طبیعی كی،  اینسانلارین حیاتیندا موعین معنادا اهمیت كسب ائدیردی. بو  " تاققیلتیلار "  غفلتده اولان میللتین اویانیب اؤز حالینی دوغرو-دوزگون درك ائتمه‌سی، اونلاردا یئنی‌لیگه هوس اویاتماسی باخیمیندان اوغورلو تاپینتیلار اولاراق یاددا قالیر. 

  ژورنالین سایلاریندا وئریلمیش  " سیاسی لوغت‌لر " ده ایرانین سیاسی حیاتیندا باش وئرن حادیثه‌لر دیقته چاتدیریلیر. عومومیتله، ایران حیاتینی، جنوبلو سویداشلاری‌نین ایجتیماعی حاللارینی  " لك-لك "  ده اؤز نؤوبه‌سینده رئاللیق پریزماسیندان ایشیقلاندیریر. مكتوب فورماسیندا وئریلن فئلیئتون، ساتیریك مقاله و خبرلر -  " تیفلیسدن مكتوب " ،  " ماكودان " ،  " اوردوباد " ،  " گنجه " ،  " مرنددن مكتوب "  یازیلاری  " لك-لك "‌این یاییلما آرئالی‌نین، نوفوذونون گئنیش اولماسینا، هم ده زامانیندا آكتوال اولان مسله‌لره یئنی فورما و مضموندا موناسیبت بیلدیرمه‌سینه گؤره بؤیوك ماراغا قادیردیر. 

  ژورنالین اونونجو سایینا  " لك-لك "  جان وئریر "  آدلی اوشاقلار اوچون نظمله یازیلمیش بیر كیتابچا دا علاوه  اولونموشدور. بو آللئقوریك حئكایتده گؤزوباغلی خالقین بوتون ایجتیماعی پروبلئملرینه موناسیبت بیلدیریلیر. ژورنال علمدن، تحصیلدن محروم اولان بالالارین آجی عاقیبتینی سؤیله‌ییر. قوماربازی، شراب‌خورو تنبئه ائدیر. جمعیتین عیب‌لرینی آچماقلا اوشاقلاری گؤزوآچیق، علملی، تحصیللی اولماغا سسله‌ییر. 

  اؤزونون فعالیتی دؤورونده هر جوره چتین‌لیك‌لرله اوزله‌شن ج.عسگرزاده ژورنالین نشرینی داوام ائتدیره بیلمه‌یه‌جكلرینی باشا دوشوردو. جمعی بیر نؤمره‌دن سونرا، 12-جی ساییندا ژورنال  " ایخطار "  باشلیغی ایله اوخوجولارینا موراجیعت‌له یازیردی: 

   " بعضی سبب‌لره گؤره بیر نئچه نؤمره دن سونرا داها  " لك-لك "  مجموعه سی چیخماییب، اونون عوضینده  " لك-لك " موشتری‌لرینه یئنیدن نشر ائدیله‌جك  " چینقی "  نامیندا مجموعه گؤندریله‌جكدیر. مؤحترم موحریرلریمیز و قارئلریمیز همین  " لك-لك "  مجموعه‌سی‌نین قاپانیلماسینی نشریه‌میزین تنززولونه حمل ائتمه‌ییب، بلكه  " لك-لك "  عوضینه داها دا موكممل بیر صورتده  چیخاراق  " چینقی "  مجموعه‌سینی نفیس كاغیذ اوزرینده درج ائدیلیب، داها پارلاق و مؤحكم اولماسینی نظره آلمالیدیرلار. 

  بو یئنی نشر اولونان  " چینقی "  مجموعه‌سی  علی محزون حاجی زین‌العابدین‌زاده و  " لك-لك "  مودیرلریندن جاببار عسگرزاده‌نین تحتی-مودیریت‌لرینده اولوب، ایروانین بیر نئچه معاریف‌پرور جاوانلاری نین ماددی و معنوی كؤمك‌لیك‌لری ایله نشر اولوناجاق. 

  عوموم قارئلردن توقع اولونور كی، اگر  " چینقی "  مجموعه‌سی نشری بیزدن آسیلمایان سبب‌لره گؤره بیر نئچه هفته تاخیر اولونارسا، صبیرسیزلیك ائتمه‌ییب، بیزلری معذور توتسونلار.  " لك-لك "  اعلانینی درج ائدن قزئته‌لردن توقع اولونور یئنیدن یازدیغیمیز قرار ایله  " چینقی "  مجموعه‌سی‌نین اعلانینی وئرسینلر " . 

  بو، اصلینده بیر ایستعفا خبردارلیغی‌ایدی. اونون باغلانیلماسی سبب‌لری اؤز شرحینی تامام آچماسا دا، مسله‌نین باشقا بیر طرفی، ژورنالین یئنی آدلا، هم ده داها موكممل، پارلاق بیر شكیلده اوخوجولارینا تقدیم ائدیلمه‌سی وعدی، ایستگی ماراقلا قارشیلانیر. بو باره ده بیر قدر سونرا. 

  بورادا بیر حاشیه:

بو گون آذربایجان دؤوری مطبوعاتینا دایر بیبلیوقرافیق گؤستریجیلری  تدقیق ائده‌رك اوزه چیخاران بیر سیرا تدقیقاتچی عالیملریمیزین، او جومله‌دن ن.آخوندوو، ز.موصطافایئوا، س.روستمووانین موختلیف ایللرده نشر ائتدیردیكلری بیبلیوقرافییا كیتابلاریندا بعضی مطبوعات گؤستریجیلری نین آدلارینا راست گلمه‌سك‌ده، اینقیلابا قدركی و اینقیلابدان سونراكی دؤوری مطبوعاتدا اونلاردان بیر چوخو حاقدا معلوماتلارلا قارشیلاشیریق. بو، هر شئیدن اول مؤلیفلرین اؤزلری‌نین ده قئید ائتدیگی كیمی، آختاریش مكانلاریندا، آرخیولرده، كیتابخانالاردا نوسخه‌لری الده اولان دؤوری مطبوعات نومونه‌لری اساسیندا توپلانیلاراق ترتیب اولونوب. اونلار نوسخه‌لری الده اولمایان مطبوعاتین ساده‌جه آدلارینی قئید ائدیبلر. گؤركملی تدقیقاتچی ق.محمدلی ایرواندا نشر اولونان  " جاوانلار شوراسی " ،  " رنجبر " ،  " زنگی "  كیمی قزئتلرین موختلیف سایلاریندا گئدن یازیلاردان نومونه‌لر گؤسترمیشدیر. دئمه‌لی، ایرواندا نشر اولونموش بو قزئتلرین بعضی نوسخه‌لری (بلكه ده هامیسی) بیر زامان ماددی دلیل كیمی موحافیظه اولونوب كی، ق.محمدلی اونلارا موراجیعت ائدیب. تدقیقاتچی بو جور قییمتلی، صحیح معلوماتلاری اؤزونون ده یازدیغی كیمی اساسن موسكوا، لئنینقراد، كازان و باشقا شهرلرین آرخیو و كیتابخانالاریندا آپاردیغی آختاریشلاردا الده ائتمیشدیر. 

  قاییداق  " لك-لك "‌این عاقیبتینه. ژورنالین باغلانماسینا سبب نه ایدی؟ تكجه ماددی-تئخنیكی چتینلیكلرمی؟ ژورنالین ایلك سایلاریندان دا گؤرونور كی،  اونون صاحیبلری  اؤز قوووه‌لرینی خالقین معاریف‌لنمه‌سی، مدنی گئریلیگی‌نین آرادان قالدیریلماسی یولوندا موباریزه‌یه صرف ائتمیشدیلر. بو معاریف‌پرور ضیالیلار نه‌یین باهاسینا اولورسا-اولسون، هانسی چتینلیكلرله اوزلشسه‌لر‌ده ایرواندا بیر كیچیجیك مجموعه ایله خالقین گؤزونون آچیلماسینا، میللی شوعورونون فورمالاشماسینا خیدمت ائتمه‌یه چالیشیردیلار.  " لك-لك "‌این باغلانماسی‌نین اوبیئكتیو سببلری یقین كی، گله جك تدقیقاتلاردا آراشدیریلاجاقدیر. 

  ایخطارین ائله ایلك جومله‌سیندن‌ده  معلوم اولدوغو كیمی  " لك-لك "‌این یئرینه  " چینقی "  آدیندا مجموعه نشر اولوناجاغی نظرده توتولوردو. دئمه‌لی،  " لك-لك " این قاپانماسینا سبب تكجه ماددی چتینلیك دئییل، خبردارلیقدا بیلدیریلدیگی كیمی، اونون عوضینده داها موكممل و پارلاق  اولاجاق  " چینقی "  مجموعه‌سی‌نین نشر اولوناجاغی فیكری ایدی. م.میرفتوللایئوین كؤنوللو صورتده ژورنالدان ایستعفا وئرمه‌سی، سون نؤمره‌نین  ایلك صحیفه سینده بو باره ده مجموعه نین اوخوجولارینا آچیقلاماسی ایلك نؤوبه ده ج.اجگرزاده ایله یوللاری نین آیریلماسینا بیر ایشاره دیر. چونكی اونلار حیاتا یئنی قدم قویاجاق  " چینقی " نی اولكی بیرلیك، گوج ایله آرایا-عرصه‌یه گتیرمگی دوشونمه‌دن، نظره آلمادان آیریلمیشلار. بو دا  " لك-لك " این باغلانماسی ایله علاقه‌دار وئریلمیش خبرین ج.عسگرزاده یه مخصوص اولماسینی ثوبوت ائدیر. او،  " چینقی " نی م.میرفتوللایئوله دئییل، علی محزون زئینالابدین‌زاده ایله بیرگه و ایروانین بیر نئچه معاریف‌پرور جاوانلاری نین ماددی و معنوی كؤمكلیكلری ایله نشر اولوناجاغینی نظرده توتوردو. باشقا بیر طرفدن ژورنالین 11 سایی نین هر بیرینده عنوان م.میرفتوللایئوین دوكانی قئید ائدیلدیگی حالدا،  " لك-لك " این سونونجو - 12-جی سایی نین عنوانی ایروانین  " لویس "  مطبعه‌سی گؤستریلیردی. سؤزون بو مقامیندا بئله بیر سواللا قارشیلاشیریق:  " چینقی "  آدیندا ژورنال نشر اولونوبمو؟ بعضی آراشدیرمالاردا اونون نشری ایله باغلی هله‌لیك بیر خبره، فاكتا راست گلمه‌سك ده بونونلا باغلی قطعی فیكیر سؤیله مك ده مومكون دئییل. بورادا ایللر اؤنجه دؤولت آرخیوینده آراشدیرمالار آپاردیغیم زامانلاردا واختیله اورادا چالیشان ائرمنی اصیللی ایشچیلرین خیانتی نتیجه‌سینده ایروان قوبئرنییاسی ایله باغلی خئیلی سندلرین، تورك دیلینده اولان ال‌یازمالارین، شجره تاریخینی یاشادان سندلرین، چاپ محصوللاری نین محو ائدیلدیگی حاقیندا صؤحبتلرین شاهیدی اولدوغومو خاطیرلادیم. ایندی دوشونورم كی، بلكه سوراغیندا اولدوم  " چینقی " نین، بو گون تكجه آدلاری بللی اولان باشقا نشرلرین ده وارلیغی مؤوجود اولوب. گومان كی، اونلار دا ائرمنی قیسقانجلیغی‌نین، خیانتی نین قوربانی اولوب. اوزدن‌ایراق قونشولاریمیز قربی آذربایجانداكی حیاتیمیزی، یاشام تاریخیمیزی اوزون ایللر مرحله -مرحله  محو ائدیبلر. آما بو بیر حقیقتدیر كی، تاریخین چوخ-چوخ درینه ایشله‌میش كؤكونو محو ائتمك مومكونسوزدور. دونیانین بیر چوخ اؤلكه‌لرینده، ائله كئچمیش س‌س‌ری اراضیسینده آرخیولرده، كیتابخانالاردا قدیم تورپاغیمیز اولان قربی آذربایجانین ایجتیماعی-سیاسی، ایقتیصادی، مدنی تاریخی ایله باغلی سندلر موحافیظه اولونور. ماددی، فیزیكی محو اولمادان ساوایی، اینسانا مدنی-معنوی ایتیرمه‌لر بلكه داها چوخ عذاب وئریر. چونكی اونلار تاریخیمیزین ادبی-مدنی آبیده‌لریدیر. اونلاری آراییب-آختارماق، دیللندیرمك وطن‌پرور اؤولادلارینی، تدقیقاتچیلارینی گؤزله‌ییر. بو ایستیقامتده چالیشماق، آختاریشلار آپارماق ان باشلیجاسی او تورپاقدا اویویان بابالاریمیزین روحو قارشیسیندا معنوی بورجوموزدور. 

كؤچورن:عباس ائلچین

 


آچار سؤزلر : آذربایجان,